Кіріспе
Филиппин президенті 1935-1944 жылдар аралығында Мануэль Луис Кесон и Молина (/UK/'/k//eɪ//z//ɒ//n/, /US/'/k//eɪ//s//ɒ//n/, // //s//ɔː//n//, // //s//oʊ//n/, , maˈnwel ˈlwis ˈkeson i moˈlina; 19 тамыз 1878 – 1 тамыз 1944), сондай-ақ MLQ әріптерімен де белгілі, филиппиндік заңгер, мемлекет қайраткері, әскери қызметкер және саясаткер, 1935 жылдан 1944 жылы қайтыс болғанға дейін Филиппин Республикасының президенті болды. Ол бүкіл Филиппин үкіметін басқарған алғашқы филиппиндік және Эмилио Агиналдодан (1899–1901) кейін Филиппиннің екінші президенті саналады, Кесон 1935 жылғы президент сайлауында Агиналдоны жеңген. Президенттік кезеңінде Кесон жерсіз шаруалар мәселесін шешуге кірісті. Басқа маңызды шешімдерге аралдардың әскери қорғанысын қайта ұйымдастыру, үкіметті қайта ұйымдастыру жөніндегі ұсынысты бекіту, Минданаодағы елді мекендерді дамыту мен құрылысын ынталандыру, Филиппин саудасы мен коммерциясына шетелдік биліктің ықпалына қарсы күресу, жер реформасы туралы ұсыныстар және үкімет ішіндегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда және жапон басқындығының қаупі туғанда ол АҚШ-та эмиграциялық үкімет құрды. Ғалымдар Кесонның басшылығын «де-факто диктатура» деп сипаттады және оны «президенттік мерзіміне шектеулерді алып тастап, конституциялық түзетулер арқылы Сенатты атқарушы биліктің бір бөлігіне айналдырғаннан кейін» саясаттың барлық деңгейлерін биліктің үйлесімді жүйесіне біріктірген алғашқы филиппиндік саясаткер» деп атады. Кесон эмиграцияда, Нью-Йорк штатының Саранак көлінде туберкулезден қайтыс болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Арлингтон ұлттық зиратына жерленді, содан кейін оның мәйіті Манилаға көшірілді және 1946 жылы Маниланың Солтүстік зиратына қайта жерленді. 1979 жылы оның мәйіті Кесон ескерткіш айнасының ішіндегі соңғы бейітіне көшірілді. 2015 жылы Халықаралық Рауль Валленберг қоры Кесонға және Филиппин халқына 1937 жылдан 1941 жылға дейін Холокост құрбандарына көмектескені үшін Валленберг медалін табыстады. Бұл туралы президент Бениньо Акино III және бұрынғы президенттің қызы, 94 жастағы Мария Зенаида Кесон Авансеняға хабарланды.
Manuel Luis Quezon y Molina (/UK/'/k//eɪ//z//ɒ//n/, /US/'/k//eɪ//s//ɒ//n//, // //s//ɔː//n//, // //s//oʊ//n/, , maˈnwel ˈlwis ˈkeson i moˈlina; 19 August 1878 – 1 August 1944), also known by his initials MLQ, was a Filipino lawyer, statesman, soldier, and politician who was president of the Commonwealth of the Philippines from 1935 until his death in 1944. He was the first Filipino to head a government of the entire Philippines and is considered the second president of the Philippines after Emilio Aguinaldo (1899–1901), whom Quezon defeated in the 1935 presidential election. During his presidency, Quezon tackled the problem of landless peasants. Other major decisions included the reorganization of the islands' military defense, approval of a recommendation for government reorganization, the promotion of settlement and development in Mindanao, dealing with the foreign stranglehold on Philippine trade and commerce, proposals for land reform, and opposing graft and corruption within the government. He established a government in exile in the U. S. with the outbreak of World War II and the threat of Japanese invasion. Scholars have described Quezon's leadership as a "de facto dictatorship" and described him as "the first Filipino politician to integrate all levels of politics into a synergy of power" after removing his term limits as president and turning the Senate into an extension of the executive through constitutional amendments. Quezon died of tuberculosis in Saranac Lake, New York, during his exile. He was buried at Arlington National Cemetery until the end of World War II, when his remains were moved to Manila. and interred at Manila North Cemetery in 1946. His remains were finally transferred to his final resting place in 1979 inside the Quezon Memorial Circle. In 2015, the Board of the International Raoul Wallenberg Foundation bestowed a posthumous Wallenberg Medal on Quezon and the people of the Philippines for reaching out to victims of the Holocaust from 1937 to 1941. President Benigno Aquino III and then 94 year old Maria Zenaida Quezon Avanceña, the daughter of the former president, were informed of this recognition.
Ерте өмір және мансап
Кесон 1878 жылғы 19 тамызда Эль-Принсипе округінің Балер қаласында, сол кезде Нуэва-Эсиханың (қазіргі Балер, Аврора) астанасы болып туған. Оның ата-анасы Лусио Кесон-и-Велес (1850–1898) және Мария Долорес Молина (1840–1893) болды. Екеуі де бастауыш мектеп мұғалімдері болған, алайда оның әкесі зейнеткер саржант де Гвардия Гражданская (Граждандық гвардияның сержанты) болған. Тарихшы Аугусто де Виананың Балер тарихы бойынша, Кесонның әкесі Маниланың Пако ауданындағы Парианнан (Интрамуростан тыс жердегі қытай ауданы) келген қытай-испан метазы болған. Ол Граждандық гвардияда испан тілінде сөйлеген және испан дін қызметкері Хосе Урбина де Эспарагосадан туған испан-филиппин метазы Марияға үйленген; Урбина 1847 жылы Испанияның Касерес провинциясындағы Эспарагоса-де-ла-Серенадан Балерге шіркеудің дін қызметкері ретінде келген. Кесон 1914 жылы Джонс заң жобасын талқылау кезінде АҚШ Өкілдер палатасына Филиппиннің тегін мемлекеттік білім беру жүйесінің бір бөлігі ретінде испан үкіметі құрған ауылдық мектепте негізгі білімін алғанын айтқан. Кейін ол Colegio de San Juan de Letran-ға түсіп, 1894 жылы орта мектепті бітірген. 1899 жылы Кесон Санто-Томас университетіндегі заң оқуын қысқартып, тәуелсіздік қозғалысына қосылған. Филиппин-Америка соғысы кезінде ол Эмилио Агиналдоның көмекшісі болды. Кесон майор болды және Батан секторында шайқасты. 1900 жылы тұтқынға алынғаннан кейін ол университетке оралып, 1903 жылы адвокаттық емтиханды тапсырды. Кейін ол кеңсе кызметкері және жер өлшеуші болып жұмыс істеді, Миндаро және (кейін) Тайабас қазынашысы ретінде мемлекеттік қызметке кірді. Ол Лусена қалалық кеңесінің мүшесі болды және 1906 жылы Тайабас губернаторы болып сайланды.
Өкілдер палатасы (19071916)
Кесон 1907 жылы Тайабастың 1-ші округінен Филиппиннің бірінші заң шығарушы жиналысына (кейіннен Халық депутаттары палатасы) өкіл болып сайланды, онда көпшілік фракциясының жетекшісі және ережелер мен қаржы жөніндегі комитеттердің төрағасы болды. Өкілдік мерзімі аяқталуға бірнеше ай қалғанда, ол Филиппин Ассамблеясының екі тұрақты комиссарының бірі болып тағайындалғандықтан өкілдігінен бас тартты. 1909 жылдан 1916 жылға дейін екі мерзім бойы қызмет етіп, Филиппин автономиясы заңының (Джонс заңы) қабылдануы үшін күш салды.
Бірінші мерзім (19351941)
1935 жылы Кесон «Националиста» партиясының тікелей қолдауымен Филиппиннің тұңғыш ұлттық президенттік сайлауында жеңіске жетті. Ол өзінің екі негізгі қарсыласы – Эмилио Агуинальдо мен Грегорио Аглипайға қарсы дауыстардың шамамен 68 пайызын жинады. 1935 жылдың қараша айында қызметке кіріскен Кесон Филиппиннің екінші президенті ретінде танылды. Алайда, 2008 жылдың қаңтар айында Ориентал Миндаро облысынан сайланған Халық депутаты Родольфо Валенсия генерал Мигель Малварды Филиппиннің екінші президенті деп жариялау туралы заң жобасын енгізді; Малвар 1901 жылы Агуинальдодан кейін президенттік лауазымды иеленді.
Үкімет реорганизациясы
Жаңа құрылған үкіметтің талаптарын қанағаттандыру және Тайдингс МакДаффи заңы мен Конституцияға сәйкес келу үшін, Кэзон "көбірек үкімет, азырақ саясат" деген уәдесіне адал болып, үкіметті қайта ұйымдастыруды бастады. Ол, қазіргі институттарды зерттеу және өзгерген жағдайларға байланысты қажетті ұсыныстар енгізу үшін, Үкіметтік сараптамалық кеңес құрды. Сонымен қатар, Ұлттық көмек жөніндегі кеңес, Минданао және Сулу комиссиясы, және Мемлекеттік қызмет апелляциялық кеңесі құрылды.
Әлеуметтік әділдік бағдарламасы
Филиппин жұмысшы табының жағдайын жақсартуға уәде беріп, Рим папасы Лев XIII және Рим папасы Пий XI-нің әлеуметтік тұжырымдарымен, сондай-ақ әлемнің жетекші әлеуметтанушыларының еңбектерінен шабыттанған Кесон, Ұлттық Ассамблея арқылы атқарушы шаралар мен заңнамалармен енгізілген әлеуметтік әділет бағдарламасын бастады. Кесон әлеуметтік әділетті ілгерілету жөніндегі конституциялық талапты орындауға ниеттенді. Топырақ туралы зерттеулерге және мемлекеттік жерлерді бөлуге ерекше назар аударылды. Заң жер иесі мен шаруа арасындағы қарым-қатынасты жақсартты, егістің түлімін 50/50 пайызбен бөлісуді, ауылшаруашылық жылына пайыздық үстеме мөлшерлемесін 10 пайызға дейін реттеуді және жер иесінің еркіндіксіз жұмыстан босатуына қарсы қорғауды қамтамасыз етті. Алғашқы Тұру туралы заңнан түскен қаражат ел бойынша мемлекеттік мектептерді ұстауға және көптеген жаңа мектептер ашуға бағытталды. Осы кезде 6511 бастауыш мектеп, 1039 орта мектеп, 133 орта және арнайы мектеп, сондай-ақ бес кіші колледж болды. Барлық студенттердің саны 1 262 353-ке жетті, ал мұғалімдердің саны 28 485 болды. 1936 жылғы қаржыландыру әйелдердің сайлау құқығын қолдаушылар мен қарсыластары арасындағы ұзақ пікірталас нәтижесінде конституцияда бұл мәселені әйелдер плебисцитте шешеді деп белгіленді. Егер кем дегенде 300 000 әйел дауыс беру құқығын қолдаса, онда ол оларға беріледі. Плебисцит 1937 жылдың 3 сәуірінде өтті, нәтижесінде 447 725 дауыс қолдау, ал 44 307 дауыс қарсылық білдірді.
Мемлекеттік кеңею
1938 жылы Кесон № 144 жарлық арқылы Мемлекеттік кеңесті кеңейтті. Бұл президенттің ең жоғары кеңесші органы президенттен, вице-президенттен, Сенат Төрағасынан, Палата Төрағасынан, Сенат Төрағасының міндетін уақытша атқарушысынан, Палата Төрағасының міндетін уақытша атқарушысынан, Конгресс екі палатасының көпшілік фракция жетекшілерінен, бұрынғы президенттерден және үш-бес белгілі азаматтардан тұратын болды. Кеңес биліктегі Националист партиясын қолдады. Күтілгендей, барлық 98 мандат Националистерге бұйырды. 1934 жылдан 1938 жылға дейін Кесонның Әділет министрі болған Жозе Юло спикер болып сайланды. Екінші Ұлттық Ассамблея экономиканы күшейтуге бағытталған заңдарды қабылдауды жоспарлаған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс жағдайды күрделендірді; Бірінші Ұлттық Ассамблея қабылдаған заңдар қолданыстағы жағдайға сәйкес өзгертілді немесе күштен шығарылды. 1940 жылы Қытай-Жапон соғысынан қашып келген қытай және жапон азаматтарына ең көп әсер еткен, елдер бойынша жылына 50 иммигрантты шектеуді белгілейтін даулы иммиграциялық заң қабылданды. Заң сыртқы қатынастарға қатысты болғандықтан, АҚШ президентінің мақұлдауы қажет болды. 1939 жылғы халық санауы жарияланғаннан кейін Ұлттық Ассамблея заң шығару округтерін жаңартты, бұл 1941 жылғы сайлаудың негізі болды.
1939 жылғы плебисцит
1939 жылғы 7 тамызда АҚШ Конгресі Филиппин мәселелері жөніндегі Бірлескен дайындық комиссиясының ұсынымдарына сәйкес заң қабылдады. Жаңа заң Конституцияға қосымша ретінде бекітілген Ережеге өзгеріс енгізуді қажет еткендіктен, 1939 жылғы 24 тамызда халықтың пікірін білдіру (плебисцит) өтті. Ол өзгеріске 1 339 453 адам қолдау көрсетті, 49 633 адам қарсы дауыс берді.
1940 жылғы плебисциттер
1940 жылғы жергілікті сайлау кезінде конституцияға екіпалаталы заң шығарушы орган, президенттік мерзім (төрт жыл, бір рет қайта сайланумен) және тәуелсіз сайлау комиссиясын құру туралы ұсынылған түзетулерге халық пікірін білдіру өткізілді. Түзетулер үлкен көпшілік дауысымен мақұлданды. Спикер Хосе Юло және Ассамблея мүшесі Доминодор Тан АҚШ-қа Президент Франклин Д. Рузвельттің мақұлдауын алу үшін сапар шекті, оны 1940 жылғы 2 желтоқсанда алды. Екі күннен кейін Кесон түзетулерді жариялады.
1941 жылғы президенттік сайлау
Кесон бастапқыда Филиппин конституциясы бойынша қайта сайлануға қатысуға құқығы жоқ еді. Алайда, 1940 жылы конституцияға түзету енгізіліп, оған 1943 жылы аяқталатын екінші мерзімге қызмет етуге рұқсат берілді. 1941 жылғы президенттік сайлауда Кесон бұрынғы сенатор Хуан Сумулонгты шамамен 82 пайыз дауыспен жеңіп, қайта сайланды.
Соғысқа дейінгі іс-әрекет
Тынық мұхитындағы дағдарыстар күшейген сайын, Филиппин соғысқа дайындалды. Генерал Дуглас Макартур басшылығымен жастардың әскери дайындығы күшейтілді. 1941 жылдың 10 шілдесінде Манила қаласында алғашқы қараңғыландыру жаттығуы өтті. Барлық мектептерде және қоғамдық клубтарда бірінші көмек көрсету оқытылды. Кесон 1941 жылдың 1 сәуірінде провинциялар мен қалаларда бөлімшелері бар Азаматтық төтенше жағдайлар басқармасын (CEA) құрды. Әуе шабуылына қарсы жаттығулар да өткізілді.
Яһуди босқындары
АҚШ Жоғарғы комиссары Пол В. МакНаттпен бірлесіп, Кесон Еуропадағы фашистік режимдерден қашып келген еврей босқындарының Филиппинге кіруіне көмектесті және еврей қоныстануы елге қауіпті деген үгітке сене қоймаған сыншыларды жол берді. Кесон мен МакНатт Минданаода 30 000 босқын отбасын және Полильода 30 000-40 000 босқынды орналастыруды ұсынды. Кесон Манилалық еврей босқын комитетіне Марикинадағы отбасылық үйіне жақын жерді 10 жылға несие ретінде берді, бұл жер үйсіз босқындарды орналастыру үшін Марикина залында (қазіргі Филиппин бизнес әкімшілігі мектебі) пайдаланылды, ол 1940 жылдың 23 сәуірінде ашылды.
Көшіп кеткен үкімет
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Филиппинге жапондық шабуылдан кейін Кесон Коррегидорға (онда ол екінші мерзімге тағайындалды) және одан кейін Висаялар мен Минданаоға көшірілді. АҚШ үкіметінің шақыруымен ол Австралияға, содан кейін АҚШ-қа эвакуацияланды. Кесон штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан, эмиграциядағы үкіметті құрды. Ол Тынық мұхит соғысы кеңесінің мүшесі болды, Біріккен Ұлттар Ұйымының Ось державаларына қарсы декларациясына қол қойды және "Жақсы күрес" атты өмірбаянын жазды. Кейін Кесон бұрынғы президент Эмилио Агиналдоның тағы бір хабарламасын естіді, ол өзін және филиппиндік шенеуніктерді басым жапон күштеріне бас июға шақырды. Кесон Рузвельтке АҚШ оны және оның халқын тастап кеткенін және президент ретінде оның міндеті соғысуды тоқтату екенін айтып хат жазды. МакАртур бұл хабарды біліп, генерал-майор Ричард Маршаллға оны "филиппиндік адалдық пен батырлықты даңқтау" мақсатын көздеген американдық пропагандамен теңестіруді бұйырды. 1942 жылдың 2 маусымында Кесон АҚШ Өкілдер палатасына Филиппин майданынан құтылу қажеттілігі туралы сөйледі. Ол сенаторларды "Батаанды есіңнен шығарма" деген ұранды қабылдауға шақырып, Сенатқа да осылай етті. Денсаулығы нашарлағанға қарамастан, Кесон АҚШ-ты аралап, американдықтарға Филиппин соғысы туралы еске салды. Сол жазда ол Нью-Йорк штатының Саранак көліндегі сауықтыру орталығында болды. Кесон 1944 жылдың 1 тамызында сағат 10:05-те 65 жасында қайтыс болды. Оның мәйіті бастапқыда Арлингтон ұлттық зиратына жерленді, бірақ бұрынғы генерал-губернатор және жоғары комиссар Франк Мерфи оны "Принстон" кемесімен алып келіп, 17 шілдеде Маниланың солтүстік зиратына қайта жерледі. Кейін олар 1979 жылдың 1 тамызында Кесон қаласындағы Кесон ескерткіш кешеніндегі Наполеонның мазараттарының кіші нұсқасына көшірілді.
Жеке өмір
Кесон 1918 жылғы 17 желтоқсанда өзінің бірінші туысы Аврора Арагон Кесонға үйленді. Олардың төрт баласы болды: Мария Аврора "Бейби" Кесон (23 қыркүйек 1919 – 28 сәуір 1949), Мария Зенаида "Нини" Кесон Авансена (9 сәуір 1921 – 12 шілде 2021), Луиза Корасон Пас "Ненита" Кесон (17 ақпан – 14 желтоқсан 1924) және Мануэль Л. "Нононг" Кесон, кіші (23 маусым 1926 – 18 қыркүйек 1998). Оның немересі Мануэль Л. "Маноло" Кесон III (1970 жылғы 30 мамырда туған), жазушы және Президенттік коммуникацияларды дамыту және стратегиялық жоспарлау кеңсесінің бұрынғы орынбасары, оның құрметіне аталған.
Мұра
Кесон қаласы, Кесон провинциясы, Маниладағы Кесон көпірі, Мануэль Л. Кесон университеті және көптеген көшелер оның құрметіне аталған. Кесон қызмет ордені – Филиппиннің ең жоғары наградасы. Кесон филиппин валютасында бейнеленген, филиппиннің жиырма песолық банкнотында және 1936 жылғы екі бір песолық монетада: біреуі Фрэнк Мерфимен, екіншісі Франклин Делано Рузвельтпен бірге. Израильдің Ришон-Ле-Цион қаласындағы Холокост ескерткіші – «Ашық есік» мүсіні, оны филиппин суретшісі Луис Ли-младший жасаған. Бұл ескерткіш Кесон мен 1200-ден астам еврейді нацистік Германиядан құтқарған филиппиндіктердің құрметіне орнатылған. Алты провинциядағы муниципалитеттер Кесонның есімімен аталады: Кесон, Букиднон; Кесон, Исабела; Кесон, Нуэва-Эсиха; Кесон, Нуэва-Виская; Кесон, Палаван; және Кесон, Кесон. Мануэль Л. Кесонның президенттік құжаттары 2011 жылы ЮНЕСКО-ның «Дүние жүзілік естелік тізіміне» енгізілді. Кесон аралы – Жүз арал ұлттық паркіндегі ең дамыған арал.
Танымал мәдениетте
Кэзонды 2010 жылы Филиппиннің ұлттық әнұранының музыкалық бейнеклипінде Ричард Гутьеррес сомдады. Арнольд Рейес оны «MLQ: Ang Buhay ni Manuel Luis Quezon» (2015) мюзиклында ойнады. Бенджамин Альвес «Генерал Луна» (2015) фильмінде Кэзон рөлін орындады. Альвес және ТДЖ Тринидад оны 2018 жылғы «Гойо: Анг Батанг Генерал» (2018) фильмінде бейнеледі, ал «Кэзонның ойыны» (2019) фильмінде осы рөлді Реймонд Багацин сомдады.
Сөзді жазу
Кейсонның дауысының үлгісі "Менің халқыма арнаған хабарым" атты жазбада сақталған, ол сөйлемін ағылшын және испан тілдерінде жеткізген. Мануэль Л. Кесон III-нің сөзіне göre, оның әкесінің сөзі Сенат Президенті болып қызмет еткенде жазылған, "1920 жылдары, туберкулезбен ауырғаны анықталғанда және көп жасамайтынын сезінгенде".