Кіріспе

Майкл Вигглсворт (1631–1705) – американдық пуритан дін қызметкері және ақыны. Оның "Қиямет күні" поэмасы ерте Жаңа Англияда көптеп сатылған кітаптардың бірі болды.

Отбасы

Майкл Вигглсворт 1631 жылдың 18 қазанында Англияның Йоркшир қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Эдвард Вигглсворт, 1603 жылы Линкольнширдегі Скоттон қаласында туған, ал анасы Эстер Миддлбрук (Бэтлиде туған), ол 1629 жылдың 27 қазанында Враубиде үйленген. Отбасы 1638 жылы Жаңа Англияға көшіп келді. Олар бастапқыда Массачусетс штатының Чарльзтаун қаласында тұрды, содан кейін көп ұзамай Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласына көшіп барды. Уигглсворт он жасқа толғанда әкесі төсекте ауырып, оны отбасылық шаруашылықты жүргізуге көмектесу үшін мектепті тастауға мәжбүр етті. Ол 1651 жылы Гарвардты бітіріп, 1654 жылға дейін онда мұғалім болып жұмыс істеді, кейде Массачусетс штатының Чарльзтаун және Малден қалаларында уағыз айтты. 1654 жылы Малдендегі Бірінші приходтың пасторы болды, бірақ 1656 жылға дейін ресми түрде тағайындалмады. 1655 жылдың 21 ақпанында оның қызы Мерси Вигглсворт дүниеге келді. Екінші әйелінен алты баласы болды, соның ішінде шамамен 1689 жылы туған Сэмюэл Вигглсворт. Оның үшінші әйелі Сибил (Эвери) Спархоктан болған кіші ұлы - дін қызметкері Эдвард Майкл Вигглсворт (шамамен 1693-1765), оның бірнеше аттас туыстары болған. Оның ұлы Самуилдің 12 баласы болды, оның ішінде Эдвард Вигглсворт (1741-1826) атты біреуі де болды, ол Америка революциялық соғысында полковник болған.

Жұмыс

Виглсворт өзінің бұзық адам екендігіне сенгендіктен, Құдайға сенуге лайық емес деп ойлады. Жастығында түнгі шығарындарды бастан өткерген соң, ол өзінің құлдырауына сенімді болды. Күнделіктерінде ол адам баласының табиғи бұзылысына қайта-қайта түсіп, тазалық пен ізгілік үшін күрескенін айтады. Бір кезде Виглсворт психосоматикалық ауруға шалдығып, уағыз айта алмаймын деп сезінді. Оның алаңдаған және көңілі қалған қауымы Виглсвортты алмастыру үшін белгісіз уағызшыны таңдады, ол кейіннен шіркеуден қаражат ұрлады. Содан кейін Виглсворт қызметіне қайта орналастырылып, қайтадан уағыз айтуға ынталандырылды. Күнделіктерінде Виглсворт өзін-өзі бағаламау сезімін күшті сезінетінін жазады. Біріншіден, өзіне сенбегендіктен Гарвард университетінің президенттігінен бас тартты, екіншіден, туысына үйленді, себебі ол басқа әйелді табуға лайық емес деп есептеді. Виглсворт өзінің жасынан ұқсас студенттеріне деген тартымдылығымен мазаланды. Осы тартымдылық туралы күнделігіндегі жазбалар құпия кодпен жазылған, бұл оған өз сезімдері мен қорқыныштары туралы ашық айтуға мүмкіндік берді. 1653 жылдың 5 сәуірінде Виглсворт: «Менің руым оқушыларыма деген махаббатқа осылай берілгендіктен, Құдайда қалай демалу керектігін білмеймін» деп жазды. 1653 жылдың 4 шілдесінде ол «оқушыларымның қасында болған кезде оларға деген ықыласынан» туған «нашар құштарлықпен» күресті. Виглсворт 1655 жылы үйленді, бірақ оның еркектерге деген тартымдылығы жалғасты. Үйленген күні Виглсворт күнделігіне: «Некеге тұрғаннан кейін де бұрынғы ауруымды қатты сезінемін, бұл мені қатты қорқытады» деп мойындады. Дегенмен, ол екі рет жесір қалды және үшінші рет үйленді: Мэри Рейнер 1655 жылы, Марта Мадж 1679 жылы және Сибил (Эвери) Спирхок 1691 жылы. Күнәкарларды қатты айыптаған және «Қиямет күні» кітабындағы тозақтың қорқынышты суреттемелеріне қарамастан, оның авторы «мейірімді қайырымды адам, соншалықты көңілді болған, кейбір достары оның айтқандай ауру болуы мүмкін емес деп ойлады. Доктор Пибоди оны «бақыттылық адамы» деп атады, ол тек рухани ғана емес, сонымен қатар қоғамның дене мұқтаждарын қанағаттандырды, осы мақсатта медицинаны оқыды», - деп мәлімдейді «Colonial Prose and Poetry» кітабы.

Кембридж қауымдастығы

Қасиетті Вигглсворт 1690 жылы құрылған Кембридж қауымдастығына шақырылған аймақтық пасторлардың бірі болды, оны жиырма жеті жасар Котон Мэтер және ақсақал Чарльз Мортон ұйымдастырды. Бірінші мәселе – Салем ауылының пасторы Сэмюэл Парристен келген хатқа жауап беру және оны бір аптадан кейін Кембридждегі колледж кітапханасында кездесуге шақыру болды (суретке қараңыз). 1692 жылғы сиқыршылыққа қатысты сот процесі кезінде, бұл пасторлар тобы кітапханада жиі жиналатын және сиқыршылық туралы доктринаға кеңес беру үшін шақырылатын. Вигглсворт сол жылы бірнеше жиналысқа қатысты, бірақ көп сөз айтқан жоқ. Оның 30 жыл бұрын жарық көрген "Қиямет күні" атты танымал өлеңінде "сиқыршы" сөзі бір рет ғана қысқаша айтылады. Мэтерлерден айырмашылығы, сиқыршылық оған үлкен қызығушылық тудырмаған. 1692 жылдың 3 қазанында Вигглсворт Сэмюэл Уиллардтың қысқа және күшті кіріспесіне ("Сондықтан, осындай күні адамдар қандай дәлелдер бар және қандай жоқ екенін білуі өте қажет") қол қойды, ол Инкрейс Мэтердің "Жаман рухтарға қатысты істер" атты мақаласына арналған еді. Инкрейс Мэтердің өзі бұл жиналысқа қатыспады, ал оның ұлы Котон Мэтер Уиллардтың кіріспесіне қол қоюдан бас тартты. Сот процесі аяқталғаннан кейін, Салем ауылының қайғыға ұшыраған немесе жақындарын жоғалтқан шіркеу мүшелері Парис пасторына қарсы наразылықтарын тыңдау үшін Шіркеу Кеңесіне жүгінді, ал Уиллард оларды осы жолда қолдады. Парис мүмкіндігінше кешіктіріп, содан кейін одақтастар іздеді, Мэтерлерге хат жазып, сондай-ақ Вигглсвортты Малдендегі шіркеуі арқылы шақырды. Парис Вигглсвортты неліктен мүмкін одақтас деп санағаны белгісіз. Дегенмен, Вигглсворт 1695 жылдың 3 сәуірінде өткен Кеңеске қатыспады.

Матерлердің бұрыштама реакциясы

Матерлердің тікелей жауабының тіркелгені жоқ сияқты, бірақ олардың бұрынғы реакцияларынан (Браттл сквер шіркеуінің құрылуына байланысты дау-дамайды қараңыз) ескере отырып, олар Вигглсворттың сын-ескертпелерін жеңіл қабылдамас еді. Вигглсворт өмірінің соңы жақындап келе жатқанын сезіп, ақылмен болжады және хат жазғаннан кейін бір жыл ішінде (10 маусым 1705 ж.) дүниеден өтті. Матерлер өз әріптес пасторының өлімінен кейін қалған мұрасына қатысты өзін-өзі көрсетуге асықты. Котон Мэтэр оның күнделігі мен жеке қағаздарына қол жеткізіп, 1705 жылғы 24 маусымда Малденде айтқан уағызында олардан цитаталар келтірді. Матерлер бұл уағызды Бостонда басып шығарды және көшірмесіне Инкрейс Мэтэр қол қойып, Малден шіркеуіне жіберді.