Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майкл Вигглсворт (1631–1705) – американдық пуритан дін қызметкері және ақыны. Оның "Қиямет күні" поэмасы ерте Жаңа Англияда көптеп сатылған кітаптардың бірі болды.
American puritan minister and poet
Michael Wigglesworth (1631–1705) was a Puritan minister, physician, and poet whose poem The Day of Doom was a bestseller in early New England.
Отбасы
Майкл Вигглсворт 1631 жылдың 18 қазанында Англияның Йоркшир қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Эдвард Вигглсворт, 1603 жылы Линкольнширдегі Скоттон қаласында туған, ал анасы Эстер Миддлбрук (Бэтлиде туған), ол 1629 жылдың 27 қазанында Враубиде үйленген. Отбасы 1638 жылы Жаңа Англияға көшіп келді. Олар бастапқыда Массачусетс штатының Чарльзтаун қаласында тұрды, содан кейін көп ұзамай Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласына көшіп барды. Уигглсворт он жасқа толғанда әкесі төсекте ауырып, оны отбасылық шаруашылықты жүргізуге көмектесу үшін мектепті тастауға мәжбүр етті. Ол 1651 жылы Гарвардты бітіріп, 1654 жылға дейін онда мұғалім болып жұмыс істеді, кейде Массачусетс штатының Чарльзтаун және Малден қалаларында уағыз айтты. 1654 жылы Малдендегі Бірінші приходтың пасторы болды, бірақ 1656 жылға дейін ресми түрде тағайындалмады. 1655 жылдың 21 ақпанында оның қызы Мерси Вигглсворт дүниеге келді. Екінші әйелінен алты баласы болды, соның ішінде шамамен 1689 жылы туған Сэмюэл Вигглсворт. Оның үшінші әйелі Сибил (Эвери) Спархоктан болған кіші ұлы - дін қызметкері Эдвард Майкл Вигглсворт (шамамен 1693-1765), оның бірнеше аттас туыстары болған. Оның ұлы Самуилдің 12 баласы болды, оның ішінде Эдвард Вигглсворт (1741-1826) атты біреуі де болды, ол Америка революциялық соғысында полковник болған.
Michael Wigglesworth was born October 18, 1631, in Yorkshire, England. His father was Edward Wigglesworth, born 1603 in Scotton, Lincolnshire, and his mother was Ester Middlebrook of Wrawby (born in Batley), who married on October 27, 1629, in Wrawby. The family moved to New England in 1638. They originally lived in Charlestown, Massachusetts, then soon moved to New Haven, Connecticut. When Wigglesworth was ten years old his father became bed ridden, forcing him to leave school to help maintain the family farm. He graduated from Harvard in 1651 and taught there as a tutor until 1654, sometimes preaching in Charlestown and Malden, Massachusetts. He became a minister at the First Parish in Malden in 1654 but was not actually ordained until 1656. A daughter Mercy Wigglesworth was born February 21, 1655. With his second wife he had six children, including Samuel Wigglesworth born c. 1689. His youngest son, with his third wife, Sybil (Avery) Sparhawk, was clergyman Edward Michael Wigglesworth (c. 1693–1765), who had several namesakes. His son, Samuel, had 12 children, including one also named Edward Wigglesworth (1741–1826) who was a colonel in the American Revolutionary War.
Жұмыс
Виглсворт өзінің бұзық адам екендігіне сенгендіктен, Құдайға сенуге лайық емес деп ойлады. Жастығында түнгі шығарындарды бастан өткерген соң, ол өзінің құлдырауына сенімді болды. Күнделіктерінде ол адам баласының табиғи бұзылысына қайта-қайта түсіп, тазалық пен ізгілік үшін күрескенін айтады. Бір кезде Виглсворт психосоматикалық ауруға шалдығып, уағыз айта алмаймын деп сезінді. Оның алаңдаған және көңілі қалған қауымы Виглсвортты алмастыру үшін белгісіз уағызшыны таңдады, ол кейіннен шіркеуден қаражат ұрлады. Содан кейін Виглсворт қызметіне қайта орналастырылып, қайтадан уағыз айтуға ынталандырылды. Күнделіктерінде Виглсворт өзін-өзі бағаламау сезімін күшті сезінетінін жазады. Біріншіден, өзіне сенбегендіктен Гарвард университетінің президенттігінен бас тартты, екіншіден, туысына үйленді, себебі ол басқа әйелді табуға лайық емес деп есептеді. Виглсворт өзінің жасынан ұқсас студенттеріне деген тартымдылығымен мазаланды. Осы тартымдылық туралы күнделігіндегі жазбалар құпия кодпен жазылған, бұл оған өз сезімдері мен қорқыныштары туралы ашық айтуға мүмкіндік берді. 1653 жылдың 5 сәуірінде Виглсворт: «Менің руым оқушыларыма деген махаббатқа осылай берілгендіктен, Құдайда қалай демалу керектігін білмеймін» деп жазды. 1653 жылдың 4 шілдесінде ол «оқушыларымның қасында болған кезде оларға деген ықыласынан» туған «нашар құштарлықпен» күресті. Виглсворт 1655 жылы үйленді, бірақ оның еркектерге деген тартымдылығы жалғасты. Үйленген күні Виглсворт күнделігіне: «Некеге тұрғаннан кейін де бұрынғы ауруымды қатты сезінемін, бұл мені қатты қорқытады» деп мойындады. Дегенмен, ол екі рет жесір қалды және үшінші рет үйленді: Мэри Рейнер 1655 жылы, Марта Мадж 1679 жылы және Сибил (Эвери) Спирхок 1691 жылы. Күнәкарларды қатты айыптаған және «Қиямет күні» кітабындағы тозақтың қорқынышты суреттемелеріне қарамастан, оның авторы «мейірімді қайырымды адам, соншалықты көңілді болған, кейбір достары оның айтқандай ауру болуы мүмкін емес деп ойлады. Доктор Пибоди оны «бақыттылық адамы» деп атады, ол тек рухани ғана емес, сонымен қатар қоғамның дене мұқтаждарын қанағаттандырды, осы мақсатта медицинаны оқыды», - деп мәлімдейді «Colonial Prose and Poetry» кітабы.
Wigglesworth believed that he was essentially not worthy of believing in God as a result of his depraved humanity. When he underwent a series of nocturnal emissions in his early life, he was thereafter convinced of his damnation. Through his diaries, he recounts his struggle to remain pure and good, despite continually relapsing into what he viewed as man's natural depravity. At one point, Wigglesworth was overcome with a psychosomatic disorder in which he felt he should not preach. His confused and disappointed congregation elected to find a replacement for Wigglesworth, an unnamed preacher who went on to embezzle funds from the church. Thereafter, Wigglesworth was reinstated and encouraged to take up preaching again. In his diaries, Wigglesworth expresses an overwhelming sense of inferiority. First with his refusal to accept the presidency of Harvard due to his lack of self confidence, and again when he married his cousin because, he claims, he is not good enough to find another woman. Wigglesworth was plagued by his attraction to his male students, many of whom were his close contemporaries in age. The passages in his diary about these attractions are written in a secret code, allowing him to be explicit about his feelings and his fears. On April 5, 1653, Wigglesworth wrote, "I find my spirit so exceedingly carried with love to my pupils that I can't tell how to take up my rest in God." On July 4, 1653, he struggled with "filthy lust" inspired by "my fond affection for my students while in their presence." Wigglesworth married in 1655, but his attraction to men continued. The day after his marriage Wigglesworth confessed to his diary: "I feel stirrings and strongly of my former distemper even after the use of marriage which makes me exceeding afraid." Yet he was widowed twice, and married a third time: Mary Reyner in 1655, Martha Mudge in 1679 and Sybil (Avery) Spearhawk in 1691. Despite the fierce denunciations of sinners and the terrible images of damnation in The Day of Doom, its author was known as a "genial philanthropist, so cheerful that some of his friends thought he could not be so sick as he averred. Dr. Peabody used to call him 'a man of the beatitudes', ministering not alone to the spiritual but to the physical needs of his flock, having studied medicine for that purpose," according to Colonial Prose and Poetry.
Кембридж қауымдастығы
Қасиетті Вигглсворт 1690 жылы құрылған Кембридж қауымдастығына шақырылған аймақтық пасторлардың бірі болды, оны жиырма жеті жасар Котон Мэтер және ақсақал Чарльз Мортон ұйымдастырды. Бірінші мәселе – Салем ауылының пасторы Сэмюэл Парристен келген хатқа жауап беру және оны бір аптадан кейін Кембридждегі колледж кітапханасында кездесуге шақыру болды (суретке қараңыз). 1692 жылғы сиқыршылыққа қатысты сот процесі кезінде, бұл пасторлар тобы кітапханада жиі жиналатын және сиқыршылық туралы доктринаға кеңес беру үшін шақырылатын. Вигглсворт сол жылы бірнеше жиналысқа қатысты, бірақ көп сөз айтқан жоқ. Оның 30 жыл бұрын жарық көрген "Қиямет күні" атты танымал өлеңінде "сиқыршы" сөзі бір рет ғана қысқаша айтылады. Мэтерлерден айырмашылығы, сиқыршылық оған үлкен қызығушылық тудырмаған. 1692 жылдың 3 қазанында Вигглсворт Сэмюэл Уиллардтың қысқа және күшті кіріспесіне ("Сондықтан, осындай күні адамдар қандай дәлелдер бар және қандай жоқ екенін білуі өте қажет") қол қойды, ол Инкрейс Мэтердің "Жаман рухтарға қатысты істер" атты мақаласына арналған еді. Инкрейс Мэтердің өзі бұл жиналысқа қатыспады, ал оның ұлы Котон Мэтер Уиллардтың кіріспесіне қол қоюдан бас тартты. Сот процесі аяқталғаннан кейін, Салем ауылының қайғыға ұшыраған немесе жақындарын жоғалтқан шіркеу мүшелері Парис пасторына қарсы наразылықтарын тыңдау үшін Шіркеу Кеңесіне жүгінді, ал Уиллард оларды осы жолда қолдады. Парис мүмкіндігінше кешіктіріп, содан кейін одақтастар іздеді, Мэтерлерге хат жазып, сондай-ақ Вигглсвортты Малдендегі шіркеуі арқылы шақырды. Парис Вигглсвортты неліктен мүмкін одақтас деп санағаны белгісіз. Дегенмен, Вигглсворт 1695 жылдың 3 сәуірінде өткен Кеңеске қатыспады.
Rev. Wigglesworth was among the area ministers invited to join the Cambridge Association when it formed in 1690, organized by the twenty seven year old Rev. Cotton Mather and the elder Rev. Charles Morton. The first order of business was to respond to a letter from the minister at Salem Village, Rev. Samuel Parris, and invite him to come down to meet with them a week later in the college library in Cambridge (see photo). During the witchcraft trials in 1692, this group of ministers met often in the library and were solicited for advice regarding witchcraft doctrine. Wigglesworth was in attendance at a number of meetings that year but is not recorded as having had much to say. His famous poem "Day of Doom" published some 30 years prior has only one brief mention of the word "witch." Unlike the Mathers, witchcraft does not appear to have been a subject of great interest to him. On October 3, 1692, Wigglesworth signed his name to Rev. Samuel Willard's short and forceful introduction ("It is therefore exceeding necessary that in such a day as this, men be informed what is evidence and what is not.") of Increase Mather's essay "Cases Concerning Evil Spirits." Increase Mather himself does not appear to have been in attendance at this meeting and his son Cotton Mather famously refused to sign Willard's introduction. After the trials were ended, churchmembers in Salem Village who had suffered, or lost loved ones, sought a Church Council to hear grievances against their pastor Parris and they were supported in this effort by Willard. Parris stalled for as long as he could and then sought allies, writing to the Mathers, and also inviting Wigglesworth through his church at Malden. It is unclear why Parris would have considered Wigglesworth a possible ally. In any event, Wigglesworth did not attend the Council which took place April 3, 1695.
Матерлердің бұрыштама реакциясы
Матерлердің тікелей жауабының тіркелгені жоқ сияқты, бірақ олардың бұрынғы реакцияларынан (Браттл сквер шіркеуінің құрылуына байланысты дау-дамайды қараңыз) ескере отырып, олар Вигглсворттың сын-ескертпелерін жеңіл қабылдамас еді. Вигглсворт өмірінің соңы жақындап келе жатқанын сезіп, ақылмен болжады және хат жазғаннан кейін бір жыл ішінде (10 маусым 1705 ж.) дүниеден өтті. Матерлер өз әріптес пасторының өлімінен кейін қалған мұрасына қатысты өзін-өзі көрсетуге асықты. Котон Мэтэр оның күнделігі мен жеке қағаздарына қол жеткізіп, 1705 жылғы 24 маусымда Малденде айтқан уағызында олардан цитаталар келтірді. Матерлер бұл уағызды Бостонда басып шығарды және көшірмесіне Инкрейс Мэтэр қол қойып, Малден шіркеуіне жіберді.
There seems to be no record of a direct response from the Mathers, but judging from their past reactions (see controversy over formation of Brattle Square church, etc) it is unlikely they would have taken Wigglesworth's criticisms lightly. Wigglesworth had been astute in believing the end of his life was near and he passed away within a year (June 10, 1705) of writing the letter. The Mathers quickly began to assert themselves relative to their fellow pastor's posthumous legacy. Cotton Mather gained access to his diary and private papers and quoted from them in a sermon preached at Malden on June 24, 1705. The Mathers had this sermon printed in Boston and a copy was signed by Increase Mather and sent to the church at Malden.