Кіріспе

LANTIRN (Low Altitude Navigation and Targeting Infrared for Night) – АҚШ Әскери-әуе күштерінің навигациялық және нысана алу жүйесі. LANTIRN – Martin Marietta (қазір Lockheed Martin) компаниясы жасаған F-15E Strike Eagle және F-16 Fighting Falcon (Block 40/42 C & D модельдері) истребительдерінде қолданылатын біріктірілген навигациялық және нысана алу құралы. Бұл жүйе аталған ұшақтардың жауынгерлік қабілетін күрт арттырады, оларға әртүрлі басқарылатын қарулармен жердегі нысаналарды төмен биіктікте, түнде және жаман ауа-райы жағдайында шабуға мүмкіндік береді.

Ерекшеліктері

LANTIRN – ұшақтың астына сырттан орнатылатын навигациялық және нысана алу құрылғыларынан тұрады.

AN/AAQ-13 навигациялық капсула

AN/AAQ 13 навигациялық модулі түнде және қолайсыз ауа райында тактикалық нысаналарға жоғары жылдамдықпен енуге және дәл шабуыл жасауға мүмкіндік береді. Навигациялық модульде жерді бақылайтын радар және бекітілген термографиялық камера бар, ол ұшақтың ұшуды басқару жүйесіне визуалды сигнал мен ақпарат жібереді, бұл ұшақтың жер бетінен алдын ала белгіленген биіктікте ұшуын және кедергілерден қашуын қамтамасыз етеді. Бұл сенсор ұшақтың алдындағы жердің инфрақызыл суретін пилотқа Head-up дисплейде көрсетеді. Навигациялық модуль пилотқа таулар, аңғарлар және қараңғылықты пайдаланып, жердің жалпы контурымен жоғары жылдамдықпен ұшуға және анықталмау үшін мүмкіндік береді. Бұл модуль әуедегі басымдықты қамтамасыз ететін ұшақтар үшін жасалған алғашқы кең көлемді, алға қаратылған инфрақызыл навигациялық жүйе болды. Экспортқа арналған, жерді бақылайтын радарынсыз төмендетілген нұсқасы AN/AAQ 20 Pathfinder деп аталады, ол тек инфрақызыл сенсор арқылы қараңғыда және қолайсыз ауа райында жер бедерінің визуалды суретін ғана ұсына алады, ал пилоттар төмен биіктікте ұшу кезінде жер бетіндегі кедергілерден қашу үшін өз біліктілігіне сүйенуі керек.

AN/AAQ-14 нысаналау капсуласы

AN/AAQ 14 нысанаға салу модулі жоғары ажыратымдылыққа ие, алға қаратылған инфрақызыл сенсорды (пилотқа нысананың инфрақызыл суретін көрсетеді), лазерлік басқарылатын оқ-дәрілерді дәл жеткізу үшін лазерлік белгілеуіш/арақашықтық өлшегіш, AGM 65 Maverick кескіндік инфрақызыл зымырандарын автоматты түрде нысанаға алу үшін зымыран көрісін синхрондау құрылғысы және автоматты нысананы қадағалау бағдарламалық жасақтамасын қамтиды. Бұл мүмкіндіктер нысананы анықтау, тану және шабуылдау процесін жеңілдетеді және бір орындық истребитель ұшқыштарына бір рет ұшуда дәлдікпен басқарылатын қарулармен нысаналарды жоюға мүмкіндік береді. AGM 65 Maverick әуеден жерге зымыранмен үйлесімділігі жойылған экспорттық нұсқасы AN/AAQ 19 Sharpshooter деп аталады.

Өмірбаян

Ғылыми-зерттеу және әзірлеу бағдарламасы 1980 жылдың қыркүйегінде Орландо, Флорида штатындағы (ФЛ) Мартин Мариетта Корпорациясы (қазіргі Локхид Мартин) мердігер ретінде тағайындалғаннан бастау алды. LANTIRN навигациялық капсуласының алғашқы операциялық сынақтары мен бағалауы 1984 жылдың желтоқсанында сәтті аяқталды. Әскери-әуе күштері 1985 жылдың наурыз айында навигациялық капсуланың төмендетілген қарқынмен бастапқы өндірісін, ал 1986 жылдың қарашасында толық көлемде өндірісін мақұлдады. Бірінші өндіріс капсуласы 1987 жылдың 31 наурызында Әскери-әуе күштеріне тапсырылды. LANTIRN АҚШ әскерилерінің қараңғыда және қолайсыз ауа райында операциялар жүргізу мүмкіндігін едәуір арттырды және одан әрі дамытылып, оның ізбасары – AN/AAQ-33 Sniper капсуласына айналды.

LANTIRN және F-14 Tomcat

1990 жылдардың басына дейін F-14 Tomcat бомба тастауға рұқсат алған жоқ, бірақ барлық Tomcat-тар Stores Management System (SMS) жүйесімен жабдықталған. F-14 ұшағының дамуындағы кешігулер және оны әуеден жерге түсіру миссиясынан ауыстыру салдарынан, әуеден жерге соққы беруге рұқсат алу жұмыстары тоқтатылды. Сол кезде Tomcat өте қымбатқа соғып (және жер үстіндегі операциялар үшін тиісті қорғаныс электрондық қарсы шаралары (DECM) мен радарлық ескерту және анықтау (RHAW) жүйелері болмағандықтан), Әскери-теңіз күштері оны қауіпке тікелей ұшыратуға дайын болмады. Дегенмен, TARPS миссиясы Tomcat-тың құрлықта да тиімді жұмыс істей алатынын көрсетті, ал оның қорғаныс қабілетін арттыру үшін Tomcat-тың DECM, қосымша жабдықтары мен RHAW жүйелері жаңартылды. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін және флоттың әуе қорғанысы миссиясына басымдық берілмегендіктен, NAVAIR Desert Storm операциясы алдында ұшуға рұқсат беру жұмыстарын қайта жаңғыртты, соның арқасында F-14 гравитациялық бомбаларды, сондай-ақ лазерлік басқарылатын бомбаларды (лазерлік нысананы басқа ұшақ көрсеткен жағдайда) тасымалдауға мүмкіндік алды (алғашқы рет Tomcat LGB бомбасын 1995 жылы Босниядағы операция кезінде VF-41 жасағы қолданды, мұнда A-6 Intruder нысананы лазерлік сәулемен белгіледі). Осыдан кейін, Әскери-теңіз операцияларының бастығы (OPNAV) A-6 ұшақтарын толығымен зейнеткерлікке шығару және F-14 Block 1 Strike нұсқасын әуе қанатының дәлдікті соққы беру платформасы ретінде пайдалануға рұқсат берді. Алайда, $1.6 миллиард тұратын Block 1 Strike бағдарламасы 1994 жылы бюджеттік қиындықтарға байланысты тоқтатылды, JDAM интеграциясына жеткілікті қаржы қалмады, ал ол әлі де бірнеше жылды талап ететін шара еді. 1994 жылдың соңында Martin Marietta компаниясы USAF LANTIRN нысана алу жүйесін Tomcat-қа қалай жылдам интеграциялауға болатынын көрсету үшін бастама көтерді. Бұл жұмыс Атлантика флотының әскери-теңіз күштерінің командирінің (COMNAVAIRLANT) қолдауымен, флоттың ұшағын пайдалана отырып, аналогты F-14B-ға цифрлық 1553 негізіндегі модульді интеграциялау арқылы жүзеге асырылды. 1995 жылдың наурыз айында VF-103 жасағының ұшағы алғашқы лазерлік оқу раундтарын (LGTR) және лазерлік басқарылатын бомбаларды (LGB) сәтті сынап көрді. Бастапқы табысқа және флот командирлерінің қызығушылығына байланысты NAVAIR модульдер мен басқару блоктарын сатып ала бастады, нәтижесінде VF-103 1996 жылдың 14 маусымында алғашқы LANTIRN модулін алды, бұл оның алдағы операциясына уақтылы жеткізілді. Негізгі LANTIRN LANTIRN Targeting System (LTS) жүйесіне өңделіп, екі модульдік жүйеден навигациялық модулі алынып тасталды, ал нысана алу модулі Tomcat-қа бейімделу үшін жақсартылды. LTS жаһандық позициялау жүйесімен (GPS) және инерциялық өлшеу блогымен жабдықталды, ол нысананы анықтау және қаруды босату траекториясын қамтамасыз етті, сондай-ақ сыртқы, ауыр және уақытты көп талап ететін бұрыштама жабдықтарының қажеттілігін жойды. Алдыңғы нұсқалардан айырмашылығы, LTS барлық қаруды босату есептеулерін жүргізіп, осы есептеулердің нәтижесінде алынған босату сигналдарын ұшқыштарға ұсынды. LTS сонымен қатар лазер сәулесін ұшқышқа бағыттаудан сақтайтын маскалық қисық дисплейімен (masking avoidance curve display) және соңында солтүстік бағытын анықтайтын қисықпен (north orientation curve) және 12 200 м (40 000 фут) биіктікте жұмыс істей алатын лазермен жабдықталды. Соңғы мүмкіндік өте пайдалы болды, F-14 ұшақтарына әлеуетті қауіп-қатерден жоғары биіктікте LGB-ді қолдануға мүмкіндік берді, және ол Ауғанстандағы "Тұрақты еркіндік" операциясы кезінде толыққанды пайдасын көрсетті. LTS FLIR-де анықталған кез келген нысананың координаттарын да шығара алады, ал T3 (Tomcat Tactical Targeting) деп аталатын соңғы бағдарламалық жасақтама модификациясы LTS шығарған координаттардың дәлдігін арттырды және GPS/INS басқарылатын қарулар үшін (JDAM, JSOW және WCMD) координаттарды жасауға мүмкіндік берді. Бұл жүйенің алғашқы ұрыс қолданылуы "Тұрақты еркіндік" операциясы кезінде болды, онда F-14 B-52 бомбалаушы ұшағына CBU-103 WCMD бомбасын 40 000 футтан (12 192 м) тастау үшін координаттарды берді. Бұл қарулар Tomcat-тың LGB бомбаларымен жойылғаннан кейін тоқтаған көлік колоннасына тиді. Модульде F-14 ұшағында тасымалданатын түрлі дәлдікті оқ-дәрілердің баллистикалық деректерін қамтитын ішкі компьютер де болды. Деректер Tomcat-тың AWG-9 (F-14A және F-14B) және AN/APG-71 (F-14D) радарлары арқылы модульге беріледі, бірақ LTS өз кезегінде экипаж кабинасының дисплейлеріне бейне және нысаналық символиканы ғана жібереді. Бұл Tomcat-қа LTS-ті пайдалану үшін аз ғана сымдар мен бағдарламалық жасақтама өзгертулерін енгізу қажет болды дегенді білдіреді. Барлық басқару элементтері RIO кабинасында орналасқан, бірақ бомбаны босату батырмасы ұшқышқа жақын орналасқан. LTS-тің құны шамамен 3 миллион АҚШ долларына бағаланды, сондықтан флоттың пайдалануы үшін барлығы 75 дана ғана сатып алынды. Әдетте, F-14 эскадрильясы операцияға 6-8 модульді алып келеді, олар TARPS емес ұшақтарға бекітіліп орнатылады. LTS-ті алғаш рет 1998 жылдың желтоқсанында VF-32 жасағы Desert Fox операциясы кезінде қолданды.