Кіріспе
Шотландияның таулы аймағындағы Глен Ко (Глеанн Коман) – жанартаулық текті шатқал, және ол тау жүрушілер мен альпинистер арасында танымал. 2010 жылы Шотландияның табиғи мұрасы Шотландияның ұлттық көркі аймақтарының ерекше қасиеттерін қарағанда, "Глен Коның көтеріңкі, таңғажайып сұлулығы" және "биік тау өткелі мен жеңіл орманды жазықтық арасындағы күрт өтуі" ерекше аталып өтті. Сондай-ақ, шолуда А82 тас жолымен жасалған саяхат "Жоғарғы жерлердің классикалық саяхаттарының бірі" деп сипатталды. Басты елді мекен – Гленко ауылы, ол шатқалдың етегінде орналасқан. 1689 жылғы Якобит көтерілісінен кейін 13 ақпанда Гленко қырғыны деп танылған оқиға орын алды. Гленко кланының Макдональд тайпасынан 38 адам жаңа монархтар – Вильям мен Марияға адалдық серт беруге кешіккендігі үшін олармен бірге орналасқан үкімет әскерлерімен өлтірілді. Шатқал Ко өзенінің құрметіне аталған, ол одан өтеді. Өзеннің аты гаэль тілінен бұрын пайда болған болуы мүмкін, себебі оның мағынасы белгісіз. Бұл атау Комхан (генетивтік жағдайда Коман) деген жеке есімнен шыққан болуы мүмкін.
Glen Coe (Gleann Comhann ) is a glen of volcanic origins, and is popular with hillwalkers and climbers. A 2010 review by Scottish Natural Heritage into the special qualities of Scotland's National scenic areas listed the "soaring, dramatic splendour of Glen Coe", and "the suddenness of the transition between high mountain pass and the lightly wooded strath" as being of note. The review also described the journey through the glen on the main A82 road as "one of the classic Highland journeys". The main settlement is the village of Glencoe located at the foot of the glen. On 13 February 1692, in the aftermath of the Jacobite uprising of 1689, an incident known as the Massacre of Glencoe took place in the glen. Thirty eight men from Clan MacDonald of Glencoe were killed by government forces who were billeted with them on the grounds that they had not been prompt in pledging allegiance to the new monarchs, William and Mary. The Glen is named after the River Coe which runs through it. The name of the river may predate the Gaelic language, as its meaning is not known. It is possible that the name stems from an individual personal name, Comhan (genitive Comhain).
География
Глен U формасында, мұз дәуірі мұздығынан пайда болған, шамамен ұзындығы ... (көлденеңінен өлшенген) және төменгі жағы ... (көлденеңінен өлшенген) енінен кем, "Глен-Коу асуында" күрт тарылады. – Глен-Коу асуындағы сарқырамалардың үстінен ағып, кішкентай Лох Ахтриохтанға құяды. Лох Ахтриохтан – Тимоти Понттың аймақ картасында Лох Трикардан (үш дос немесе туыс көлі) деп белгіленген. Көлден кейін өзен солтүстік-батысқа бұрылып, Гленко ауылынан өтеді, содан кейін Инверкоодегі Лох Левен (Лок Линнедің тұзды сулы саласы) теңізіне құяды. Лохан-на-Фоладан шығысқа қарайғы аймақ көбінесе Глен-Коудың бөлігі деп есептеледі (мысалы, Гленкоу шаңғы орталығының орналасқан жерін қараңыз), бірақ іс жүзінде Глен-Этивтің жоғарғы ағысының бір бөлігі болып табылады.
Геология
Геологиялық тұрғыдан алғанда, Глен-Ко – ежелгі супервулканның қалдықтары. Кальдераны қалыптастырған жарылыстар шамамен 420 миллион жыл бұрын силур кезеңінде болды, ал жанартау көп бұрын өшкен. Бұл алқап опырылу кальдерасының ең жақсы мысалы болып саналады, өйткені осы құбылыс алғаш рет осы жерде сипатталған. Кальдера – дөңгелек жарық арқылы жер қыртысының бір бөлігінің шөгуіне мүмкіндік беретін жанартау процесі, бұл магманың шеттерінен жер бетіне шығуына себеп болады. Бұл шөгу эрозияға ұшыраған тау жыныстарының қабаттарын сақтап қалуға мүмкіндік береді, оны Глен-Коде, әсіресе Бидеан-нам-Биандағы девон кезеңінің вулканиялық лавасында, сондай-ақ Сгорр-нам-Фианнайд, Ант Срон және Лох Ахтриохтан төменгі Кое өзенінің арнасында көруге болады. Кальдераны шист және кварциттен тұратын тау жыныстары қоршап тұр, ал гранит сақинасы негізгі сақиналық жарылысты көрсетеді. Ландшафт соңғы мұз дәуіріндегі мұздық процестердің нәтижесінде қалыптасты, ол 10 000 жыл бұрын аяқталды.
Флора мен фауна
Глен Коудағы тіршілік орындарына қайың ормандары, сортаптар мен торфты батпақтар жатады. Лохабердегі альпілік және субальпілік өсімдіктер үшін жоғары жатқан жерлер ең қолайлы мекендердің бірі болып табылады, себебі жер асты геологиясы мен биіктік диапазоны әртүрлі. Гленнің ең биік беткейлерінде кездесетін өсімдіктерге әйел мантиясы, Sibbaldia procumbens, саз бұталары және Racomitrium lanuginosum мохтық алқаптары кіреді. Гленнің төменгі бөліктерінде мүрт, мақта шөп, майлы шөп, күнжауын және көк шөп өседі. Глен сағасында ылғалды орман алқаптары бар: бұл ормандар алдер және күлден тұрады, сонымен қатар тікенекті шатырқол, құрақ және батпақтық қамыстың өсуіне жағдай жасайды. Глен Коуда ұлттық сирек кездесетін бауыржаңдар мен мохтардың бірнеше түрлері бар. Макдональдтар кланының мүшелері мен олармен бірге орналасқан үкімет әскерлері қаза тапты, ал кейбіреулері Англияның Вильям III және Шотландияның II, Мэри II жаңа монархтарына адалдық серт беруге асықпағандықтан, суықтан қаза тапқан деп айыпталды. 1883 жылы Иона айқыш ағашы кланның қаза болған мүшелерінің естелігіне Макдональдтардың бірімен орнатылды. Глен Коу бұрын Дональд кланының жерлеріне кірген, бірақ кландық құрылым жойылғаннан кейін олар мүлкін біртіндеп сатты. Гленнің көп бөлігі қазір Шотландияның Ұлттық қорына (NTS) тиесілі, оның келушілер орталығында гленнің табиғи және тарихи маңызы туралы көрмелер бар. Жер 1935 жылы Ұлттық қорға сатып алынды. Келушілер орталығының құрылысы кейбір дау тудырды, себебі кейбіреулер бұл Уннаның «Принциптерін» бұзу деп санайды. Алғашқы орталық жабылып, гленнің төменгі жағында, бастапқы сатып алынбаған жерде жаңасы салынды. Макдональдтарға тиесілі Глен Коудың соңғы аймағы Инверкоу маңындағы жерлер болды. 1894 жылы сэр Дональд А. Смит (кейін 1897 жылдың тамызында 1-ші Барон Страткона және Маунт-Роял атанды) осы аймақты сатып алып, Маунт-Роял сарайын салды. 2002 жылы Гленкодан Алистер Макдональд сәтті соңғы минуттағы ұсыныс жасап, Лорд Стратконаның қалған жерлерін оның ұрпақтарынан сатып алды. Алистер алты демеушіден кепілсіз қарыз алды және дереу Гленко мұрасы қоры, Glencoe Heritage Trust, коммерциялық емес қайырымдылық қорын құрды, оның мақсаты Глен Коудың осы бөлігінің мұрасын сақтау болды. 2017 жылы NTS үшінші тараптың басқа NTS мүлкінің (Сент-Килда) атауын олардың білімі мен келісімінсіз тауарлық белгіге айналдыруға тырысуына байланысты «Glencoe» атауына тауарлық белгіні тіркеді. Қор жергілікті бизнестің атауды пайдалануына кедергі келтірмейтінін мәлімдеді; алайда, Абердинширде орналасқан Hilltrek компаниясының «Glencoe» су өткізбейтін күртесін сатуына тырысқанда оларды қаталдықпен айыптады. Дау NTS компаниясының Hilltrek компаниясына Glencoe атауымен жакетті сатуды жалғастыруға рұқсат беруімен аяқталды. Гленконың белгілі тұрғыны, Эверестке экспедиция жасаған, «Эйгер санкциясы» сияқты фильмдерге альпинизм консультанты және тау құтқару пионері Хамиш МакИннес болды. МакИннес тау құтқару таспасының жаңа дизайнын жасады, ол Allt na reigh коттеджінде тұрған кезде жасалған, кейіннен бұл коттедж Джимми Савилге тиесілі болды. Савилдің балаларды зорлағаны туралы мәлімделгеннен кейін коттеджті бұзуға шақырулар болды, бірақ ол 2018 жылдың ақпанына дейін бос тұрды. 2020 жылдары бірнеше компаниялар Glen Coe-дің «Лорд» немесе «Леди» атауын онлайн режимінде қызығушылық танытқандарға ұсына бастады. Мұндай компаниялардың бірі Оскар марапатында Билли Айлиш, Бенедикт Камбербэтч және Джессика Честейн сияқты атақтыларға жер иелігін сыйлап, өзін жарнамалады. Алайда, мұндай атақтар сатып алушыларға ресми абырой мен жерді бермейді. 2007 жылы жұмыс істей бастаған бір компанияны Шотландияның бірнеше тұрғыны Шотландияның мұрасын мазаққа айналдырды деп айыптады.
Қорғау атаулары
2017 жылдан бері Глен Ко ұлттық табиғи қорық (ҰТҚ) мәртебесін алды және Халықаралық табиғатты қорғау одағы (ХТҚО) бойынша IV санаттағы қорғалатын аумақ ретінде жіктеледі. Глен Ко сондай-ақ ерекше қорғалатын аймақ (ЕҚА) және ерекше ғылыми маңызы бар жер (ЕҒМЖ) болып табылады, ал алқабының оңтүстік бөлігі Глен Этив және Глен Файн арнайы қорғалатын аймағына (АҚА) кіреді. Гленнің көркемдігі оның Шотландиядағы 40 осындай аймақтың бірі – Бен-Невис және Глен-Ко ұлттық көркемдік аймағына енуіне себеп болды, бұл аймақтар ерекше көрікті жерлерді анықтау және оларды тиімсіз құрылыстан қорғау мақсатымен белгіленген. Глен Коны ұлттық саябаққа қосу туралы бірнеше ұсыныс жасалды, соңғысы 2013 жылы болған. 2016 жылдың қыркүйек айында Қоршаған орта, климаттық өзгерістер және жер реформасы министрі Розанна Каннингем Шотландия Парламентіне үкіметтің Шотландияда жаңа ұлттық саябақтар құруды жоспарламағанын, керісінше, бар екі ұлттық саябаққа назар аударуды көздеп отырғанын мәлімдеді.
Туризм, жаяу жүргіншілер мен альпинистер
Глен-Ко өте танымал туристік бағыт, ішінара оның көркемдік қасиеттері мен тарихи байланыстары, солтүстікке қарай басты жолдың (A82) үстінде орналасқандығы және сонымен қатар жаяу жүргіншілер мен альпинистерді қызықтыруы себепті. Ол қыстағы тау шаруашылығының сапасымен және әртүрлілігімен танымал, көптеген бағыттарына басты жолдан салыстырмалы түрде оңай жетеді. Белгілі тау шаруашылығы орындарына Buachaille Etive Mòr (1018 м) кіреді, оны көбінесе "The Beuchle" деп атайды, сондай-ақ Үш қарындас (Bidean nam Bian иықтары) бойындағы әртүрлі маршруттар да бар. Глен-Ко асуындағы суарналар да қызығушылық тудырады. Аонах-Иагач Шотландиядағы ең керемет тау жолдарының бірін ұсынады. Көптеген жаяу жүргіншілер Батыс Хайленд жолымен Глен-Коға келеді, Раннок Моордағы ескі әскери жолмен жүреді, ол Кингс Хаус қонақ үйі тұсында Этив өзенін кесіп өтеді. Сол жерден шатқалдың басына дейін, содан кейін шатқалға шамамен 2 км кіргеннен кейін жол Ібіліс баспалдағына көтеріледі – тік, тас-қиырлы "қырлы" (352 м биіктікте) жол, ол ескі әскери жолдың және солтүстікке қарай төбелер арқылы Кинлохлевенге баратын көшпенділер жолының бөлігі. Альпинистер мен дөңескерлердің сүйікті орны саналатын белгілі Clachaig Inn, Гленко ауылынан шамалы қашықтықта орналасқан. Шотландиялық жастар жатақханалары қауымдастығының жатақханасы ауылдан, қонақ үйге қарай бара жатқан жолда, тәуелсіз жатақханаға (Гленко тәуелсіз жатақханасы) және Қызыл Сойыр кемпингіне жақын орналасқан. Гленко ауылының ортасында орналасқан Гленко мейманханасында да тұруға болады. Кемпинг жасауды ұнататындар үшін шатқалда және оның айналасында үш ресми кемпинг бар.
Мәдени сілтемелер
Гленко, жергілікті бард және Оссиан қоғамының барды болған Джон Кэмеронның (1822–1898) айтуынша, Оссианның туған жері саналады. "Аудың ортасымен 'Конаның шулы ағысы' өтеді, оңтүстік жағында Малмор тауы көтеріліп тұр, ал солтүстікте атақты Дун Фионн – 'Фингал төбесі' орналасқан. Ауданда Фингал тайпасының батырларына немесе олардың негізгі кәсібі – аңшылыққа қатысты көптеген атаулар кездеседі. Мысалы, Sgur mam Fiann – 'финлиандықтардың тауы'; Coe өзенінің аты Оссианның Конасы деп есептеледі; Grianan Dearduil – 'Дартхуланың күнге толы жері'; Acha nan con – 'иттер алаңы'; Caolas nan con – 'иттер паром', және айналасында осыған ұқсас іздер бар. Морвен – Фингалдың иелігінің ерекше атауы; Лох Этивтегі аралдың аты Натостың әкесі Усноттан алынған деп саналады, ал Этив өзі оның тауларындағы бұғылардан аталған. Бидеан нам Биандағы Оссиан үңгірі дәстүр бойынша оның туған жері болып табылады. Гленконың жанында жер телімдеріне ие болған, Хадсон шығанағы компаниясы мен Канадалық Тынық мұхиты темір жолының жоғары қаржыгері және кәсіпкері сэр Дональд Смит лорд атағын алғанда, Гленконың құрметіне Страткона деген атауды ойлап тапты. Қазір Канададағы көптеген жерлер Лорд Стратконаның есімімен Страткона деп аталады. Глен Коу асуы Монти Пайтон және Киелі Граль фильмінің түсірілімінде "Өлім көпірі" және "Мәңгілік қауіптің шатқалы" сахналарына пайдаланылды, бұл Монти Пайтонның жанкүйерлерін қызықтырды. Сонымен қатар, Буачайл Этив Мор сияқты шығыс алқабының кейбір кадрлары Боливудтың "Куч Куч Хота Хай" және Джеймс Бондтың "Скайфолл" (негізінен Глен Этивте түсірілген) фильмдерінде де кездеседі, бірақ Бондтың шотландтағы үйінің көп бөлігі Оңтүстік Англияда түсірілді. Гленко ауылында халықтық музей бар.