Кіріспе

Филиппин президенті 1948-1953 жылдар аралығында

Эльпидио Ривера Кирино (; 1890 жылғы 16 қараша – 1956 жылғы 29 ақпан) – филиппиндік заңгер және саясаткер, 1948-1953 жылдар аралығында Филиппиннің 6-шы президенті болды. Заңгер мамандығы бойынша Кирино 1919 жылдан 1925 жылға дейін Илокос Сур провинциясының өкілі болып саясатқа қадам басқан. Содан кейін 1925 жылдан 1935 жылға дейін сенатор болып сайланды. 1934 жылы ол Вашингтонға жіберілген Филиппин тәуелсіздік комиссиясының мүшесі болды, ол АҚШ Конгресінде Тайдингс-Макдаффи заңының қабылдануын қамтамасыз етті. 1935 жылы ол жаңадан құрылған Филиппин одағы үшін 1935 жылғы Филиппин Конституциясын жазған Конституциялық конвенцияға сайланды. Жаңа үкіметте ол президент Мануэль Л. Кесонның кабинетінде ішкі істер және қаржы министрі қызметін атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кирино 1946 жылғы сәуірде өткен президенттік сайлауда вице-президент болып сайланды, бұл Комонвелл үшін екінші және соңғы, ал Үшінші республика үшін бірінші сайлау болды. 1948 жылғы сәуірде қолданыстағы президент Мануэль Роксастың қайтыс болуынан кейін ол президенттік лауазымға ие болды. Ол Либералдық партиядан толық мерзімге сайланды, Nacionalista партиясының бұрынғы президенті Хосе П. Лорелді және өзінің партияласы, бұрынғы Сенат президенті Хосе Дира Авелиноны жеңді. Кирино әкімшілігіне Хукбалахап үнемі қарсылық көрсетіп, қалалар мен бариоларды тонады. Кирино 1953 жылғы қарашада тағы да президенттікке кандидат болды, бірақ Рамон Магсайсайдан үлкен айырмамен жеңілді.

Ерте өмір және мансап

Эльпидио Кирино и Ривера 1890 жылғы 16 қарашада Виган провинциялық түрмесінде дүниеге келді. Ол Илокос Сурдағы Каоян қаласының Мариано Кирино и Квебрал мен Ла Юниондағы Агу қаласының Грегория Ривера мен Мендозаның үшінші баласы болды. Қытай-метис тегінен таралған Кирино 1890 жылғы 19 қарашада крещениеден өтті. Кирино өзінің балалық шағын Ла Юниондағы Арингай қаласында өткізді. Ол туған жері Цаоянда бастауыш білімін оқып бітірді, содан кейін барио мұғалімі болды. Орта білімін Виган орта мектебінде алды. 1911 жылы Манила орта мектебін бітіріп, мемлекеттік қызмет емтиханын бірінші санатта тапсырды. Кирино Маниладағы Филиппин университетінде оқыды. 1915 жылы университеттің құқық факультетін бітіріп, сол жылдың соңында адвокаттыққа қабылданды. Ол жеке құқық қызметімен айналысты. Ересек болған жылдарында 1950 жылы Филиппин университетінің кәсіби сауда бауырластығына қабылданды. Оның қызы Виктория 1948 жылғы 17 сәуірде Кирино президенттік лауазымға тағайындалғанда, Малакананг сарайының ең жас үй иесі болды, оған 16 жас болған. 1950 жылы Филиппиннің Испаниядағы елшісі болған Луис М. Гонсалесқа тұрмысқа шықты, ол 1966 жылдан 1971 жылға дейін қызмет етті.

Өкілдер Палатасы

Кирино жеке құқықпен айналысып, 1919 жылдан 1925 жылға дейін Филиппин өкілдер палатасына депутат болып сайланды, Альберто Рейестен кейін осы лауазымға келді. 1925 жылы оның орнын Висенте Сингсон Пабло басты.

Сенат

1925 жылы Куирино бірінші сенаторлық округтен сенатор болып сайланды және 1935 жылға дейін қызмет етті. Содан кейін ол Ұлттық Достастықтың қаржы және ішкі істер министрі болды. 1934 жылы Куирино Мануэль Л. Кесон басқарған, Вашингтонға жіберілген Филиппин тәуелсіздік комиссиясының мүшесі болды, олар АҚШ Конгресінде Тайдингс-Макдаффи заңын қабылдауға қол жеткізді. Бұл заң Филиппиннің 1945 жылы тәуелсіздік алу күнін белгіледі. Ресми жариялау 1946 жылдың 4 шілдесінде жасалды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Куирино Сенатқа қайта сайланды, бірақ 1945 жылға дейін қызмет ете алмады. Соғыстан кейін Филиппин Ұлттық Достастық Үкіметі қайта құрылды. Конгресс де қайта ұйымдастырылды, Сенатта Куирино Сенат президентінің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.

Вице-президенттік (1946-1949 жж.)

1945 жылы Ұлттық үкімет қайта құрылғаннан кейін көп ұзамай сенаторлар Мануэль Роксас, Куирино және олардың жақтастары Филиппин президенті мен вице-президентін, сондай-ақ Конгресс мүшелерін сайлау үшін мерзімінен бұрынғы ұлттық сайлау өткізуді ұсынды. 1945 жылдың желтоқсан айында АҚШ Конгресінің Аралдық істер жөніндегі комиссиясы сайлау күнін 1946 жылдың 30 сәуірінен кешіктірмей белгілейтін бірлескен қаулыны бекітті. Осы конгресс шешіміне байланысты президент Серхио Осменья Филиппин Конгресін үш күндік арнайы сессияға шақырды. Конгресс 725 нөміріндегі Ұлттық актіні қабылдады, онда сайлау күні 1946 жылғы 23 сәуір деп белгіленді. Актке президент Осменья 1946 жылдың 5 қаңтарында қол қойды. Куирино Сенат Президенті Мануэль Роксастың үміткері ретінде ұсынылды. Бұл екеуі сайлауда жеңіске жетті. Вице-президент ретінде Куирино Сыртқы істер министрі қызметіне тағайындалды.

Төрағалық (1948-1953 жж.)

Куириноның бес жылдық президенттік мерзімі соғыстан кейінгі айтарлықтай жаңғырту, жалпы экономикалық өсім және АҚШ-тан экономикалық көмектің ұлғаюымен сипатталды.

Кiру

Куирино 1948 жылдың 17 сәуірінде президенттікке кірісті, Мануэль Роксастың қайтысынан екі күн өткен соң қызметке ант берді. Оның президент ретіндегі алғашқы ресми әрекеті – Роксастың өліміне орай бүкіл елде аза тұру жариялау болды. Куирино жесір болғандықтан, оның қалған жалғыз қызы Виктория ресми қабылдаушы болып қызмет етеді және дәстүрлі түрде Бірінші ханымға жүктелген міндеттерді атқарады.

Жаңа астана

1948 жылғы 17 шілдеде Конгресс №333 Республикалық заңды бекітті, ол №502 Комонвелл заңын өзгертіп, Кесон-Ситиді Филиппиннің жаңа астанасы деп жариялады, Маниланың орнын басты. Бірақ, үкіметтік кеңселердің жаңа астанаға ресми түрде көшірілуі күтіліп тұрғандықтан, Манила барлық жағдай бойынша астана болып қала берді. Осы кезде зорлық-зомбылық пен әділетсіздіктер орын алды. Куириноның қарсыластары оның қолдаушылары немесе полиция тарапынан ұрылып, өлтірілді, сайлаудың бұзылғаны туралы пікірлер әлі де күшін жойған жоқ.

Америка конференциясы

1950 жылдың мамыр айында президент Кириноның шақыруымен және Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының төрағасы Карлос Ромулоның қысыммен ұсынған ұсынысы бойынша Үндістан, Пәкістан, Цейлон, Таиланд, Индонезия және Австралияның ресми өкілдері Филиппин тарапынан ұйымдастырылған өңірлік конференция үшін Багио қаласына жиналды.

Сапалылық жөніндегі кеңес

Үкіметті жақсарту жөніндегі талаптардың күшейіп бара жатуына байланысты президент Куирино жоғары мемлекеттік лауазымдардағы жемқорлық пен сыбайлас жемқорлық туралы хабарларды тергеу үшін Адалдық кеңесін құрды. Вице-президент Фернандо Лопес батыл ашықтары арқылы президент Куириноны осындай шешім қабылдауға баулыды. 1951 жылы Филиппин Суық соғыс кезеңінде коммунизм қаупін тойтару мақсатында Америка Құрама Штаттарымен өзара қорғаныс шартына қол қойды. Бұл әскери одақ бүгінге дейін Азиядағы американдық сыртқы саясаттың маңызды тірегі болып табылады, сонымен қатар Жапония, Оңтүстік Корея, Таиланд және Австралиямен жасалған қорғаныс келісімдерін де қамтиды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде филиппиндіктерге қарсы кісі өлтіру, зорлау және басқа да ауыр қылмыстар жасаған көптеген жапондық соғыс қылмыскерлерін кешіру арқылы даулы шешім қабылдады.

Президенттікке дейінгі өмір және қайтыс болуы (19531956)

Қайта сайлануға талпынғаннан кейін Кирино жеке өмірге шықты. Ол филиппин халқына қызмет етуге өзінің адалдығын ұсынды, соның нәтижесінде Филиппинде "Шетелдік қызметтің әкесі" атанды. 1956 жылдың 29 ақпанында Кирино бір жиналысқа дайындалып жатқанда күшті жүрек ұстамасы болды. Ол көп ұзамай, кешкі сағат 6:35-те 65 жасында Кесон қаласының Новаличес ауданындағы зейнеткерлік үйінде қайтыс болды. Президент Рамон Магсайсай наурыздың 1-інен 15-іне дейінгі кезеңді "жалпыұлттық аза тұту күні" деп жариялады, осыған орай елдегі барлық мемлекеттік мекемелердегі тулар аза тұту белгісі ретінде жартылай төмен түсірілді. Кириноның денесі наурыздың 2-сінен 4-іне дейін Малакананг сарайында жатты. 5 наурызда Манила қаласындағы Заң шығару ғимаратында оған арналған некрологтік рәсім өтті, ал оның денесі кейін Маниланың оңтүстік зиратына жерленді. 2016 жылдың 29 ақпанында оның денесі көшіріліп, өлімінің 60 жылдығына орай Тагигтегі Батырлар зиратындағы арнайы қабірге қайта жерленді.

Жеке өмір

1921 жылы 16 қаңтарда Кирино Алисия Сикияға (1903–1945) үйленді. Олардың Томас, Армандо, Норма, Виктория және Фе Анжела деген бес баласы болды. 1945 жылы 9 ақпанда оның әйелі мен үш баласы (Армандо, Норма және Фе Анжела) Манила шайқасы кезінде үйлерінен қашып бара жатқанда жапон әскерлерінің қолынан қаза тапты. Шын ниетпен кешірім көрсетіп, Жапониямен қарым-қатынасты жақсарту мақсатында Куирино Филиппинде түрмеде жазасын өтеген немесе өлім жазасына кесілген барлық жапондық соғыс қылмыскерлері мен филиппин азаматтарына рақымшылық берді. Олардың барлығы 1953 жылдың желтоқсанына дейін босатылды. Сотталғандарды американдықтар басқарған Филиппин соғыс қылмыстары жөніндегі комиссиясы немесе филиппин азаматтық соттары соттаған. Оның інісі Антонио Кирино "Alto Broadcasting System" телерадиокомпаниясының иесі болды, ол кейін "Chronicle Broadcasting Network" телерадиокомпаниясымен бірігіп, "ABS CBN Broadcasting Corporation" телерадиокомпаниясын құрды.