Кіріспе

Вирус түрі SV40 – маймылдар мен адамдарда кездесетін полиомавирус, маймылдардың вакуоляциялық вирусы 40 немесе маймылдар вирусы 40 деген терминдердің қысқартылған түрі. Басқа полиомавирустар сияқты, SV40 – ДНК вирусы, ол кейде жануарларда ісіктерге себеп болса да, көбінесе жасырын инфекция ретінде сақталады. SV40 эукариоттық вирустың моделі ретінде кеңінен зерттелді, бұл эукариоттық ДНК репликациясы және транскрипциясы саласындағы маңызды жаңалықтарға әкелді. 1950 және 1960 жылдары полиомиелит вакцинасының ластануына байланысты SV40 қатерлі ісік тудыруы мүмкін деген күдік туды, бірақ кейіннен қатерлі ісіктердің көбеюі байқалмады, сондықтан бұл қауіп күмәнді болып саналады. Дегенмен, SV40 вакцинаға қарсы белсенділер үшін маңызды мәселеге айналды, олар оны қатерлі ісік және АИТС/ЖҚСБ сияқты көптеген аурулардың себебі деп айыптайды. "Қазіргі уақыттағы нақты мәліметтер SV40 адамдарда инфекция тудырып жатыр екенін және жаңа патоген болып табылатынын көрсетеді". Алайда, "SV40 инфекциясының ғана адамда қатерлі ісік тудыруға жеткілікті емес сияқты" делінеді.

p53 зақымдануы және канцерогенділігі

SV40 кроцидолит асбестімен бірге мезотелиоманы тудыруға көмектесетін қосымша канцероген ретінде әрекет етуі мүмкін деген пікір бар.

Полиомиелит вакцинасының ластануы

1955-1961 жылдар аралығында АҚШ-та жасалған кейбір вакциналар өсіру ортасынан және бастапқы тұқымдық штаммнан SV40 вирусымен ластануы анықталды. Халық арасында жүргізілген зерттеулер бұл вирусқа байланысты қатерлі ісік ауруының жиілігінің артуын көрсете алмады, бірақ SV40 вирусына қатысты көптеген зерттеулер жүргізілді. 35 жылдық бақылау нәтижесінде SV40 вирусымен байланысты қатерлі ісіктердің жоғарылауы байқалмады.

Гендік терапия

Жоғары тіндік тропизміне байланысты, биотехнологиялық компаниялар гендік терапия үшін вирустық вектор ретінде модификацияланған SV40 негізіндегі векторларды пайдалануға ұмтылады. Бұл көмекшіге тәуелді вирустарда немесе қаптама клеткалар желісінің көмегімен өндірілген векторларда SV40 үлкен T антигені және SV40 кішкентай T антигені жойылған.

Вирусология

SV40 5,2 кб-дық жабық дөңгелек қос тізлімді ДНК геномын қамтитын, қабықшасы жоқ икосаэдрлі вирионнан тұрады. Вирион VP1 вирион гликопротеині арқылы I класты МНЖ жасуша бетіндегі рецепторларға жабысады. Жасушаға ену кавеолинмен қапталған көпіршік арқылы жүзеге асады. Жасуша ядросының ішінде жасушалық РНК полимераза II ерте гендік экспрессияны ынталандырады. Бұл нәтижеде мРНК екі сегментке бөлінеді. Кішкентай және үлкен T антигендері осының нәтижесінде пайда болады. Үлкен T антигенінің екі функциясы бар: 5% плазмалық жасуша мембранасына, ал 95% ядроға қайта оралады. Ядроға енгеннен кейін үлкен T антигені I, II және III вирустық ДНК участаларына байланысады. I және II участаларына байланысу ерте РНК синтезін өздігінен реттейді. II учаскесіне байланысу әрбір жасуша циклында жүзеге асады. I байланыс орны репликацияның басталуында ДНК репликациясын іске қосады. Алғашқы транскрипция екіге бөлінген екі 19s РНК-ны береді. Кейінгі транскрипция негізгі вирустық капсид ақуызы VP1-ді синтездейтін ұзын 16s және VP2 және VP3-ті «жетілмейтін сканирлеу» арқылы беретін кішкентай 19s-ті береді. Үлкен T-ның 5%-ын қоспағанда, барлық ақуыздар вирустық бөлшектің құрастырылуы ядрода болатындықтан, ядроға қайта оралады. Вирустық бөлшектердің шығарылуын жеңілдететін вирупорин ретінде әрекет ететін және цитолизға әкелетін VP4 ақуызының болуы туралы хабарланды; алайда VP4-тің болуы мен рөлі күмәнді.

Көптік қайта жандандыру

SV40 көптік қайта белсендіруге қабілетті (MR). МР – бұл екі немесе одан көп вирустың геномдарының инфекцияланған жасуша ішінде өзара әрекеттесіп, әдетте өлімге алып келетін зақымдарды жойып, тірі вирустың геномын құру процесі. Ямамото мен Шимоджо SV40 вириондарын ультракөк сәулемен сәулелендіргенде және олардың ие жасушаларды бірнеше рет жұқтыруына мүмкіндік бергенде МР құбылысын байқады.

Жазба көшірмесі

SV40-тың бастапқы промоторы үш элементтен тұрады. TATA қорабы транскрипцияның басталу нүктесінен шамамен 20 негіз жұбы жоғары орналасқан. 21 негіз жұптық қайталамалар алты GC қорабын қамтиды және транскрипция бағытын анықтайтын орын болып табылады. Сондай-ақ, 72 негіз жұптық қайталамалар транскрипцияны күшейтушілер болып табылады. SP1 ақуызы 21 негіз жұптық қайталамамен өзара әрекеттескенде, ол бірінші немесе соңғы үш GC қорабына байланысады. Бірінші үш қорапқа байланысу ерте өрнектің басталуына, ал соңғы үш қорапқа байланысу кеш өрнектің басталуына әкеледі. 72 негіз жұптық қайталамалардың функциясы – тұрақты РНК мөлшерін арттыру және синтез жылдамдығын жоғарылату. Бұл 3' полиаденилденген және 5' қапталған бастапқы транскрипт алу үшін AP 1 транскрипциялық факторымен байланысу (димеризация) арқылы іске асырылады.

Басқа жануарлар

SV40 вирусы жатыр және резус маймылдарында белгілері байқалмайды. Вирус көптеген макакалар популяцияларында табиғатта кездеседі, онда ол сирек ауруға себеп болады. Дегенмен, иммуножеткіліксіздігі бар маймылдарда – мысалы, маймыл иммуножеткіліксіздігі вирусымен жұққанда – SV40 адамның JC және BK полиомавирустары сияқты әрекет етеді, бүйрек ауруларын және кейде прогрессивті көп ошақты лейкоэнцефалопатияға ұқсас демиелинизациялық ауруды тудырады. Басқа түрлерде, әсіресе хомяктарда, SV40 әртүрлі ісіктерді, көбінесе саркомаларды қоздырады. Егеуқұйрықтарда онкогенді SV40 үлкен T антигені бастапқы нейроэктодермалық ісіктер мен медуллобластомалардың ми ісігі моделін құру үшін қолданылды. Вирустың қалай көбейетіні және жасуша функцияларын қалай өзгертетінінің молекулалық механизмдері бұрын белгісіз болған, ал SV40-ты зерттеу биологтардың ген экспрессиясы және жасуша өсуін реттеу туралы білімін кеңейтті.

Тарих

SV40-ты Бен Свит пен Морис Хиллеман 1960 жылы алғаш рет анықтады, АҚШ-тағы полиомиелит вакциналарының 10-30% SV40-пен ластанғанын байқағанда. 1962 жылы Бернис Эдди SV40-тың ісік тудыру қабілетін сипаттады, ол SV40-пен зарарланған маймыл жасушаларымен егілген хомстерлерде саркома және эпендимоманы қоздырады. Вирустың толық геномдық тізбесі 1978 жылы Йель университетінде (АҚШ) Вайсман және Гент университетінде (Бельгия) Фиерс пен оның командасы тарапынан анықталды.

Мәдениет және қоғам

SV40 вакцинацияға қарсы белсенділер арасында қасиетті нысанға айналды, оның ластанған вакцинада кездесуі қатерлі ісіктердің "эпидемиясына" себеп болып, сондай-ақ ВИЧ/ЖИТС таралуына жауапты деп қарастырылады.