Суру Миган Апити: Дагоме́йдің саяси қайраткері және президенті

Кіріспе

Дагомея президенті 1964-1965 (1913-1989) Сору Миган Марселин Жозеф Апити (8 сәуір 1913 - 3 желтоқсан 1989) – Бениннің саяси қайраткері, ең белсенді кезеңі ел Дагомея деп аталған кезде болды. Апити саяси аренада өмір сүрді, онда билікке ие болу адамның Дагомеяның қай аймағында тұрғанына байланысты болатын. Апити Бордода лицейде немесе орта мектепте оқыды. Оқуын аяқтағаннан кейін ол Париждегі мемлекеттік саясаттану мектебіне қабылданды, онда коммерциялық пәндерді оқыды. Кейін ол Батыс Африкадағы француз компаниясында сарапшы-бухгалтер болып жұмыс істеді. Елі тәуелсіздік алғанға дейін, 1945 жылдан бастап, ол Дагомеяның Конституциялық ассамблеясының құрамына кірді және бірнеше мәрте қайта сайланды. Хьюберт Мага оны осы лауазымға ұсынғанда, ол 1957-1958 жылдары Дагомеяның (Бенин) премьер-министрі болды. 1960 жылға қарай ол Дагомеяның вице-президенті болды. Ол 1964 жылдың 25 қаңтарынан 1965 жылдың 27 қарашасына дейін Дагомеяның екінші президенті болды, осы кезде үкімет мүшелері арасындағы қақтығыстар нәтижесінде Кристоф Согло оны құлатты. Осы оқиғадан кейін ол алғаш рет Парижге қашып кетті, бірақ 1970 жылғы төңкерістен кейін Котонуға оралды, ол 1970 жылдардың басында Президенттік үштік құрамына кірді. 1972 жылғы төңкерістен кейін ол Джастин Ахомадегбе Тометин мен Магамен бірге тұтқындалды және 1981 жылға дейін босатылмады. Оны кейде Бениннің 1960 жылдардағы "үш басты монстр" құрамының бір бөлігі деп атады. Ол 1989 жылдың желтоқсанында, елі демократияға өтуге аз уақыт қалғанда, Париждегі үйінде жер аударылуда қайтыс болды.

Ерте өмір

1913 жылғы 8 сәуірде Порто-Ново қаласында туған Апити Огу патшалық отбасының ұрпағы болған, бірақ ол өзінің артықшылықтарына ие болған жоқ. Оның екінші аты Миган, ол Дагомеяның ежелгі патшалықтарының бас министрлерімен туыстығын білдіреді. Ол жергілікті миссионерлік мектептерде білім алып, Рим католиктігіне бейімделіп, кейіннен осы үшін сынға ұшырады. Апити саяси ғылымдардың еркін мектебінде, Ұлттық экономикалық және әлеуметтік ұйымдастыру мектебінде және Париж сауда палатасының бизнес-әкімшілігін жетілдіру орталығында заң және экономика салаларын оқығаннан кейін бухгалтерлік есеп бойынша диплом алды. Ол сонымен қатар Париж және Дакар апелляциялық соттарында кеңесші болып жұмыс істеді. Үйленген және екі баласы бар. Әскерге өз еркімен тіркелген Апити 1939-1940 жылдары артиллерия офицері ретінде соғысқа қатысты. Отанына оралғаннан кейін көп ұзамай, Рим-католик пасторы Франсис Аупиас Апитиді саясатқа қадам басуға ынталандырды. Оның Ассамблеяға кандидат ретінде ұсынылуы еуропалықтардың стратегиялық қадамы болды; олар отаршылдарды жібіткен үшін қара нәсілді адамды сайлауды қалады, бірақ толық билікті өздерінде сақтап қалды. Дегенмен, Апити Ассамблеяда бірнеше заңдарды қабылдады, соның ішінде 1946 жылғы ақпанда Порто-Новода орта мектеп ашу туралы заң. Апити Дагомейде құлдықты жойғанын айтады, бірақ ол осы жобаға қатысқан жоқ. 1946 жылғы қарашада өткен Франция Ұлттық Ассамблеясының сайлауында Апити Section Française de l'Internationale Ouvrière (SFIO) партиясының тізімі бойынша бақ сынасты. Оның жалғыз қарсыласы Эмиль Пуассон сайлаудан бір күн бұрын жарыстан шығып, 33 605 дауыс берудің 32 977-ін жеңіп алды. Дагомеяға екі орын бөлінгендігі туралы мәлімет тек сәуірдің соңғы аптасында ғана белгілі болды. 1951 жылғы мамырдағы сайлау заңына сәйкес, әр кандидат екінші орынды кім алатынын көрсетуі керек болды, егер екінші партияның бірінші кандидат үш орыннан төмен болса. Апити Эмиль Дерлин Зинсуды өзінің серігі етіп таңдады, ол 29 сәуірдегі жиналыста сайлау тізімінде алға шықты. Бірақ Зинсу француз одағының Ассамблеясындағы орынын босатуға мәжбүр болады және солтүстік Дагомеядан келген адам оны толтыра алады деп мәлімдеді. Сондықтан 23 мамырда Зинсу мен Апити осы ретпен тізімге енгізілуіне келісім берілді. Ал Мага солтүстік саудагері Пол Дарбукты таңдады, ол тізімдегі екінші орынға қанағаттанды. 1951 жылғы мамырдағы заң сайлаушылар санын 61 958-ден 333 693-ке дейін ұлғайтты. Сайлау карточкаларын дұрыс пайдаланбағандықтан кейбір қайтыс болған адамдар да сайлаушы ретінде есептелді. Котонудағы "L'Etoile du Dahomey" газеті Апитиге дауыс беретіндеріне уәде бергендерге шексіз карталар беретін адамның бар екенін жазды. Апити 147 350 дауыс берудің ішінде 53 463 дауыспен қайтадан депутат болып сайланды. 1951 жылғы сайлау француз колониясында қалыптасып жатқан өңірлік жікшілікті көрсетті; осы сайлауда өңірлік партиялар пайда болды. Апитиге көбінесе йорубалар, ал Магаға барибалар мен Ахомадефе Тометин, фон және гоундерлер қолдау көрсетті. Үш адамның саяси мансабында өңірлік көзқарастар одан әрі күшейді.

Born on 8 April 1913 in Porto Novo, Apithy was a descendant of an Ogu royal family though was not born into privilege himself. His middle name, Migan, signified familial ties with chief ministers of old Dahomeyan kingdoms. He began his education at local mission schools and gained a bias for Roman Catholicism, for which he would later be insulted. After legal and economic studies at the Free School of Political Sciences, the National School of Economic and Social Organization, and at the Improvement Center in Business Administration of the Paris Chamber of Commerce, Apithy gained his diploma in accounting. He also served as counsel in Paris and Dakar appeal courts. Married, he fathered two children. Having voluntarily enlisted in the army, Apithy saw combat from 1939 to 1940 as an artillery officer. Shortly after his return Francis Aupiais, a well liked Roman Catholic pastor, encouraged Apithy to pursue a career in politics. His nomination as a candidate for the Assembly was a strategic move on the part of the Europeans; they wished to elect a black person to appease their colonists, while they still held full power. Nonetheless, Apithy did pass some legislation at the Assembly, including the February 1946 formation of a secondary school in Porto Novo. Apithy was said to have ended slavery in Dahomey, although in fact he was not involved with the abolition bill. In the November 1946 French National Assembly elections, Apithy ran under the ticket of Section Française de l'Internationale Ouvrière (SFIO). Winning 32,977 votes out of 33,605 cast, His only opponent, Emile Poisson, left the race the day before the election. The fact that two seats were allotted to Dahomey was only known in the last week of April. As per an electoral law of May 1951, each candidate had to give the names of another who would occupy the second seat in the event that the other party's first candidate came in third or below. Apithy chose Emile Derlin Zinsou as his running mate, with Apithy leading on the electoral list as of a meeting on 29 April. However, Zinsou argued that he would be forced to vacate seat on the Assembly of the French Union and that someone from the north of Dahomey would be able to fill it. Therefore, on 23 May it was decided that Zinsou and Apithy would be listed in that order. Maga, meanwhile, chose northern merchant Paul Darboux and the latter was content as second on the list. The May 1951 law also enlarged the electorate from 61,958 to 333,693. Some dead people were even counted as electors due to the mishandling of election cards. The Cotonou newspaper L'Etoile du Dahomey noted the presence of a man who would give an unlimited number of cards as long as they promised to vote for Apithy. Apithy was reelected a deputy with 53,463 votes out of 147,350 cast. The 1951 election illustrated the intense regionalism that was forming in the French colony; the election has been cited as when regionalist parties arose. Most of Apithy's backing came from the Yoruba, while Maga was mostly backed by the Bariba and Ahomadégbé Tomêtin, the Fon and Gouns. Regionalistic attitudes would only intensify during the rest of the political careers of the three men,

Апити шілде айында өз партиясын Parti Républicain du Dahomey (PRD) деп атады. Партия 1952 жылғы наурызда өткен аумақтық ассамблея сайлауында көпшілік орындарды жеңіп алды. Апити сол уақытта шетелдегі мегаполистердегі кәсіпорындарға салықтық жеңілдіктер туралы заң жобасын қабылдаумен айналысты. Апити мен Мага 179 119 дауыс берудің ішінде тиісінше 64 344 және 60 601 дауыс жинап, қайтадан депутат болып сайланды. Ең тәжірибелі депутат Шетелдік аумақтар жөніндегі комиссия мен Есеп комиссиясының мүшесі болып тағайындалды; ол біріншісінің вице-президенті және екіншісінің хатшысы болып сайланды. Ол Дагоме мен Того арасындағы кедендік одақ режимін құру туралы резолюция және Шетелдік аумақтар жөніндегі комиссия аясында бірнеше баяндама ұсынды. Апити Ассамблеямен байланысы жоқ басқа да қызметтерді атқарды, мысалы, 1956 жылы Порто-Ново қаласының мэрі болып сайланды. 1957 жылы АОФ Бас кеңесінің президенті болғаннан кейін көп ұзамай Апити Дагомеяның аумақтық ассамблеясының президенті болып сайланды. Сонымен қатар ол Франция мен Либерия арасындағы қарым-қатынастар жөніндегі парламенттік топты басқарды. Екі адам келісе алмағандықтан, Пол Эмиль де Соуза төрағасы болып сайланған әскери дирекция құрылды. 1970 жылы 28 наурызда нағыз президентті анықтау үшін сайлау өтті. Бұл жолы триумвиратқа сайлау науқанын жүргізуге рұқсат берілді, олар осы мүмкіндікті пайдаланды. Сондай-ақ, сайлау алдындағы күні Паракудегі оқиғаларда алты адам қаза тапқан немесе жарақат алғандығы туралы күш қолданылған оқиғалар болды. Қарсыласы Зинсу Мага жақтастары оның жақтастарының біреуін өлтіргенін мәлімдеді. Бұл айыптамалар Маганың сайлаудағы беделіне әсер етпеді; ол солтүкте көпшілік дауыс алды, ал Апити мен Ахомадефе Тометин оңтүстік-шығыста және оңтүстік-батыс/орталықта көпшілік дауыс алды. Оңтүстікте Магаға 24 000 дауыс берілді, ал Боргу департаментінде оған 180 000 дауыс берілді, бұл 78 пайыздық қатысудың 97,3 пайызын құрады. Қайталанатын тайпалық қақтығыстарға қарсы тұру үшін бақ сынасқан Зинсу 3 пайыз дауыс алып, 17 551 дауыс жинады. Ашуға мініп, Мага солтүстік халықтарының ассамблеясын құрды, ол президенттікке сайланбаса, бөлініп кетумен қауіптендірді. Ол сайлау штаб-пәтерінен шығып, тіпті саяси жиналыстарға қатысудан бас тартты. Маганың бұл шешімі оңтүстік жұмысшыларының солтүстіктен қашуына себеп болды, ол коалиция жасау идеясын "жеке себептермен" қабылдамайтынын түсіндірді. Басқа бұрынғы президенттер, азамат соғысын болдырмау үшін 13 сәуірде асығыс келісімге келді. Әрбір адам өзінің мерзімін ұзарту үшін әскери күшті пайдаланбауға немесе басқа да шаралар қолданбауға келісті. Бірінші раундтағы дауыс беруде келісім болмаса, екінші раундта екі кеңесшінің көпшілігі жеткілікті болар еді. Кеңес Дагомеяның атқарушы және заң шығару билігі ретінде жұмыс істеді. Маганың төрағалығы кезіндегі экономикалық саясаты оның президенттігі кезіндегі қарсылықтарын басып тастаған профсоюз жетекшілерін тыныштандырды. Ол оның 1960 жылдардың соңынан бері адвокаттық қызметін жүргізіп келген жалақыларын қаржыландыратын салық жоспарын жасауға көмектесті. Бұл Того президенті Этьен Эядеманың өтініші бойынша жасалды, өйткені Кутуклуи Эядеманың әскери үкіметіне қарсы бірнеше қастандықтарға қатысқан. Кеңестің оны экстрадициялау туралы шешімі Котонуда наразылық тудырды. Мага осы шешімін іске асыра алмады; Альфонс Аллей Кутуклуиді қорғады және оны Дагомеядан тыс белгісіз жерге алып кетті. Аллей осы істе қандай да бір жаза алмады. Студенттер наразылыққа қатысқандардың бірі болды, олар үкіметпен келіспеудің тағы бір себебін тапты. 5 қарашада 1971 жылы Апити және оның үкіметі Дагомея студенттері мен оқушыларының радикалдық жастар тобын (UGEED) таратып жіберді, ол "жұмысшылар, әскерлер және полиция қызметкерлерін" пайдаланып Дагомеяны "соғыс алаңына" айналдыруға тырысты. Бұл білім министрінің білім беру жиналысына келмегеніне байланысты UGEED ұйымдастырған наразылықтардан туындады. Оқуларын тоқтатқан мектептердің студенттері 19 қарашада оқуға қайта қабылданды, бірақ олардың ата-аналары одан әрі наразылыққа қатыспайтындарын растайтын құжаттарға қол қойған жағдайда ғана. Олар осы талаптарды орындамаса, Дагомея білім беру жүйесінен шығарылатын еді. Үкімет ұйымдастырған митингілер тыйымды қолдау үшін өткізілді. Әскери күштер де көтерілді. Президенттік кеңес құрылымы әскерді одан әрі ашуландырды. Ахомадефе Тометин 7 мамыр 1971 жылы Абомейдегі митингке бара жатып шабуылға ұшырады. Мага бастапқыда оның бар екенін жоққа шығарды, және осы күнгейінше бұл туралы толық мәліметтер белгісіз. Оуидадағы артиллерия лагері тағы бір әскери көтеріліс ошағы болды...

Apithy renamed his party the Parti Républicain du Dahomey (PRD) in July. The party won a majority of seats in the March 1952 Territorial Assembly election. Apithy, meanwhile, was busy passing a bill regarding fiscal advantages in metropolitan enterprises in overseas territories. Apithy and Maga were reelected deputies with 64,344 and 60,601 votes, respectively, out of the 179,119 cast. The senior deputy was named a member of the Commission on Overseas Territories and the Commission of Accountancy; he was elected vice president of the former, and secretary of the latter. He proposed a resolution to create a regimen for a customs union between Dahomey and Togo, and several reports under the Commission on Overseas Territories. Apithy also served a variety of functions not related to the Assembly, such as being elected mayor of Porto Novo in 1956. Shortly after becoming president of the General Council of the AOF in 1957, Apithy was voted into the presidency of the Territorial Assembly of Dahomey. He also led a parliamentary group for relations between France and Liberia. and as the two men could not reach agreement, a Military Directorate was established with Paul Emile de Souza as its chairman. An election was held on 28 March 1970 to determine the true president. On this occasion, the triumvirate was allowed to campaign, and they did not miss the chance. It was also marked by a series of violent outbursts; invalidated reports state that six people were killed or wounded at incidents in Parakou on the eve of the elections. Fellow candidate Zinsou asserted that Maga supporters had killed one of his supporters during said incidents. These charges did not affect Maga's standing in the polls; he received a majority of the vote in the north, and Apithy and Ahomadégbé Tomêtin received a majority in the southeast and southwest/central, respectively. In the entire south, Maga received 24,000 votes compared to the 180,000 who voted for him in the Borgou Department, obtaining 97.3 percent of the 78 percent turnout. Zinsou, running to counter the constant tribal clashes, received 3 percent, with 17,551 votes. Outraged, Maga formed the Assembly of the Peoples of the North, which threatened to secede unless he was declared President. He refused to leave his campaign headquarters at Parakou even to attend political meetings. Maga's reaction to the nullification prompted many southern workers to flee the north. explaining that he rejected the idea of a coalition "for personal reasons". The other former Presidents, on the other hand, agreed to a hasty compromise on 13 April to prevent a civil war. Each man agreed to not use the military to extend their term or use any other means toward that consequence. If decisions were not unanimous during the first round of voting, a two councilman majority would suffice on the second round. The council served as the executive and legislative branch of Dahomey. Maga's economic policies during his chairmanship helped quiet union leaders whose protests during his presidency had been intense. He helped create a tax plan that would finance their salaries where he had been practicing law since the late 1960s. It was at the request of General Etienne Eyadema, president of Togo, as Kutuklui had been involved in several plots against Eyadema's military government. The Council's decision to extradite him spurred demonstrations in Cotonou. Maga was unable to carry out his decision; Alphonse Alley protected Kutuklui and took him to an unknown place outside of Dahomey. Col. Alley received no punishment whatsoever for his role in the affair. Students were some of those involved in the protests, and they soon had another reason to conflict with their government. On 5 November 1971 Apithy and his administration shut down the Union Général des Etudiants et Eleves de Dahomey (UGEED), a radical youth group which sought to "transform Dahomey into a battlefield" using "workers, soldiers, and policemen." This stemmed from UGEED sponsored demonstrations against the minister of education when he failed to attend an educational meeting. Students whose schools followed the strike were allowed back to school on 19 November, and only if their parents signed documents that said they would not participate in more demonstrations. If they failed to comply, they would be expelled from the educational system of Dahomey. Government instituted rallies were arranged to support the ban. The military was also aroused. The formation of a presidential council only further enraged the army. Ahomadégbé Tomêtin was ambushed while traveling to a rally in Abomey on 7 May 1971. Maga initially denied its existence, and to this day details are unclear. An artillery camp at Ouidah was the location of another military uprising on 28 January 1972. The president sent two officers to overpower the rebels although no punishment was undertaken. Both Ahomadégbé Tomêtin and Maga believed that the latter incident was an attempted coup. Kouandété attempted to usurp power again at dawn on 23 February. When he first heard of the mutiny, Ahomadégbé Tomêtin believed that it was an attempt by Maga to remain in power. A 12 member military commission would soon discover another plot, that would have been undertaken simultaneous to Kouandété's. The recent events epitomised the Council's "fear and contempt" for the military.

Ахомадефе-Томэтиннің тұсында

1972 жылы 7 мамырда Мага билікті Ахомадэбе Тометинге тапсырды. Бұл 12 жыл ішінде Дагомея басшысының әскери емес жолмен ауыстырылған алғашқы жағдайы болды. Жаңа төраға Маганы құттықтап, триумвиратты «Дагомеяның ең пайдалы институттарының бірі» деп бағалады. Үштік бір-бірін үнемі әлсірететініне сендірілді, ал биліктің оңай ауысуы Дагомеяның бірлігіне жасалған позитивті қадам ретінде қарастырылды. Жазалар 16 мамырда жарияланды. Куандетеге, капитан Жошуэ мен Глелеге, квартермейстер сержант Агботонға, сондай-ақ қатысқан емес бір сержант пен корпоралға өлім жазасы берілді. Бес адам өмір бойына түрмеге кесілді, екеуі 20 жылға, тағы біреуі 15 жылға, екеуі 10 жылға, тағы екеуі 5 жылға сотталды. Тағы төрт адам ақталды. Сот үкімдері орындалмады, өйткені қазылар Куандете тағы бір төңкеріс жасап билікті басып алады деп ойлады. Ахомадэбе Тометиннің биліктегі кезеңінің ең айқын оқиғаларының бірі – Ковакс ісі болды. Бұл Паскаль Чаби Каоға Президенттік Кеңеске ресми қағаздарды сатуға монополия беруден басталып, парақорлық және қарақорлық туралы айыптауларға дейін жетті. Ахомадэбе Тометин Чаби Каоны жұмыстан босатуға тырысты, бірақ Чаби Каоның ұстазы болған Мага оған қарсы шықты. Мага Апитиді көмектесуге көндірді, нәтижесінде заңға вето қойылды. 26 қазанда Уида гарнизонының әскерилері тағы бір төңкеріс жасады. Кереку 1961 жылы Маганың жеке басшысы болған. Оқиға орнынан алынған мәліметтерге сәйкес, әскерилер президенттік сарайдың кабинеттік бөлмесіне кенеттен кіріп, атуды бастады, бірақ ешкім зардап шеккен жоқ. Мага, Ахомадэбе Тометин және Апити тоғыз жылдан астам түрмеде отырды, содан кейін 1981 жылы Кереку оларды босатты.