Томас Прис: Уэльс Формула-1 жүргізушісі (1949-1977). Чемпиондар жарысын ұтқан, жарыс жолындағы қазасымен танымал. Биографиясы, жетістіктері туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстік жарыс жүргізушісі (1949–1977)
Welsh racing driver (1949–1977)
Томас Малдуин Прайс (11 маусым 1949 – 5 наурыз 1977) – Уэльстегі британдық жарыс жүргізушісі. 1975 жылы чемпионатқа кірмейтін Формула-1 жарысы – Брэндс Хэтч Чемпиондар жарысында жеңіске жеткенімен және оның қазасына байланысты жағдайлармен танымал. Прайс Формула-1 жарысында жеңіске жеткен жалғыз уэльс жүргізушісі және Формула-1 әлем чемпионатының Гран-приін басқарған жалғыз уэльс азаматы: 1975 жылғы Британ Гран-приінің екі шеңбері. Прайс Формула-1 мансабын шағын "Token" командасымен бастады, олар үшін 1974 жылғы Бельгия Гран-приінде бір рет қана қатысты. 1974 жылғы Монако Гран-приі үшін өткен Формула-3 қолдау жарысында жеңіске жеткеннен кейін Прайс "Shadow" командасына қосылды және төртінші жарысында Германияда алғашқы ұпайларын жинады. Кейін Прайс екі мәрте подиумға көтерілді, 1975 жылы Австрияда және бір жылдан кейін Бразилияда. Прайс командасы мен оның көптеген замандастары оны жауынды күйде жақсы жарысатын жүргізуші деп есептеді. 1974 жылдан 1977 жылға дейін "Shadow" командасында өткізген төрт маусымында Прайс болашақ жарыс жеңімпазы және болашақ әлем чемпионы ретінде танылды. Көлігі көбінесе сенімсіз болғанмен және ұпайға жиі жете алмағанмен, кейде көзге түсетін нәтижелер көрсетті. 1977 жылғы Оңтүстік Африка Гран-приіне дайындық барысында, жауынды жағдайда Прайс әлем чемпиондары Ники Лауда мен Джеймс Ханттан асып түсті. Жарыс кезінде ол жоғары жылдамдықпен қауіпсіздік маршалы Фредерик Янсен ван Вюренмен соқтығысып, екеуі де қаза тапты. 2009 жылы Прайстің туған қаласы Рутинде оның ескерткіші ашылды.
Thomas Maldwyn Pryce (11 June 1949 – 5 March 1977) was a British racing driver from Wales known for winning the Brands Hatch Race of Champions, a non championship Formula One race, in 1975 and for the circumstances surrounding his death. Pryce is the only Welsh driver to have won a Formula One race and is also the only Welshman to lead a Formula One World Championship Grand Prix: two laps of the 1975 British Grand Prix. Pryce started his career in Formula One with the small Token team, making his only start for them at the 1974 Belgian Grand Prix. Shortly after winning the Formula Three support race for the 1974 Monaco Grand Prix, Pryce joined the Shadow team and scored his first points in Germany in only his fourth race. Pryce later claimed two podium finishes, his first in Austria in 1975 and the second in Brazil a year later. Pryce was considered by his team and most of its contemporaries as a great wet weather driver. In his four seasons in the sport with the Shadow team from 1974 to 1977, Pryce was identified as a potential future race winner and future world champion. Although the car was often unreliable and rarely in the points, it was on occasion quick enough to grab headlines. During the practice session for the 1977 South African Grand Prix, run in wet conditions, Pryce was faster than everyone, including world champion drivers Niki Lauda and James Hunt. During the race, he collided at high speed with a safety marshal, Frederik Jansen van Vuuren, and both men were killed. A memorial to Pryce was unveiled in 2009 in his home town of Ruthin.
Жеке өмірі және ертедегі өмірі
Том Прайс 1949 жылдың 11 маусымында Уэльстің Денбигшир графтығындағы Рутин қаласында Джек пен Гвинет Прайс (Хьюз) отбасында дүниеге келді. Джек жергілікті полицияға келгенге дейін Корольдік әуе күшінде Ланкастер бомбалаушысының құйрық оқ атушысы болып қызмет еткен. Гвинет аудандық медбике болған. Прайстің үлкен ағасы Дэвид үш жасында қайтыс болғандықтан, Том өскен кезеңінің көп бөлігінде жалғыз бала болып өсті, бірақ оның ата-анасы Сандра есімді бір қызды біраз уақытқа асырап алған. Достары Малд деп білетін Прайс Денбигширдегі Нантглин бастауыш мектебіне барып оқыды. Кейіннен Джектің жұмысының орнына байланысты отбасы Денбигширдің Тоуин қаласына көшіп кетті.
Tom Pryce was born on 11 June 1949 in Ruthin, Denbighshire, Wales, to Jack and Gwyneth Pryce ( Hughes). Jack had served in the Royal Air Force as a tail gunner on a Lancaster bomber before joining the local police force. Gwyneth was a district nurse. Pryce's older brother, David, died at the age of three leaving Tom an only child for much of the time he was growing up, although his parents did foster a young girl called Sandra for a while. Pryce, known to his friends as Mald, attended Nantglyn Primary School, Denbighshire. The family later moved to Towyn, Denbighshire, due to Jack's job.
1969-1971: алғашқы жылдары
Прайс 20 жасында Лестерширдегі Мэллори Парк трассасында мотор спортына қадам басқан. Прайс Тревор Тейлордың, бұрынғы Team Lotus жүргізушісінің және Прайс бала кезіндегі құмиры Кларктың бұрынғы командаласының сынағынан өтті. Кейін ол Formula 5000 сериясының жұлдызына айналды. Одан кейін Прайс Daily Express Crusader Championship жарысына қатысты, бұл Motor Racing Stables жүргізетін, Lotus 51 Formula Ford машиналарын пайдаланатын жарыс мектебінің шәкірттеріне арналған серия. Жарыстар Брэндс-Хатч және Сильверстоун трассаларында кезекпен өтті; Прайс тұңғыш рет бірінші трассада жарысқа қатысты. "Жарыстың бір рет қатысу құны 35 фунтқа тұратын. Бірақ мен Mini-мді саттым, ал ата-анам менің барлық қажетті көмегімді және қолдауын көрсетті" - деп еске алды Прайс Алан Генриге. Серияның жалпы жеңімпазы 1500 фунт стерлингке бағалы Formula Ford Lola T200 машинасына ие болды. Серияның нәтижесі 1970 жылғы Formula One халықаралық кубогынан бір күн бұрын Сильверстоун трассасында өткен соңғы кезеңде шешілді. Прайс жаңбыр жауған жарысқа үшінші қатардан старт алды. Джек Прайс ұлының қуаныштан қолын ысқылағанын еске алды: "Ол жаңбырда жарыс жасағанды жақсы көретін". Жарыстың басында Крис Смит атты жүргізуші көш бастады, бірақ кейін қатты жаңбыр жауды және Прайс Смитпен теңесіп, оны озуға қол жеткізіп, айқын артықшылықпен жеңіске жетті. Оған Лолані сэр Макс Эйткен сыйлады. Прайс жаңа көлігін Брэндс-Хатчқа алып барды, онда оған падоктің төменгі жағындағы ескі сарайлардың бірінде орналастыруға рұқсат берілді. Прайс көп ұзамай фермерлік мансабынан бас тартып, Брэндс-Хатч трассасына жақын орналасқан Уэст-Кингсдаун қаласындағы қонақ үйге көшіп өтті. Прайс 1971 жылы өзін таныстыруын жалғастырды, ол Formula F100 деп аталатын жаңа екі орынды спорттық автомобильдер класына қатысты, оны автоспорт жазушысы Дэвид Тремейн "керемет оңайлықпен" жеңді деп сипаттады. Содан кейін ол Formula Super Vee класына көтеріліп, Team Rumsey Investments командасы үшін сол кездегі таңдаулы Royale RP9 машинасымен жүргізді және көп ұзамай Brands Hatch трассасында сол өндіруші үшін Formula Three дебютін жасады.
Pryce's first steps into motor racing came at the Mallory Park circuit in Leicestershire when he was 20. Pryce was put through his paces by Trevor Taylor, an ex Team Lotus driver and old teammate of Pryce's childhood hero Clark. He later became a star in the Formula 5000 series. From there, Pryce went on to compete in the Daily Express Crusader Championship, a series run by Motor Racing Stables for racing school pupils using Lotus 51 Formula Ford cars. Races alternated between the Brands Hatch and Silverstone circuits; Pryce made his début at the former. "The races were £35 a time. But I sold my Mini and my parents offered all the help and encouragement I could wish for" Pryce recalled to Alan Henry. The prize for the overall winner of the series was a Formula Ford Lola T200 worth £1,500. The series was decided at the last round, held at Silverstone, the day before the 1970 Formula One International Trophy. Pryce qualified on the third row for the race, which was held in rain. Jack Pryce remembered that his son was rubbing his hands in delight: "he always loved racing in the rain". The early part of the race was led by a driver called Chris Smith but then heavy rain started and Pryce was able to catch up with Smith and overtake him before winning by a comfortable margin. He was given his Lola by Sir Max Aitken. Pryce took his new car to Brands Hatch, where he was allowed to house it in one of the old stables at the bottom of the paddock. Pryce soon abandoned his farming career and moved to a guest house in West Kingsdown, near the Brands Hatch circuit. Pryce continued to make a name for himself during 1971, entering a new twin seater Sportscar category called Formula F100, which he won with what was described by motorsports author David Tremayne as "embarrassing ease". He then moved up to Formula Super Vee, driving the then choice Royale RP9, for Team Rumsey Investments, and soon made his Formula Three début for the same manufacturer at Brands Hatch.
1972-73: төменгі формулалар
Брэндс-Хатчтағы жарыста Прайс 1972 жылғы Формула-1 Чемпиондар жарысының Формула-3 қолдау жарысында Роджер Уильямсон, Йохен Масс және Джеймс Хант сияқты көптеген беделді Формула-3 жүргізушілеріне қарсы Рояль RP11 көлігімен бірінші орынды жеңіп алды. Жарыс соңында Прайстің үлкен артықшылығы болғандықтан, көптеген командалар Прайстің машинасы жарысты талаптан төмен салмақта өткізді деген пікір білдірді; кейіннен трассаның салмақ өлшеу құрылғысының сертификатының мерзімі өткені және барлық машиналар талаптан төмен салмақта болғаны анықталды. Прайс Оултон Парк пен Зандворттағы келесі екі кезеңде көшбасшылар тобынан шығып қалды, ал 1972 жылғы Монако Гран-приінің қолдау жарысына дайындық кезінде оның машинасы Казино алаңында сымның босап кетуінен тоқтады. Ол мәселені түзету үшін көліктен шыққанда, Питер Лэмплоу басқаруды жоғалтып, Рояль RP11 көлігіне соқтығысты. Прайс дүкеннің терезесіне соғылып, аяғын сындырып алды. Уэльстік гонщик Монакодағы оқиғадан екі апта өткен соң қайтадан жарысқа қатысты. Прайс сонымен қатар Formula SuperVee сериясында өнер көрсетіп, серияны айқын артықшылықпен жеңіп алды. "Мен қатысқан барлық жарыстарда дерлік жеңіске жеттім" деді Прайс. 1972 жылы Прайс Рояльдің Формула Атлантика командасымен де жарысқа қатысты, ол чемпионаттың соңғы үш кезеңінде поул позициясын иеленді және Брэндс-Хатчте өткен соңғы кезеңде жеңіске жетті. Ол 1973 жылы Формула Атлантикада жарысын жалғастырып, үш жарыста жеңіске жетті. Рояльдің Формула-2-ге қатысу жоспарлары да болды, бұл уэльстік гонщиктің талантына байланысты болды. Формула-2 чемпионатына қатысуды Лихтенштейн гонщигі Манфред Шурти қаржылық тұрғыдан қолдау көрсетуі жоспарланған. Алайда, жоспарлардың бірі ғана іске асырылды – Рояльдің F2 көлігінің бірі салынды, содан кейін жоба тоқтатылып, Рояльдің басшысы Боб Кинг компанияны тастап кетті. Бірде оны өзінің көлігін сынақтан өткізуге шақырғаннан кейін, Прайс Рон Деннис басқаратын Rondel Racing командасымен Формула-2 сериясында жарысқа қатысты. Команда үшін ең жақсы нәтижесі Норисрингте болды, онда ол жарысқа көшбасшы ретінде шықты, бірақ тежегіштердің істен шығуына байланысты бірінші орынды әріптесі Тим Шенкенге беруге мәжбүр болды. 1973 жылдың соңында Прайс жыл бойы атқарған еңбегі үшін Гроуввуд сыйлығын жеңіп алды. Джек Прайс ұлының бұл сыйлықты жеңгісі келмегенін айтты, өйткені ол оны "гонщик мансабына әкелетін жамандық" деп ойлады.
In that race at Brands Hatch, Pryce took an unfancied Royale RP11 to first place in the Formula Three support race for the 1972 Formula One Race of Champions against many established Formula Three drivers such as Roger Williamson, Jochen Mass and James Hunt. So large was Pryce's advantage at the end of the race, many of the other teams voiced an opinion that Pryce's car had run the race underweight; it turned out that the circuit's weighbridge certificate had expired and everyone's cars had been underweight. Pryce retired from the leading group in the following two rounds at Oulton Park and Zandvoort, and then during practice for the support race of the 1972 Monaco Grand Prix his car came to a stop at Casino Square after a wire had come loose. He had exited his car to correct the problem when Peter Lamplough lost control of his car and struck the Royale RP11. Pryce was knocked into a shop window and broke a leg. The Welshman was back in action two weeks after his incident in Monaco. Pryce also ran in the Formula SuperVee series, winning the series by a comfortable margin, "I won just about every race I went in for" Pryce recalled. A run with Royale's Formula Atlantic works team was also in store for Pryce during 1972, where he took pole position for the final three rounds of the championship and won the final round at Brands Hatch. He continued racing in Formula Atlantic in 1973, winning three races. Royale soon had plans to enter Formula Two, such was the Welshman's talent. The ambition to run in the Formula Two championship was planned to be financially fuelled by a Liechtenstein driver, Manfred Schurti. These plans only resulted in one of Royale's F2 cars being built before the project was scrapped and Bob King, the head of Royale, left the company. Following an invitation to test one of his cars, Pryce found himself racing in the Formula Two series with Ron Dennis's Rondel Racing outfit. His best result for the team came at the Norisring where he was leading the race until a brake failure meant he had to give up first place to teammate Tim Schenken. At the end of 1973, Pryce won the Grovewood Award for his efforts during the year. Jack Pryce recalled that his son did not want to win the award, as he thought it was "a jinx on a driver's career".
1974: Токен
25 жасында Прайс Формула-1 жарысына қатысып, жаңа құрылған Token Racing командасына қосылды. Тони Власопулос пен Кен Гроб 1973 жылы қаржы жетіспеуі салдарынан бұрынғы Token командасы жабылғаннан кейін бұл команданы құрды, бұл осыған дейінгі Rondel Racing командасының да тарауына әкелді. Прайс Titan Properties компаниясының қолдауы арқасында орын алды, ал Дэвид Тремейн оны «көрінетін үміт» деп сипаттады. Прайс команда үшін алғаш рет Сильверстоунда өткен BRDC International Trophy жарысында дебют жасады, бұл Формула-1 чемпионаты емес. Бірақ ауа жинағышы мен қозғалтқыш қақпағының болмауы, сондай-ақ машинада тәжірибесінің жетіспеуі оны біліктілік кезінде 16 қатысушының ішінде ең баяу жүргізуші етті: ол Джеймс Ханттың Hesketh машинасынан 26 секундқа баяу болды. Уэльс азаматы жарыстың 15-ші айналымында беріліс байланысының (gear linkage) мәселесінен жарыстан шықты. Прайс 1974 жылғы Бельгия Гран-присінде әлем чемпионатында дебют жасады, онда ол 20-шы орынға ілікті, бұл Клей Регаццони көрсеткен ең жылдам уақыттан 3 секундқа баяу болды. Ол тағы да финиш сызығын кесіп өте алмады, 66 айналымды аяқтағаннан кейін Джоди Шектердің Tyrrell машинасымен соқтығысты. Прайс 1974 жылғы Монако Формула-1 Гран-присіне қатысуға рұқсат алмады, себебі ол «тәжірибесіз» деп танылды.
At the age of 25, Pryce graduated to Formula One, the highest category of circuit racing defined by the Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), motorsport's world governing body, joining the newly formed Token Racing team. The team was created by Tony Vlassopulos and Ken Grob after the original Token team closed down in 1973 due to a lack of financial backing which had led to the end of the previous Rondel Racing outfit. Pryce was given the seat thanks to his backing from Titan Properties, and what David Tremayne described as "evident promise". Pryce made his début for the team at the BRDC International Trophy, a non championship Formula One event held at Silverstone, but lack of an airbox and an engine cover, along with his shortage of experience in the car, made him the slowest driver of the 16 competitors during qualifying: 26 seconds slower than James Hunt's Hesketh in pole position. The Welshman retired 15 laps into the race with a gear linkage problem. Pryce's World Championship début came at the 1974 Belgian Grand Prix, where he qualified in 20th place, 3 seconds slower than the fastest time set by Clay Regazzoni. Once again, he failed to finish, completing 66 laps before retiring after a collision with Jody Scheckter's Tyrrell. Pryce was refused entry to the 1974 Monaco Formula One Grand Prix, as he was deemed "inexperienced".
1974 жыл
Монакодағы жарыстан кейін және Формула 2-де қысқа ғана уақыт өткен соң, Прайс Брайан Редманның орнына «Shadow» командасымен келісімшарт жасасты, ал ол бұрын қайтыс болған Питер Ревсонды алмастырған еді. Прайс Голландияда команда үшін тұңғыш рет жарысқа қатысты. Ол 11-орынды иеленді, бұл оның командаласы Жан-Пьер Жариеден 0,4 секундқа ғана қалып қойды, ол Формула 1 жарысындағы екінші толық маусымын өткізіп жатқан еді. Прайс жарыстың бірінші айналымында Джеймс Хантпен бірінші бұрышта соқтығысып, «Shadow DN3» көлігінің артқы серпімдерін бұзып, жарыстан шықты. Кейін Прайс Карлос Рютеманның «Brabham» көлігімен аз ғана жанасқаннан кейін «Shadow» көлігі Джеймс Ханттың жолына шығып, жарысын тағы да бірінші бұрышта аяқтады. Ол старттық кестеде төртінші қатардан орын алды. Прайс Германияда, сол кездегі F1 күнтізбесіндегі ең қиын трасса саналатын 14,2 мильдік Нюрбургринг трассасында мансабындағы алғашқы ұпайын алды. 11-орыннан 6-орынға көтерілгеннен кейін, ол келесі Гран-приде Австрияда 16-орынды иеленді, бірақ 22-айналымда бұрылып, жарыстан шықты. Италияда 22-орынды алып, 12 саты жоғары көтерілді. Оның маусымы Канадада қозғалтқыштың бұзылуымен аяқталды, ал «Shadow» Америка Құрама Штаттарындағы Уоткинс Гленде өте баяу болды. Маусым соңында Прайс жүргізушілер чемпионатында тәжірибелі Грэм Хилл мен Витторио Брамбилламен бірдей 18-орынды бөлісті.
Following his drive in Monaco, and a short spell in Formula Two, Pryce was signed by Shadow as replacement for Brian Redman, who had in turn replaced the late Peter Revson. Pryce made his début for the team in Holland. He qualified in 11th position, less than 0.4 seconds slower than his teammate, Jean Pierre Jarier, who was in his second full season of Formula One competition. Pryce retired on the first lap of the race after a collision with James Hunt at the first corner broke his Shadow DN3's rear suspension. Once again, Pryce's race ended at the first corner, when minor contact with Carlos Reutemann's Brabham deflected Pryce's Shadow into the path of James Hunt. He went on to qualify on the fourth row of the starting grid. Pryce scored the first point of his career in Germany, at the most challenging circuit on the F1 calendar at the time, the 14.2 mile Nürburgring circuit. After finishing 6th from 11th on the grid, he then qualified in 16th for the next Grand Prix in Austria, but spun off on lap 22, ending his race. He qualified in 22nd place in Italy, and finished 12 places higher. His season ended with an engine failure in Canada, and the Shadow severely off the pace at Watkins Glen in the United States. At the end of the season Pryce was equal 18th in the Drivers' Championship with veteran Graham Hill and Vittorio Brambilla.
1975 жыл
1975 жылғы маусымның басында Прайстің болашағы көп пікірталас тудырды. Дәріптеулер оны Колин Чапман басқаратын «Лотус» командасына қосылуы мүмкін екенін айтты, Чапман 1973 және 1974 жылдары Прайстің жетістіктерін қадағалап отырған. Сол кезде «Лотус» қаржылық қиындықтарды бастан өткеріп, «Shadow» және «Лотус» командалары Прайс пен швед Ронни Петерсонды алмастыруы мүмкін екені хабарланды. Бұл ауысу екі команда үшін де тиімді болар еді, себебі Прайс Петерсонмен тең қабілетті жүргізуші саналды, бірақ «Лотусқа» арзанға түсер еді, ал Петерсон салыстырмалы түрде жаңа «Shadow» командасына демеушілер тартуға көмектесер еді. Алайда, бұл келісім орындалмады, бірақ «Shadow» командасының менеджері Алан Рис оның жақында орындалуға жақын болғанын мәлімдеді. Прайстің «Shadow» командаласы Жан Пьер Жариер 1975 жылғы маусымның басында одан жоғары нәтиже көрсетті, себебі француз жүргізушісінің жаңа «Shadow» DN5 машинасы болды, ал Прайс ескі DN3 машинасымен жарысты. Прайс үшінші кезеңде ғана DN5 машинасына ие болды. Команданың маусымдағы төртінші жарысы – Брэндс-Хатчта өткен Чемпиондар жарысы еді. Прайс поул-позициядан старт алып, нашар старт бергеніне қарамастан, Петерсон мен Жакки Иксстен өтіп, жарыс көшбасшысы Джоди Шектерге сегіз секундтық қашықтықты қысқартты. Шектердің қозғалтқышы істен шығып, Прайс оны қысымға алғанда, Прайс Формула-1 жарысында жеңіске жеткен алғашқы уэльс азаматы болды. Прайс маусым бойы үміт берушілік белгілер көрсетті, әсіресе Монако мен Сильверстоунда, ол старттық тордың алдыңғы қатарынан старт алды, соңғысы поул-позицияда болды. Прайс сондай-ақ, өте жаңбырлы ауа-райында әлем чемпионатындағы алғашқы подиумына ие болды және тағы төрт рет ұпай алды. Ең жоғары нәтижесі Германияда болды, ол төртінші орынды иеленді, Карлос Рейтеманнан екінші орында болған кезде, Нюрбургрингтің соңғы айналымдарында оның DN5 машинасының кабинасына жанармай ағып, «терісін күйдіріп, көзін шашыратқан» деген хабарлама тарады. Осы жетістігі үшін уэльс азаматы швейцариялық Формула-1 жүргізушісінің құрметіне аталған Prix Rouge et Blanc Jo Siffert сыйлығын алды. 1975 жылдың желтоқсан айының соңында Прайс пен болашақ Prodrive автоспорттық инженерлік компаниясының басшысы Дейв Ричардс Lancia Stratos машинасымен Эпинт турына қатысты, бұл жарысқа көптеген танымал ралли шеберлері қатысты. Прайс Ричардспен, екеуі де Рутин қаласынан шыққандықтан, туған жеріндегі бір реттік жарысқа қатысуға көндіруге көп уақыт кетпеді. Прайс бірінші кезеңнің 16 шақырымында көпірге соқтығысты, бірақ машинасы жөнделгеннен кейін де түстен кейінгі кезеңдерде жарысқа қатысты.
At the start of the 1975 season, Pryce's future was subject to much speculation. Rumour linked him with a drive at Lotus, the team run by Colin Chapman, who had been keeping an eye on Pryce's progress throughout 1973 and 1974. At the time, Lotus was experiencing financial difficulties and reports suggested that Shadow and Lotus would swap Pryce and Swede Ronnie Peterson. The trade was viewed as a good acquisition for both teams, as Pryce was considered a driver of the same ability as Peterson, but would cost Lotus less, while Peterson could attract sponsorship to the relatively new Shadow team. The deal never materialised, although Shadow team manager Alan Rees claims that it came very close to being completed. Pryce's Shadow teammate, Jean Pierre Jarier, out qualified him in the early part of the 1975 season, as the French driver had the new Shadow DN5 car, while Pryce was in the older DN3. It was not until the third round, the , that Pryce was able to use a DN5. The team's fourth race of the season was the non championship Race of Champions held at Brands Hatch. Pryce qualified on pole position and, following a poor start, passed Peterson and Jacky Ickx before closing an eight second gap to race leader Jody Scheckter, whose engine failed while Pryce harried him, letting Pryce through to become the first Welshman to win a Formula One race. Pryce showed other signs of promise during the season, most notably in Monaco and Silverstone where he qualified on the front row of the grid, the latter being in pole position. Pryce also achieved his first World Championship podium finish, in extremely wet conditions at the and finished in the points four more times. The highest of those came in Germany where he finished fourth, despite the fact that while he was running second behind Carlos Reutemann fuel had been leaking into the cockpit of his DN5 during the final laps around the Nürburgring, reportedly "searing his skin and almost blinding him with fumes". The Welshman later received the Prix Rouge et Blanc Jo Siffert award, named after the Swiss Formula One driver, for this achievement. At the end of December 1975, Pryce and Dave Richards, future head of the Prodrive motorsports engineering company, entered a Lancia Stratos in the Tour of Epynt, a rally event contested by many established rallying names. Pryce needed little persuasion to team up for the one off event on home soil with Richards, both of whom were from Ruthin. Pryce crashed into a bridge 10 mile (16 km) into the first stage, but still competed in the afternoon stages after his car was rebuilt.
1976 жыл
1976 жылғы Формула-1 әлем чемпионаты басталғаннан кейін, Прайс Бразилиядағы алғашқы кезеңде екінші мәрте тұғырға көтерілді. Бұл, Джеймс Ханттың «Макларен» командасынан шыққан майға түсіп, жарыстан шығып қалған Жариердің есесінен болды. «Shadow» екі командасы келесі екі жарыста – Кьяламиде және Лонг-Бичте де жақсы бәсекелестік танытты. Автомобильдер ережелеріндегі өзгерістер, командалардың ауа жинағыштарын төмендетуі және машиналардың артқы қанаттарын алға жылжыту қажеттігі, сондай-ақ «Goodyear» шиналарының жаңартылған нұсқалары, «Shadow DN5B» моделінің бәсекеге қабілеттілігін төмендетті. Дегенмен, Прайс Ұлыбританияда маусымдағы екінші ұпайлық нәтижені көрсетті. Жаңа «Shadow DN8» моделі тек Зандворттағы он екінші кезеңде ғана ұсынылды, онда Прайс жаңа машинаны үшінші орынға қойды және жарысты төртінші орында аяқтады – бұл оның мансабындағы соңғы ұпай жинаған нәтиже болды. Уэльс спортшысы соңғы толық маусымын жүргізушілер чемпионатында 10 ұпаймен 12-орында аяқтады, бұл әлем чемпионы Джеймс Ханттан 59 ұпайға кем.
Once the 1976 Formula One World Championship season got under way Pryce instantly added a second podium finish to his tally, at the first round in Brazil. This came at the expense of continuing teammate Jarier, who was caught out by oil on the track from James Hunt's McLaren. Both Shadows enjoyed reasonable competitiveness during the next two races at Kyalami and Long Beach. Changes in car regulations, meaning that teams had to lower their airboxes and mount the cars' rear wings further forward, along with revised Goodyear tyres, meant the Shadow DN5B lost much of its competitiveness; Pryce still achieved a second points scoring finish of the season in Britain. The new Shadow DN8 was not introduced until the twelfth round at Zandvoort, where Pryce qualified the new car in third, and finished the race only one place lower in fourth: it was the last points scoring finish of his career. The Welshman finished his last full season 12th in the Drivers' Championship with 10 points, 59 points behind World Champion James Hunt.
1977 жыл
Том Прайс 1978 жылы Марио Андреттидің командаласы ретінде Lotus командасы үшін жарысады деген қауесеттер күшті болды, себебі бұл оның Shadow командасымен келісімшартының аяқталуымен сәйкес келді. Сол кездегі Lotus командасының механігі көп жылдар өткен соң Том Прайс командаға қосылғанда, егер ол қайтыс болмағанда бұл оқиға шындыққа айналар еді деді. Өйткені Питерсон Чапманнан ұсынылған мол ақшаның арқасында Марио Андреттидің екінші нөмірі ретінде соңғы минутта жұмысқа алынды, ал Гуннар Нильссон 1978 жылы Риккардо Патрезебен бірге Arrows командасына өтуі керек еді. Бұл фактіні Патрезе 2010 жылы Саймон Тейлормен Motorsport журналында берген сұхбатында растады. Яриер 1977 жылғы Формула-1 маусымының басталуына дейін Shadow командасынан ATS командасына кетіп, оның орнына итальяндық Ренцо Зорци келді. Кейіннен Shadow командасының басқарушы тобының мүшесі Джеки Оливер оны «біздің [Shadow командасының] ең нашар пилоты» деп бағалады. Бұл жаңа келісімшарт Италиядан демеушілік тартты, бұл Shadow командасының қаржылық жағдайын жақсартты. Прайс Аргентинадағы жылдың бірінші жарысын тоғызыншы орыннан бастады және 52 айналымдық жарыстың 45-ші айналымында беріліс байланысы бұзылғанға дейін көшбасшылар тобында болды. Бұзылуды түзету үшін ұзақ тоқтағаннан кейін, ол жарысқа қатыспады. Прайс Бразилиядағы екінші кезеңде 12-ші орынға іліккенімен, 34-ші айналымда қозғалтқыштың істен шығуына байланысты жарыстан шықты, ол осы кезде екінші орында келе жатқан еді.
Rumors that Pryce would run as Mario Andretti's teammate for the Lotus team in 1978 were strong, as it coincided with the end of his contract with Shadow. A Lotus mechanic of the era even claimed many years later that the signing of Tom Pryce for the team would have become a reality if he had not died, as Peterson was hired at the last minute after an express offer from Chapman for a succulent amount of money in exchange for being Mario Andretti's number two in replacement of Gunnar Nilsson, who was going to go to the Arrows team in 1978 to team up with Riccardo Patrese. This latter fact was confirmed by Patrese in Motorsport magazine in an interview by Simon Taylor in 2010. Jarier left Shadow before the start of the 1977 Formula One season, for ATS, and was replaced by Italian Renzo Zorzi, who was later rated by Jackie Oliver, part of the managerial team at Shadow, as "the worst driver we [the Shadow team] ever had". The new signing brought in sponsorship from Italy, easing Shadow's financial position. Pryce started the first race of the year in Argentina in ninth place and stayed with the leading group until a gear linkage failure on the 45th lap of the 52 lap race. Following a long pit stop to fix the fault, he was not classified. Pryce qualified 12th for the second round in Brazil, but on lap 34 retired from the race, while running in second place, as the result of an engine failure.
Мұра
2016 жылы жүргізуші мен машинаның салыстырмалы ықпалын бағалаған математикалық модельдеу туралы академиялық мақалада Прайс барлық кездердегі ең жақсы Формула-1 жүргізушілерінің тізімінде 28-орынға ие болды.
In 2016, in an academic paper that reported a mathematical modelling study that assessed the relative influence of driver and machine, Pryce was ranked the 28th best Formula One driver of all time.
Өлім
Том Прайс өзінің соңғы жарыс демалысын, 1977 жылғы Оңтүстік Африка Гран-приін Kyalami трассасында, жаңбырлы ауа-райында өткен сәрсенбілік жаттығу сессиясында ең жылдам уақытты тіркеп бастады. Прайс 1 минут 31.57 секунд көрсетті, ал 1977 жылғы әлем чемпионы Ники Лауда бір секундқа қалып қойды. Бес сенбілік сессияға дейін ауа райы ашық болды, ол 15-орынға түсіп, Джеймс Ханттың поул-позициясынан шамамен екі секундқа қалып қойды. Прайс DN8 машинасымен Гран-приді нашар бастады және бірінші айналымның соңында соңғы орынға түсті. Келесі екі айналымда Прайс қайтадан көтеріле бастады, екінші айналымда Брет Лунгер мен командаласы Ренцо Зорциді, ал келесі айналымда Алекс Рибейро мен Бой Хайжеді еңсерді. 18-айналымда Прайс 22-орыннан 13-орынға көтерілді. 22-айналымда Зорци негізгі түзудің сол жағына, төбеден және трасса үстіндегі көпірден кейін тоқтады. Оның жанармай беру жүйесінде мәселе болды, жанармай тікелей қозғалтқышқа құйылып, содан кейін өрт шықты. Зорци бірден машинасынан шыға алмады, өйткені ол каскасынан оттегі түтігін ажырата алмады. Бұл жағдай трассаның қарсы жағындағы соқпаның екі маршалын араласуға мәжбүр етті. Жолды бірінші кесіп өткен 25 жастағы Билл, ал екіншісі – 19 жастағы Фредерик "Фрики" Янсен ван Вюрен, ол өрт сөндіргіш алып жүрген. Жарыстың бас маршалы Джордж Витт жарыс регламентіне сәйкес, өрт болған жағдайда екі маршал болуы керек, ал тағы екі маршал бірінші жұптың сөндіргіштері жеткілікті тиімді болмаған жағдайда резервте болуы керек екенін айтты. Витт сондай-ақ екі маршалдың да алдын ала рұқсатсыз жолды кесіп өткенін еске алды. Біріншісі жолды сәтті кесіп өтті, ал екіншісі – жоқ. Екі адам жолдан жүгіріп өте бастағанда, Ханс Йоахим Стук пен Прайс басқаратын машиналар трассаның төбесінен шықты. Прайс негізгі түзу бойында Стук машинасының тікелей артында еді. Стук Янсен ван Вюренды көріп, екі маршалдан қашу үшін оңға жылды, Тремейннің айтуынша, Биллден "миллиметр" қашықтықта өтті. Прайс Янсен ван Вюренды көрмеді және Стук сияқты жылдам әрекет ете алмады. Ол жас маршалды шамамен 270 км/сағ (170 миль/сағ) жылдамдықпен ұрып жіберді. Янсен ван Вюрен ауаға лақтырылып, Зорци машинасының алдына бірнеше метр жерге құлады. Ол соққыда қаза тапты, ал Прайс машинасының соққысынан денесі қатты қирады. Ол алып жүрген өрт сөндіргіш Прайстің басына тиді, содан кейін Shadow машинасының қауіпсіздік доғасына соқты. Соққының күші соншалық болды, өрт сөндіргіш жанындағы трибунаға лақтырылды. Ол трибунаның артындағы тұраққа құлап, тұраққа қойылған көліктің есігін жапты. Өрт сөндіргішпен соқтығысу Прайстің каскасын күшпен жоғары көтерді. Өлім, әдетте, бірден болды. Прайс машинасының жүргізушісі қайтыс болған "Shadow DN8" машинасы негізгі түзу бойымен "Кроуторн" деп аталатын бірінші бұрылысқа қарай жылдамдықпен жүре берді. Көлік жолдан оңға шығып, металл кедергілерін сыпырып, шұғыл көліктерге арналған кіреберіске соғылып, қайтадан жолға оралды. Содан кейін ол Жак Лаффиттің Ligier көлігіне соқтығысып, Прайс пен Лаффитті кедергілерге қарай жіберді. Янсен ван Вюреннің жарақаттары соншалықты ауыр болғандықтан, оның денесі бастапқыда жарыс директоры барлық маршалдарды шақырғаннан кейін ғана анықталды, ол олардың арасында болмады. Жарыстың жеңімпазы австриялық Ники Лауда болды, ол 1976 жылғы Германия Гран-приіндегі қазалы оқиғадан кейін алғашқы жеңісін тойлады. Бастапқыда ол бұл жеңісті өміріндегі ең үлкен жеңіс деп атады, бірақ жеңіс тұғырында Прайстің қазасы туралы естігеннен кейін, ол "содан кейін қуаныш болмады" деді.
Tom Pryce began his final race weekend, the 1977 South African Grand Prix at Kyalami, by setting the fastest time in the Wednesday practice session, held in wet weather. Pryce posted a time of 1 minute 31.57 seconds with the next best, the eventual 1977 World Champion Niki Lauda, one second slower. The weather dried up prior to the Thursday session, and he slipped back down the grid to fifteenth place, almost two seconds slower than James Hunt's pole position time. Pryce made a poor start to the Grand Prix in his DN8 and by the end of the first lap was in last place. Pryce started to climb back up the field during the next couple of laps, overtaking Brett Lunger and teammate Renzo Zorzi on lap two, and Alex Ribeiro and Boy Hayje the following lap. By lap 18 Pryce had moved from 22nd to 13th place. On lap 22, Zorzi pulled off to the left side of the main straight, just after the brow of a hill and a bridge over the track. He was having problems with his fuel metering unit, and fuel was pumping directly onto the engine, which then caught fire. Zorzi did not immediately get out of his car as he could not disconnect the oxygen pipe from his helmet. The situation caused two marshals from the pit wall on the opposite side of the track to intervene. The first marshal to cross the track was a 25 year old panel beater named Bill, and the second was 19 year old Frederik "Frikkie" Jansen van Vuuren, who was carrying a fire extinguisher. George Witt, the chief pit marshal for the race, said that the policy of the circuit was that in cases of fire, two marshals must attend and a further two act as back up in case the first pair's extinguishers were not effective enough. Witt also recalled that both marshals crossed the track without prior permission. The former narrowly made it across the track, but the latter did not. As the two men started to run across the track, the cars driven by Hans Joachim Stuck and Pryce came over the brow of a rise in the track. Pryce was directly behind Stuck's car along the main straight. Stuck saw Jansen van Vuuren and moved to the right to avoid both marshals, missing Bill by what Tremayne calls "millimetres". From his position Pryce could not see Jansen van Vuuren and was unable to react as quickly as Stuck had done. He struck the teenage marshal at approximately 270 km/h (170 mph). Jansen van Vuuren was thrown into the air and landed a few yards in front of Zorzi's car. He died on impact, and his body was badly mutilated by Pryce's car. The fire extinguisher he had been carrying smashed into Pryce's head, before striking the Shadow's roll hoop. The force of the impact was such that the extinguisher was thrown up and over the adjacent grandstand. It landed in the car park to the rear of the stand, where it hit a parked car and jammed its door shut. The impact with the fire extinguisher wrenched Pryce's helmet upward sharply. Death was almost certainly instantaneous. Pryce's Shadow DN8, now with its driver dead at the wheel, continued at speed down the main straight towards the first corner, called Crowthorne. The car left the track to the right, scraping the metal barriers, hitting an entrance for emergency vehicles, and veering back onto the track. It then hit Jacques Laffite's Ligier, sending both Pryce and Laffite head on into the barriers. Jansen van Vuuren's injuries were so extensive that, initially, his body was identified only after the race director had summoned all of the race marshals and he was not among them. The eventual race winner was Austrian Niki Lauda, his first win since his near fatal accident during the 1976 German Grand Prix. At first he announced it was the greatest victory of his career, but when told on the victory podium of Pryce's death, he said that "there was no joy after that".
Салдары
Прайс өліміне оны білетін барша адам терең қайғыға батты, әсіресе әйелі Нелла, ата-анасы Джек пен Гвинет және "Shadow" командасы. Оның денесі Севеноакс қаласының жанындағы Отфордтағы Сент-Бартоломей шіркеуіне жерленді, осы шіркеуде ол мен Нелла екі жыл бұрын неке қиған еді. Прайс Формула-1 машинасында көрсеткен шеберлігі оған F1 падогында зор құрмет әкелді. Дэвид Тремейн ұлына уэльстің атымен ат қойды. Том Прайс сыйлығы, сондай-ақ Том Прайс кубогы деп те аталады, жыл сайын автомобиль немесе көлік саласына ерекше үлес қосқан уэльстік тұлғаларға табыс етіледі. Жаңа дизайн кезінде Солтүстік Уэльстегі Англси трассасы Рютин қалалық кеңесінің өтінішімен Том Прайс түзуі деп аталды. Севеноакста тұратын Оңтүстік Африка азаматы Эдди Книп, марқұм күйеуін еске алу мақсатында Рютин қалалық кеңесіне жүгінуге Нелла Прайстен рұқсат сұрады. Оның және Томның ата-анасының келісімін алғаннан кейін, 2006 жылы Дэвид Ричардстың төрағалығымен Том Прайске ескерткіш орнату үшін траст құрылды. 2008 жылы Рютин қалалық кеңесі жергілікті суретші Нил Далримплге ескерткіш тақтасын жобалауды тапсырды, ал 2009 жылдың ақпан айында оның дайындалуын қаржыландыру үшін Формула-1 пит-пастарын аукционға шығару туралы жарияланды. Ескерткіш 2009 жылдың 11 маусымында, Прайс туған күніне 60 жыл толуына орай ашылды.
Pryce's death was met with great grief from all those who knew him, especially his wife Nella, his parents Jack and Gwyneth and the Shadow team. His body was buried at St Bartholomew's Church in Otford, near Sevenoaks, Kent, the same church where he and Nella were married two years earlier. Pryce's performances in a Formula One car earned him much respect amongst the F1 paddock. David Tremayne named his son after the Welshman. The Tom Pryce Award, also known as the Tom Pryce Trophy, was instigated, and is given annually to Welsh personalities who have made an outstanding contribution to motoring or transport. During its re design, the Anglesey Circuit in North Wales named the Tom Pryce Straight after a request from Ruthin Town Council. Eddie Knipe, a South African living in Sevenoaks, sought permission from Nella Pryce to approach the Ruthin Town Council to commemorate her late husband. Having gained her consent and that of Tom's parents, a trust was established in 2006 under the chairmanship of David Richards to create a memorial to Tom Pryce in Ruthin. Neil Dalrymple, a local artist, was commissioned by Ruthin Town Council in 2008 to design an plaque and in February 2009, an auction of Formula One pit passes to fund its manufacture was announced. The memorial was unveiled on 11 June 2009, on what would have been Pryce's 60th birthday.