Жаңа туған нәрестелерді ауруларға тестілеу практикасы

Кіріспе

Жаңа туған сәбилерді ауруларға тексеру практикасы

Жаңа туған сәбилерді скрининг (NBS) – жаңа туған сәбилерді туғаннан кейін жақын уақытта, емдеуге болатын, бірақ жаңа туған кезеңінде клиникалық белгілері байқалмайтын жағдайларға тексерудің қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламасы. Мақсаты – осы жағдайларға қаупі бар сәбилерді диагнозды растау және аурудың клиникалық барысын өзгертетін, клиникалық көріністерді алдын алатын немесе жеңілдететін шаралар қолдану үшін оларды ертерек анықтау. NBS аминоқышқылдық бұзылыс – фенилкетонурияны (ФКУ) диеталық түзетулер арқылы емдеуге болатындығы және ең жақсы нәтиже алу үшін ерте араласу қажеттігі анықталғаннан кейін басталды. ФКУ-мен ауыратын сәбилер туғанда қалыпты көрінеді, бірақ олар фенилаланин аминқышқылын метаболизмдей алмайды, бұл қайтымсыз зиякерлік кемістікке әкеледі. 1960 жылдары Роберт Гатри бактериялық тежелімдеу әдісін қолдана отырып, сәби туғаннан кейін көп ұзамай қандағы фенилаланиннің жоғары деңгейін анықтауға мүмкіндік беретін қарапайым әдіс әзірледі. Гатри сондай-ақ, үлкен масштабта скрининг жүргізу үшін қарапайым жүйе қажеттігін түсініп, оңай тасымалданатын сүзгі қағазында қан жинауды ұсынды. Бүгінгі күнге дейін жаңа туған сәбилерді тексеру әлем бойынша осыған ұқсас сүзгі қағазын қолдану арқылы жүргізіледі. NBS алғаш рет 1960 жылдардың басында АҚШ-та қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламасы ретінде енгізілді және әлемнің көптеген елдеріне тарады. Скрининг бағдарламаларын көбінесе мемлекеттік немесе ұлттық басқару органдары жүзеге асырады, олардың мақсаты – юрисдикцияда туған барлық сәбилерді емдеуге болатын аурулардың белгілі бір тізімі бойынша тексеру. Тексерілетін аурулардың саны әр юрисдикциямен белгіленеді және айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Көптеген NBS тестілері сүзгі қағазында жиналған қаннан алынған метаболиттер мен ферменттердің активтілігін өлшеу арқылы жүргізіледі. Кейбір NBS бағдарламаларына есту қабілетінің жоғалуын анықтау үшін автоматты аудиторлық орталық жүйке жауабын және туа біткен жүрек ақауларын анықтау үшін пульсоксиметрияны қолданатын тестілер де кіреді. Скрининг нәтижесі оң болған сәбилер аурудың нақты бар-жоғын немесе тестілеу нәтижесі жалған оң екенін анықтау үшін қосымша тексеруден өтеді. Келесі тексерулер әдетте генетиктер мен сәбидің педиатры немесе жедел жәрдем дәрігері арасында үйлестіріледі.

Newborn screening (NBS) is a public health program of screening in infants shortly after birth for conditions that are treatable, but not clinically evident in the newborn period. The goal is to identify infants at risk for these conditions early enough to confirm the diagnosis and provide intervention that will alter the clinical course of the disease and prevent or ameliorate the clinical manifestations. NBS started with the discovery that the amino acid disorder phenylketonuria (PKU) could be treated by dietary adjustment, and that early intervention was required for the best outcome. Infants with PKU appear normal at birth, but are unable to metabolize the essential amino acid phenylalanine, resulting in irreversible intellectual disability. In the 1960s, Robert Guthrie developed a simple method using a bacterial inhibition assay that could detect high levels of phenylalanine in blood shortly after a baby was born. Guthrie also pioneered the collection of blood on filter paper which could be easily transported, recognizing the need for a simple system if the screening was going to be done on a large scale. Newborn screening around the world is still done using similar filter paper. NBS was first introduced as a public health program in the United States in the early 1960s, and has expanded to countries around the world. Screening programs are often run by state or national governing bodies with the goal of screening all infants born in the jurisdiction for a defined panel of treatable disorders. The number of diseases screened for is set by each jurisdiction, and can vary greatly. Most NBS tests are done by measuring metabolites or enzyme activity in whole blood samples collected on filter paper. Bedside tests for hearing loss using automated auditory brainstem response and congenital heart defects using pulse oximetry are included in some NBS programs. Infants who screen positive undergo further testing to determine if they are truly affected with a disease or if the test result was a false positive. Follow up testing is typically coordinated between geneticists and the infant's pediatrician or primary care physician.

Тарих

Роберт Гатриге 1960 жылдардың аяғында бактериялық тежелімдеу әдісін (BIA) қолданып, жаңа туған нәрестелердің өкшесінен сүзгі қағазға қан тамшысын алып, оның құрамындағы фенилаланин деңгейін өлшеу арқылы фенилкетонурияны ерте анықтауды бастағаны үшін зор құрмет көрсетіледі. Туа біткен гипотиреоз 1970 жылдары кеңінен қосылған екінші ауру болды. Гатри және оның әріптестері клен сиробының несеп ауруы мен классикалық галактоземияны анықтау үшін де бактериялық тежелімдеу әдістерін жасады. 1990 жылдардың басында тандемді массалық спектрометрия (MS/MS) скринингінің енгізілуі, аминқышқылдары мен ацилкарнитиндердің ерекше үлгілері арқылы анықтауға болатын, потенциалды анықталатын туа біткен метаболизмдік аурулардың кеңейуіне әкелді. Көптеген аймақтарда Гатридің BIA-сы MS/MS профильдерімен алмастырылды, бірақ ол жасаған сүзгі қағазы бүкіл әлемде әлі де қолданылады және жыл сайын миллиондаған нәрестелерді тексеруге мүмкіндік береді. АҚШ-та Медициналық генетика колледжі барлық штаттарда туған нәрестелерді тексеруге тиіс аурулардың бірыңғай тізімін ұсынды. Олар сондай-ақ болашақта жаңа жағдайларды қосу үшін дәлелді негіздегі қарастыру процесін әзірледі. Бұл тізімді АҚШ-та енгізу барлық нәрестелердің бірдей аурулар санына тексерілуін қамтамасыз етті. Бұл ұсыныс жеке штаттар үшін міндетті емес, және кейбір штаттар ұсынылған тізімге кірмейтін ауруларды тексеруі мүмкін. Бұрын әртүрлі штаттарда туған нәрестелер әртүрлі деңгейде тексерілуі мүмкін еді. 2008 жылдың 24 сәуірінде президент Джордж Буш 2007 жылғы «Жаңа туған нәрестелерді тексеру – өмірді сақтайды» заңына қол қойды. Бұл заң ата-аналардың, денсаулық сақтау мамандарының және халықтың жаңа туған нәрестелерді белгілі бір ауруларды анықтау үшін тексеру туралы хабардар болуын арттыру мақсатымен қабылданды. Сондай-ақ ол штаттық деңгейде жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларын жақсартуға, кеңейтуге және күшейтуге бағытталды.

Аминоқышқылдар метаболизміне тән туа біткен бұзылулар

Жаңа туған нәрестелерді тексеру фенилкетонурия (ФКУ) аминокислоталық бұзылысынан бастау алды, оны диеталық өзгерістер арқылы оңай емдеуге болады, бірақ ерте анықталмаса және емделмесе, ауыр зиякерлік кемістікке алып келеді. Роберт Гатри 1960 жылдардың басында ФКУ үшін жаңа туған нәрестелерді тексеру тестін енгізді. Австрия сол жылы, ал Англия 1968 жылы тексеруді бастады. Жаңа туған нәрестелерді тексеру кезінде анықталатын аминқышқылдары метаболизмінің басқа туа біткен бұзылыстары: тирозинемия және клен сиропы зәр ауруы.

Май қышқылдарының тотығу бұзылуы

Тандемдік массалық спектрометрияны скрининг құралы ретінде пайдалану арқасында, жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларына бірнеше май қышқылдарының тотығу бұзылыстары енгізілуге тиіс болды. Көптеген сәбилердің күрт қайтысына себеп болған орта тізбекті ацил-КоА дегидрогеназа жетіспеушілігі (MCADD) алғашқы тексерілетін жағдайлардың бірі болды. MCADD Ұлыбританияда тек фенилкетонурия (PKU) бойынша скрининг бағдарламасын кеңейткен кезде қосылған алғашқы жағдай болды. Май қышқылдарының тотығу бұзылыстарын тексеруге енгізу осы жағдайлармен, әсіресе MCADD-пен байланысты ауру мен өлім-жітімді азайтуға көмектесетіні дәлелденді. Австралиядағы зерттеулер MCADD анықталған жаңа туған нәрестелерде ауыр метаболизмік декомпенсация немесе өлім жағдайларының саны, тексеруге дейін клиникалық белгілері байқалғандарға қарағанда 74%-ға төмендегенін көрсетті. Нидерланды мен Ұлыбританиядағы зерттеулер нәрестелер клиникалық белгілері байқалғанға дейін анықталғанда, емдеу нәтижелері жақсарғанын және шығындар азайғанын көрсетті. Екі бұзылысты да тексеру үшін жаңа туған нәрестелерді тексеру картасына алынған қан үлгілерін пайдалануға болады. Туа біткен бүйрек үсті безі жетіспеушілігін (CH) тексеру тироксин (T4), тиреотропты гормон (TSH) немесе екі аналиттің комбинациясын өлшеу арқылы жүзеге асырылады. 17α гидроксипрогестеронның (17α OHP) жоғары деңгейі – туа біткен бүйрек үсті безі жетіспеушілігін (CAH) тексеру кезінде қолданылатын негізгі маркер, көбінесе ферменттік иммуносорбенттік талдаулар арқылы жүргізіледі, көптеген бағдарламалар жалған оң нәтижелердің санын азайту үшін екінші деңгейлі тандемдік массалық спектрометриялық тестті қолданады. CH 1970 жылдары көптеген жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларына қосылды, көбінесе PKU-дан кейін екінші жағдай ретінде. CH-тың ең көп кездесетін себебі – қалқанша безінің дамуындағы бұзылыс. Жаңа туған нәрестелерді көп жылдар бойы тексеруден өткізгеннен кейін, әлем бойынша CH-тың жиілігі 1:3600 тууға шамамен бағаланды, нақты этникалық топтарда айқын өсім байқалған жоқ. Бірақ кейбір аймақтардағы соңғы деректер көрсеткіштің жоғарылағанын көрсетеді, мысалы, Нью-Йоркте бұл көрсеткіш 1:1700-ге жеткен. Көрсеткіштің жоғарылау себептері зерттелді, бірақ нақты түсіндірме табылмады. Гемоглобинопатиялардың көптеген түрлерін тексеру үшін изоэлектрлік фокустау қолданылады, бұл әртүрлі аномальді гемоглобиндерді анықтауға мүмкіндік береді. CFTR гені анықталғаннан кейін Австралия екі деңгейлі тексеру бағдарламасын енгізді. IRT деңгейі жоғары үлгілер молекулалық әдістермен ауруға себеп болатын мутацияларды анықтау үшін талданады, содан кейін нәтижелер ата-аналар мен денсаулық сақтау ұйымдарына жіберіледі. Кистоздық фиброз (CF) барлық 50 штатта тексеруге ұсынылатын негізгі жағдайлардың тізіміне кіреді, Техас 2010 жылы CF тексеру бағдарламасын енгізген соңғы штат болды. Альберта 2007 жылы CF тексеруін енгізген алғашқы канадалық провинция болды. Квебек, Нью-Брансуик, Новая Шотландия, Ньюфаундленд және Принс-Эдвард аралы CF-ті тексеру бағдарламаларына қоспайды. Ұлыбритания және көптеген Еуропалық Одақ елдері де CF-ті тексереді.

With the advent of tandem mass spectrometry as a screening tool, several fatty acid oxidation disorders were targeted for inclusion in newborn screening programs. Medium chain acyl CoA dehydrogenase deficiency (MCADD), which had been implicated in several cases of sudden infant death syndrome was one of the first conditions targeted for inclusion. MCADD was the first condition added when the United Kingdom expanded their screening program from PKU only. The introduction of screening for fatty acid oxidation disorders has been shown to have reduced morbidity and mortality associated with the conditions, particularly MCADD. An Australian study found a 74% reduction in episodes of severe metabolic decompensation or death among individuals identified by newborn screening as having MCADD versus those who presented clinically prior to screening. Studies in the Netherlands and United Kingdom found improvements in outcome at a reduced cost when infants were identified before presenting clinically. Testing for both disorders can be done using blood samples collected on the standard newborn screening card. Screening for CH is done by measuring thyroxin (T4), thyrotropin (TSH) or a combination of both analytes. Elevated 17α hydroxyprogesterone (17α OHP) is the primary marker used when screening for CAH, most commonly done using enzyme linked immunosorbant assays, with many programs using a second tier tandem mass spectrometry test to reduce the number of false positive results. CH was added to many newborn screening programs in the 1970s, often as the second condition included after PKU. The most common cause of CH is dysgenesis of the thyroid gland After many years of newborn screening, the incidence of CH worldwide had been estimated at 1:3600 births, with no obvious increases in specific ethnic groups. Recent data from certain regions have shown an increase, with New York reporting an incidence of 1:1700. Reasons for the apparent increase in incidence have been studied, but no explanation has been found. Newborn screening for a large number of hemoglobinopathies is done by detecting abnormal patterns using isoelectric focusing, which can detect many different types of abnormal hemoglobins. After the CFTR gene was identified, Australia introduced a two tier testing program to reduce the number of false positives. Samples with an elevated IRT value were then analyzed with molecular methods to identify the presence of disease causing mutations before being reported back to parents and health care providers. CF is included in the core panel of conditions recommended for inclusion in all 50 states, Texas was the last state to implement their screening program for CF in 2010. Alberta was the first Canadian province to implement CF screening in 2007. Quebec, New Brunswick, Nova Scotia, Newfoundland and Prince Edward Island do not include CF in their screening programs. The United Kingdom as well as many European Union countries screen for CF as well.

Лизосомалық сақтау бұзылуы

Лизосомалық сақтау аурулары жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларына жиі қосылмайды. Олардың тобы әртүрлі, тексеру шамамен анықталған 40 аурудың аз бөлігі үшін ғана мүмкін болады. Жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларына осы ауруларды қосудың пайдасы ерте емдеу (емдеу қолжетімді болған жағдайда), отбасылардың диагноз қою үшін ұзақ іздеуінен аулақ болу және баласы ауырған отбасыларға отбасылық жоспарлау туралы ақпарат беру болып табылады. Осы ауруларды жеке немесе топтама бойынша тексеруге қарсы аргументтер аурудың ауыр түріне шалдыққан адамдарды сенімді анықтау қиындығында, емдеу әдістерінің толыққанды дәлелденбегендігінде және кейбір емдеу опцияларымен байланысты жоғары құн/жоғары тәуекелде жатыр. 2010 жылы Австрияда анонимді құрғатылған қан тамшыларын пайдаланып, лизосомалық сақтау ауруларының төртеуі (Гаушер ауруы, Помпе ауруы, Фабри ауруы және Ниман-Пик ауруы) бойынша пилоттық тексеру бағдарламасы аяқталды. Олардың мәліметтері халық арасында күтілгеннен жоғары аурушаңдық деңгейін, сондай-ақ жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларында көбінесе мақсат етілмейтін, кешіккен түрлерін көрсетті.

Есту қабілетінің төмендеуі

Баланың есту қабілетінің анықталмаған нашарлауы тіл, әлеуметтік өзара әрекеттесу, эмоциялар, танымдық қабілет, оқу жетістіктері және кәсіби дағдылар сияқты дамудың көптеген салаларына қатысты ауыр салдарларға алып келуі мүмкін, олардың кез келген комбинациясы өмір сапасын нашарлауына себеп болуы мүмкін. Еуропадағы алғашқы ел ретінде Норвегия 2018 жылдың қаңтар айында бүкіл ел бойынша SCID скринингін бастады. SCID-тің бар екенін анықтау үшін Т-клетка рецепторларының экзизиялық шеңберлері (TREC) нақты уақыт полимераза тізбектік реакциясы (qPCR) арқылы анықталады. SCID-ке шалдыққан нәрестелерде TREC деңгейі төмендейді. SCID жаңа туған нәрестелерді кең ауқымда скринингтен өткізуге бірнеше себеп тосқауыл болып келеді. Ол үшін қазіргі уақытта көптеген жаңа туған нәрестелерді тексеру зертханаларында қолданылмайтын технология талап етіледі, себебі ПТР скрининг бағдарламаларына енгізілген басқа ешқандай тесттер үшін қолданылмайды. Ауруға шалдыққан нәрестелерді қадағалау және емдеу үшін білікті иммунологтар қажет, бірақ олардың барлығы аймақтарда қолжетімді емес. SCID-ті емдеу – бұл тамыр жасушаларын трансплантациялау, ол барлық орталықтарда жүргізілмейді. Емдеу әдістері жақсарған сайын, ерте араласудан пайда көретін аурулар үшін жаңа туған нәрестелерді скринингтен өткізу мүмкіндігі пайда болады, бірақ бұрын мұндай мүмкіндік болған жоқ. Адренолейкодистрофия (АЛД) – клиникалық көрінісі әртүрлі болатын пероксисомалық ауру, және осы ауруға шалдыққан науқастарды ерте анықтауға бағытталған зерттеулер жүргізілуде. АЛД әртүрлі формаларда кездеседі, олардың кейбіреулері ересек жасқа жеткенде ғана көрінеді, бұл елдер үшін оны скрининг бағдарламаларына қосуды қиын жасайды. Ең тиімді емдеу әдісі – тамыр жасушаларын трансплантациялау, бірақ бұл процедураның өзі қатты тәуекелмен байланысты.

Үлгі жинау

Жаңа туған нәрестелерді тексеру әдетте Роберт Гатри бастап жасаған, арнайы сүзгі қағазына жиналған толық қан үлгілерінен жасалады. Сүзгі қағазы көбінесе нәресте және ата-ана туралы қажетті ақпаратты қамтитын нысанға бекітіледі. Бұл туған күні мен уақыты, үлгі алынған күні мен уақыты, нәрестенің салмағы және жүктілік мерзімі кіреді. Сондай-ақ, нысанда балаға қан құю жүргізілгені және нәресте алған қосымша тамақтану (тоталь парентеральді тамақтану) туралы ақпарат болады. Жаңа туған нәрестелерді тексеру карталарының көпшілігінде, қажет болған жағдайда қосымша тексеру немесе емдеу үшін нәрестенің дәрігерінің байланыс ақпараты да болады. Канаданың Квебек провинциясы басқа көптеген аймақтардағыдай, толық қан үлгілерінен жаңа туған нәрестелерді тексеріп қана қоймай, сонымен қатар ата-аналардың 21 күндік жастағы үлгіні жинап, қосымша аурулар тобы үшін провинциялық зертханаға жіберуіне мүмкіндік беретін ерікті зәр тексеру бағдарламасын да жүргізеді. Жаңа туған нәрестелерді тексеру үшін үлгілер туғаннан кейін 24 сағаттан 7 күн аралығында алынады және нәресте кем дегенде бір рет тамақтанғаннан кейін үлгі алу ұсынылады. Әрбір аймақтың өзіндік талаптары болуы мүмкін, кейбір штаттар 12 сағаттан кейін алынған үлгілерді қабылдаса, ал басқалары өмірдің 48 сағаты немесе одан кейін күтуді ұсынады. Әрбір зертханада үлгінің қашан қабылданатыны немесе тағы бір үлгі алу қажеттігі туралы өз шарттары болады. Үлгілер ауруханада немесе акушерлермен алынуы мүмкін. Үлгілер сынақтан жауапты зертханаға күнделікті жеткізіледі. АҚШ және Канадада жаңа туған нәрестелерді тексеру міндетті болып табылады, ата-аналар қаласа, тексеруден жазбаша түрде бас тартуға құқылы. Көптеген аймақтарда ЖТС міндетті, ата-аналар өз нәрестелерін тексеруден өткізбеуді шешсе, жазбаша бас тартуға құқылы. Еуропаның көп бөлігінде жаңа туған нәрестелерді тексеру ата-аналардың келісімімен жүргізіледі. Міндетті тексеруді жақтаушылар бұл сынақтың баланың мүддесіне екенін және ата-аналар балалардың атынан одан бас тартуға құқылы емес екенін мәлімдейді. Келісімге негізделген процедураны қолдайтын аймақтарда шығындардың артуы, тексерілген балалар санының азаюы және тексеруден өтпеген балаларда осы аурулардың пайда болуы туралы ешқандай жағдай тіркелмегені хабарланды.

Newborn screening tests are most commonly done from whole blood samples collected on specially designed filter paper, originally designed by Robert Guthrie. The filter paper is often attached to a form containing required information about the infant and parents. This includes date and time of birth, date and time of sample collection, the infant's weight and gestational age. The form will also have information about whether the baby has had a blood transfusion and any additional nutrition the baby may have received (total parenteral nutrition). Most newborn screening cards also include contact information for the infant's physician in cases where follow up screening or treatment is needed. The Canadian province of Quebec performs newborn screening on whole blood samples collected as in most other jurisdictions, and also runs a voluntary urine screening program where parents collect a sample at 21 days of age and submit it to a provincial laboratory for an additional panel of conditions. Newborn screening samples are collected from the infant between 24 hours and 7 days after birth, and it is recommended that the infant has fed at least once. Individual jurisdictions will often have more specific requirements, with some states accepting samples collected at 12 hours, and others recommending to wait until 48 hours of life or later. Each laboratory will have its own criteria on when a sample is acceptable, or if another would need to be collected. Samples can be collected at the hospital, or by midwives. Samples are transported daily to the laboratory responsible for testing. In the United States and Canada, newborn screening is mandatory, with an option for parents to opt out of the screening in writing if they desire. In many regions, NBS is mandatory, with an option for parents to opt out in writing if they choose not to have their infant screened. In most of Europe, newborn screening is done with the consent of the parents. Proponents of mandatory screening claim that the test is for the benefit of the child, and that parents should not be able to opt out on their behalf. In regions that favour informed consent for the procedure, they report no increase in costs, no decrease in the number of children screened and no cases of included diseases in children who did not undergo screening.

Зертханалық сынақтар

Жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламалары бірнеше жағдайды анықтауға мүмкіндік беретіндіктен, зертханалық әдістердің қатары қолданылады, сондай-ақ естіме қабілетінің жоғалуын анықтау үшін төсек басындағы тестілеу (оқысқан дыбыстық потенциалдар арқылы) және импульстік оксиметрия арқылы туа біткен жүрек ақауларын тексеру де жүргізіледі. 1960 жылдардың басында жаңа туған нәрестелерді тексеруді қарапайым бактериялық тежеу әдістерін қолдану арқылы бастады, бұл бір ауруды – фенилкетонурияны анықтауға бағытталған. Осы тестілеу әдістемесімен жаңа туған нәрестелерді тексеру үшін бір жағдайды анықтау үшін бір тест қажет болды. Массалық спектрометрия кеңінен қолданыла бастаған кезде, бұл технология қанның бір тамшысынан бірнеше ацилкарнитиндер мен аминқышқылдарын жылдам анықтауға мүмкіндік берді. Бұл жаңа туған нәрестелерді тексеру арқылы анықтауға болатын аурулардың санын арттырды. Ферменттік талдаулар галактоземия мен биотинидаза жетіспеушілігін анықтау үшін қолданылады. Иммуноанализдер туа біткен гипотиреозды диагностикалау үшін қалқанша безі гормондарын және туа біткен бүйрек үсті безі гиперплазиясын диагностикалау үшін 17α гидроксипрогестеронды өлшейді. Молекулалық әдістер кистоздық фиброзды және ауыр біріктірілген иммуножетіспеушілікті диагностикалау үшін қолданылады. 2023 жылға қарай бүкіл әлемде жаңа буын секвенциялауды (NGS) қолданатын көптеген бастамалар жарияланды, оның ішінде барлық жаңа туған нәрестелерде сирек кездесетін ауруларға қарсы геномдық біркелкі тексеру (GUARDIAN зерттеуі), АҚШ-тағы BeginNGS және Early Check, Австралиядағы BabyScreen+, Ұлыбританияның Геномикалық зерттеулері, Screen4Care, Бельгиядағы Baby Detect және Франциядағы PERIGENOMED. 2023 жылы 14 еуропалық жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларын зерттеу барысында Германияда (NEW LIVES) және Италияда 2 пилоттық сынақ жоспарланған бір жалпы еуропалық зерттеу жүргізілді, ал қалғандары Италияда үш, Нидерландыда үш, Испанияда екі, Бельгияда бір, Англияда бір, Германияда бір, Грецияда бір және Францияда бір бастаманы қамтыды. 14 бастаманың 11-і өз зерттеулері үшін бір ғана NGS әдісін таңдады: 6 бастама NBS үшін бірінші деңгейлі тест ретінде толық геномдық секвенциялауды (WGS) пайдалануды жоспарлады, оның ішінде бірі ата-аналарды тексеру үшін толық экзомалық секвенциялауды (WES) қолданып, нұсқаларды сүзуді жеңілдетуді көздеді, 3 бастама классикалық NGS гендік панельдерін қолданады, 2 бастама WES қолданады және 2 бастама аралас тәсілді қолданады: бірі WES және толық геномдық секвенциялауды (WGS) салыстырады, екіншісі WES, WGS және классикалық NGS гендік панельдерін салыстырады. және Америкалық медициналық генетика колледжі.

Because newborn screening programs test for a number of conditions, a number of laboratorial methodologies are used, as well as bedside testing for hearing loss using evoked auditory potentials and congenital heart defects using pulse oximetry. In teh early 1960s Newborn screening started out using simple bacterial inhibition assays to screen for a single disorder, starting with phenylketonuria. With this testing methodology, newborn screening required one test to detect one condition. As mass spectrometry became more widely available, the technology allowed rapid determination of a number of acylcarnitines and amino acids from a single dried blood spot. This increased the number of conditions that could be detected by newborn screening. Enzyme assays are used to screen for galactosemia and biotinidase deficiency. Immunoassays measure thyroid hormones for the diagnosis of congenital hypothyroidism and 17α hydroxyprogesterone for the diagnosis of congenital adrenal hyperplasia. Molecular techniques are used for the diagnosis of cystic fibrosis and severe combined immunodeficiency. As of 2023, numerous initiatives using next generation sequencing (NGS) have been announced worldwide including the Genomic Uniform screening Against Rare Diseases in All Newborns (GUARDIAN study), BeginNGS and Early Check in the USA, BabyScreen+ in Australia, Generation Study by Genomics England, and Screen4Care, Baby Detect in Belgium and PERIGENOMED in France. In a 2023 survey of 14 European newborn screening programs, there was one pan European research study with 2 pilot trials planned in Germany (NEW LIVES) and Italy, the others included three initiatives in Italy, three in the Netherlands, two in Spain, one in Belgium, one in England, one in Germany, one in Greece and one in France. Of the 14 initiatives, 11 selected a single NGS approach for their studies: 6 initiatives planned to use only whole genome sequencing (WGS) as a first tier test for NBS, including one also testing parents using whole exome sequencing (WES) to facilitate filtering variants, 3 initiatives use classical NGS gene panels, 2 initiatives will be using WES and 2 initiatives will use a mixed approach: one comparing WES and Whole genome sequencing (WGS) and one comparing WES, WGS, and classical NGS. gene panels. and the American College of Medical Genetics.

Зертханалық көрсеткіштер

Жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламалары кез келген басқа зертхана сияқты сапаны бақылау бағдарламаларына қатысады, бірақ кейбір ерекшеліктері бар. Жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларының табысы үлкен өлшемде үлгілерді алу үшін қолданылатын сүзгі қағазына байланысты. Роберт Гатридің ПКУ тестісін қолданған алғашқы зерттеулер жоғары жалған оң нәтижелерді көрсетті, бұл нашар таңдалған сүзгі қағазының түріне байланысты болды. Жаңа туған нәрестелерді тексеру бағдарламаларында пайдалануға бекітілген сүзгі қағазының көздерін стандарттау арқылы осы өзгерістердің көзі жойылды. Көптеген аймақтарда жаңа туған нәрестелерді тексеру картасы (демографиялық ақпаратты және қан алуға арналған сүзгі қағазын қамтиды) сынақты жүргізетін ұйыммен беріледі, бұл осы көзден туындайтын айырмашылықтарды болдырмау үшін жасалады. 2003 және 2004 жылдардағы Калифорниядағы қысқа мерзімді пилоттық жоба жаңа туған нәрестелерде сирек кездесетін ауруларды тексеруден бас тартудың қымбат екенін көрсетті. Пилоттық бағдарлама кезінде Zachary Wyvill мен Zachary Black бірдей аурумен дүниеге келгенімен, Wyvill-дің босану ауруханасы тек төрт мемлекеттік міндетті ауруды тексерді, ал Black пилоттық бағдарламаға қатысқан ауруханада туды. Уайвиллдің ауруы алты айдан астам уақыт бойы анықталмады, осы кезеңде қайта келмейтін зақымдар болды, бірақ Блэкке диета мен витаминдермен ем жасалды. Екі ата-ана да жаңа туған нәрестелерді тексеруді кеңейтуді қолдады және сирек кездесетін аурулар үшін жаңа туған нәрестелерді тандемдік массалық спектрометрия (MS/MS) арқылы тексеруді кеңейтуді жақтады. 2004 жылдың тамызында Калифорния штатының бюджеттік заңы 30-дан астам генетикалық ауруды тексеру үшін тандемдік массалық спектроскопияны қолдануды міндеттеді және оны қаржыландырды. Калифорнияда қазір барлық нәрестелерді тексеру міндетті, және 80 туа біткен және генетикалық ауру анықталады.

Мемлекеттік бюджеттің шектеулері

Көптеген жағдайларда MS/MS скринингін енгізу үшін алдын ала елеулі қаржы қаражаты қажет. Штаттар өз бағдарламаларын іске асыруды шешкенде, жабдықтар, оқыту және жаңа қызметкерлерге арналған бастапқы шығындар маңызды болуы мүмкін. Сонымен қатар, MS/MS тек скрининг нәтижесін береді, растау нәтижесін емес. Осыдан кейін, GC/MS, ферменттік талдаулар немесе ДНК-тестілеу сияқты жоғары технологиялар немесе процедуралар қолданылуы тиіс. Бұл шығындарды арттырып, дәрігерлердің бағалы уақытын қажет етеді. Алдын ала шығындардың кем дегенде бір бөлігін болдырмау үшін, Миссисипи штаты сияқты кейбір штаттар кеңейтілген скрининг үшін жеке зертханалармен келісімшарт жасауды таңдады. Басқалары шығындар мен ресурстарды бөлісе отырып, аймақтық серіктестіктер құруды жөн көрді. Бірақ көптеген штаттар үшін скрининг денсаулық сақтау департаментінің негізгі бөлігіне айналды, оны оңай алмастыру мүмкін емес. Сондықтан, тар бюджеті бар штаттар үшін бастапқы шығындарды негіздеу қиын болуы мүмкін. Денсаулық сақтау құнының өсуімен және көптеген штаттар өз бағдарламаларына MS/MS скринингін қосуымен скрининг ақысы да соңғы жылдары артты. (Жаңа туған сәбилерді тексеруге жұмсалған ақылар туралы есепті қараңыз, 2001–2005 жж.) Бұл бағдарламаларға жұмсалған қаржы басқа да өмірді сақтап қалуға мүмкіндік беретін бағдарламаларға бөлінетін қаражатты азайтуы мүмкін. 2006 жылы қысқа тізбекті ацил-кофермент А дегидрогеназасының жетіспеушілігі (SCAD) «SCAD пен симптомдар арасындағы жалған байланыс» болғандықтан скрининг бағдарламаларынан алынып тастау ұсынылды. Алайда, басқа зерттеулер кеңейтілген скрининг тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті (ACMG есебінің 94-95 беттеріне және «Pediatrics» журналында жарияланған мақалаларға қараңыз). Жақтаушылар штат заң шығарушыларын кеңейтілген скринингті міндетті етуге көндіру үшін мұндай зерттеулерді көрсетуге асығушылық танытады.

Міндетті сынақтарды азайту

Жаңа туған нәрестелерді кеңейтілген скринингіне кейбір денсаулық сақтау қызметкерлері қарсылық білдіреді, олар тиімді бақылау мен емдеудің қамтамасыз етілмеуі мүмкін екендігіне, жалған оң скрининг нәтижелері зиян келтіруі мүмкін екендігіне және хабардар келісім мәселелеріне алаңдайды. Genetic Alliance және серіктестерінің жақында жүргізген зерттеуі көрсеткендей, денсаулық сақтау қызметкерлері мен ата-аналар арасындағы байланыс жалған оң нәтиже жағдайында болатын зиянды азайтудың маңызды факторы болуы мүмкін. Зерттеу нәтижелері сонымен қатар ата-аналардың жаңа туған нәрестелерді скринингтен өткізуді емделетін аурулардың алдын алу үшін пайдалы және қажетті құрал деп санайтынын көрсетті. Жалған оң нәтижелер мәселесін шешу мақсатында Мэриленд университетінің (Балтимор) және Genetic Alliance зерттеушілері денсаулық сақтау қызметкерлеріне скрининг нәтижесі оң болған жағдайда ата-аналармен қарым-қатынас жасауға көмектесетін тексеру тізімін жасады.

Жасырын генетикалық зерттеулер

Кейбір елдерде жаңа туған нәрестелердің қан тексеруі кезінде мемлекеттік органдардың қан немесе ДНК үлгілерін жинап, сақтауына байланысты даулар туындады. АҚШ-та Техас штаты миллиондаған жаңа туған нәрестелердің қан және ДНК үлгілерін ата-аналарының білімі мен келісімінсіз жинап, сақтағаны анықталды. Бұл үлгілер штат тарапынан генетикалық эксперименттер жүргізу және барлық үлгілерді/жаңа туған нәрестелерді тіркеуге арналған деректер базасын құру үшін пайдаланылды. 2009 жылы 2002-2009 жылдар аралығында ата-аналардың келісімінсіз алынған үлгілер Техас денсаулық сақтау министрлігі мен Техас A&M университетіне қарсы "жаңа туған нәрестелердің қан үлгілерін жасырын сақтау және зерттеу" бойынша сотқа берілген шағым аясында келісімге қол жеткізілгеннен кейін жойылды деп жоспарланған. Осыған ұқсас сот ісі Миннесота штатына қатысты. 2011 жылы мемлекеттік Жоғарғы Сот қан үлгілерін жаңа туған нәрестелерді тексеруден тыс сақтау және пайдалану штаттың генетикалық құпиялылық заңдарын бұзады деп тапқаннан кейін 1 миллионнан астам жаңа туған нәрестелердің қаннан алынған үлгісі жойылды. Сотқа шағымданушы 21 отбасының адвокаттық гонорары үшін штат 1 миллион долларға жуық төлеуге міндетті болды. Жаңа туған нәрестелердің қан сынамасының деректерін ата-аналардың келісімінсіз зерттеуге қарсы ұстаным білдірген "Азаматтық денсаулық бостандығы жөніндегі кеңес" ұйымы, жаңа туған нәрестелердің "белгілі бір генетикалық ауруларына" арналған жаңа туған нәрестелердің денсаулық тексеруінің деректерді немесе ДНК үлгілерін "ата-аналардың білімі немесе келісімінсіз генетикалық зерттеу үшін пайдалану" үшін белгісіз мерзімге сақтаудан мүлдем өзге мәселе деп санайды.

Биоэтика

Панельдерге қосымша тесттер талқыланғанда мәселелер туындайды. Көптеген адамдар кеңейтілген тестілеудің қосымша тесттерді негіздеу үшін қажетті талаптарға сай болатынына күмәнданады. Тестіленіп жатқан жаңа аурулардың көпшілігі сирек кездеседі және оларға белгілі ем жоқ, ал кейбір ауруларды өмір бойында кейінірек емдеудің қажеті жоқ. Зерттеулер көрсеткендей, ауру қаншалықты сирек болса және қаншалықты көп ауру тексерілсе, тестілердің жалған оң нәтиже беру ықтималдығы соғұрлым жоғары. Бұл мәселелі, себебі нәрестелік кезең ата-аналар үшін баламен байланыс орнатудың аса маңызды уақыты болып табылады және баласына жалған оң диагноз қойылған ата-аналардың он пайызы баласының осал және/немесе ауру екеніне алаңдайды, тіпті олай болмаса да, бұл ата-ана мен бала арасындағы байланыс қалыптасуына кедергі келтіруі мүмкін. Осының салдарынан, кейбір ата-аналар жаңа туған сәбилеріне скрининг жасатудан бас тартуы мүмкін. Көптеген ата-аналарды скринингтен кейін балаларының қан үлгілеріне не болатыны да мазалайды. Үлгілер бастапқыда алдын алатын ауруларды анықтау үшін алынған, бірақ геномдық тізбектеу технологияларының дамуымен көптеген үлгілер ДНК идентификациясы және зерттеу мақсатында сақталуда, бұл ата-аналардың балаларын жаңа туған сәбилерді тексеруден бас тартуына ықпал етуі мүмкін, себебі сақталған үлгілерді балаларына жасалған зерттеу деп қарастырады.