Кіріспе

AGM 114 Hellfire – американдық әуеден жерге қарсы зымыран. Бұл әуеден жерге қарсы зымыран (ASM), алғашқыда бронетехникаға қарсы қолдану үшін жасалған, кейіннен басқа да нысаналарға, әсіресе маңызды нысаналарға дәлдікпен шабуыл жасау үшін жетілдірілді. Ол бастапқыда "Heliborne laser, fire and forget missile" деген атпен әзірленген, нәтижесінде "Hellfire" деген бұл атау зымыранның ресми атауына айналды. Ол көп мақсатты, бірнеше нысананы дәлдікпен жою қабілетіне ие және MQ-1 Predator және MQ-9 Reaper сияқты әртүрлі әуе, теңіз және құрлық платформаларынан ұшырылуы мүмкін. Hellfire зымыраны – АҚШ және көптеген елдердің қарулы күштері үшін әуеден жерге дәлдікпен соққы беруге арналған негізгі қару. Сондай-ақ, ол жер бетінен жерге және жер бетінен әуеге қарсы қолдану үшін су платформаларында да пайдаланылған.

Сипаттама

Көптеген нұсқалары лазерлік басқарылады, ал бір нұсқасы – AGM 114L "Longbow Hellfire" радарлық басқарылады. Лазерлік басқаруды ұшыру құрылғысынан, мысалы AH-64 Apache шабуылдық тікұшағының алдыңғы бөлігіне орнатылған оптоэлектроникасынан, басқа әуедегі нысаналарды белгілейтін құрылғылардан немесе жердегі бақылаушылардан жүзеге асыруға болады. Hellfire зымырандық жүйесін әзірлеу 1974 жылы АҚШ Армиясының "танктерді жою" қажеттілігінен басталды, ол тікұшақтардан ұшырылып, бронетранспорттық құралдарды жеңуге арналған. 1990 жылдардың басында әзірленген Hellfire II – бірнеше нұсқасы бар модульдік зымырандық жүйе және 1996 жылы АҚШ Армиясының қарулануына енді. Hellfire II-нің жартылай белсенді лазерлік нұсқалары – AGM 114K жоғары жарылғыш танкіге қарсы (HEAT), сыртқы жарылыс фрагментациялық қаптамасы бар AGM 114KII, AGM 114M (жарылыс фрагментациялық) және металлмен күшейтілген зарядты (MAC) AGM 114N – нысанаға бағытталған лазерлік сәулеге бағытталып, өте жоғары дәлдікке қол жеткізеді. General Atomics MQ-1 Predator және MQ-9 Reaper ұшқышсыз ұшақтары Hellfire II-ні тасымалдайды, бірақ ең көп қолданылатын платформа AH-1Z Viper тікұшақ-ұшағы болып табылады, ол 16 данаға дейін тасымалдай алады. AGM 114L, немесе Longbow Hellfire – "атып, ұмыту" қаруы: миллиметрлік толқынды (MMW) белсенді радарлық басқарумен жабдықталған, ол ұшырылғаннан кейін қосымша басқаруды қажет етпейді, тіпті ұшырылғаннан кейін нысананы анықтап алады және ұшыру құрылғысының немесе басқа достық бөлімнің нысананы көруіне қажеттілік болмайды. Ол сондай-ақ қолайсыз ауа райында және түтін мен тұман сияқты жағдайларда жұмыс істейді, бұл нысананың орнын жасыра алады немесе лазерлік белгінің анықтамалы шағылысуын болдырмайды. Әрбір Hellfire-дің салмағы, оқ-дәрісін қоса алғанда, және траекториясына байланысты қашықтығы бар. Hellfire-дің дөңгелек қателік ықтималдығы (CEP) 3 футтан (1 метрден) кем. AGM 114R "Romeo" Hellfire II 2012 жылдың соңында пайдалануға берілді. Ол жартылай белсенді лазерлік басқару жүйесін және бұрын бірнеше Hellfire нұсқаларын қажет еткен нысаналарды жоюға арналған көп мақсатты K зарядты оқ-дәрілерді қолданады. Ол АҚШ қызметінде AGM 114K, M, N және P нұсқаларын алмастырады. 2012 жылдың қазан айында АҚШ АҚШ қарулы күштері мен шетелдік клиенттер үшін 24 000 Hellfire II зымыранын тапсырыс берді. Жаңа JCM-нің ізбасары болуға тиіс Бірлескен әуеден жерге қарай зымыран (JAGM) қарастырылуда. Бюджеттің қысқартылуына байланысты JAGM-ді дамыту кезеңдерге бөлінді, ал 1-ші кезең Hellfire R-ге миллиметрлік толқындық радар қосуға бағытталды, бұл оған екі режимді іздеу құралын береді, соның арқасында ол нашар ауа райында қозғалатын нысаналарды қадағалай алады.

Пайдалану тарихы

2009 жылы Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі (MoD) Армия әуе күштерінің (AAC) AgustaWestland Apache тікұшақтары Ауғанстанда Талибан күштеріне қарсы AGM 114N Hellfire зымырандарын қолданғанын мойындады. Қорғаныс министрлігі 2008 жылы 20 зымыран, ал 2009 жылы тағы 20 зымыран қолданылғанын мәлімдеді. Британ Парламентінде либерал-демократ саясатшысы Ник Харви «Парламент бұл соңғы шара екеніне көз жеткізуі керек» деді. AGM 114 Hellfire зымырандары 2004 жылы Израиль әуе күштерінің (IAF) ХАМАС жетекшісі Ахмед Ясинды өлтіруі үшін, ал АҚШ әскері 2011 жылы Йеменде америкалық ислам дін қызметкері Анвар аль-Авлакиді, 2012 жылы Пәкістанда «Аль-Каида» оператившісі Абу Яхья аль-Либиді, 2014 жылы Сомалиде «әл-Шабааб» ұрыскері Мухтар Абу Зубайрді және 2015 жылы Сирияда британдық ИГИЛ жазалаушысы Мохаммед Эмавазиді (сондай-ақ «Джихади Джон» деп танылған) өлтіру үшін қолданды. Олар Касем Сулейманиді өлтіруде де, сондай-ақ Айман әл-Завахириді өлтіруде де пайдаланылды. AGM 114 кейде әуеден әуеге зымыран ретінде де қолданылған. Hellfire зымыранымен жасалған бірінші операциялық әуеден әуеге соққы 2001 жылдың 24 мамырында болды, осы күні Ливаннан Израиль әуе кеңістігіне белгісіз мақсатпен кірген азаматтық Cessna 152 ұшағына қатысты. Ұшақ авиадиспетчердің қайталап берген ескертулеріне жауап бермеді және бұрылудан бас тартты. Израиль әуе күштерінің AH 64A Apache тікұшағы Cessna-ға оқ атты, нәтижесінде ұшақ толығымен қирады. Hellfire зымыранымен жасалған екінші операциялық әуеден әуеге соққы 2018 жылдың 10 ақпанында болды, осы күні Сириядан Израиль әуе кеңістігіне ирандық дроны кірді. Израиль әуе күштерінің AH 64 тікұшағы дронды Hellfire зымыранымен жойды. 2016 жылдың қаңтар айында The Wall Street Journal газеті 2014 жылы Еуропадағы оқу миссиясынан кейін Кубаға оқ-дәрісіз бір оқу зымыраны жіберілгенін хабарлады, ол кейін қайтарылды. АҚШ ресми өкілі бұл Lockheed жүйесінің жарылғыш бөлігі, фитилі, басқару құралдары мен қозғалтқышы алынған инертті «макет» нұсқасы екенін, оны «Оқуға арналған зымыран» деп атауға болатынын мәлімдеді.