Кіріспе

Оңтүстік Үнді мұхитындағы арал Амстердам аралы (ilamstɛʁdam), сонымен қатар Амстердам аралы және Жаңа Амстердам (Nouvelle Amsterdam) деп те аталады, бұл Оңтүстік Үнді мұхитындағы Француз Оңтүстік және Антарктика аймақтарының аралы. Ол көршілес Сент-Пол аралымен бірге аймақтың бес округінің бірін құрайды. Арал Мадагаскар, Австралия және Антарктида құрлықтарынан шамамен бірдей қашықтықта орналасқан, сондай-ақ Британдық Үнді мұхиты аймағы мен Кокос (Килинг) аралдарынан да (әрқайсысынан шамамен) бірдей қашықтықта жатыр. Мартин де Вивьес зерттеу станциясы, бұрын Камп-Хертин және кейін Ла-Рош Годон деп аталған, аралдағы жалғыз елді мекен болып табылады және биология, метеорология және геомагнетизмді зерттейтін тридцатьқа жуық зерттеуші мен қызметкердің маусымдық үйі.

Тарих

Аралды алғаш рет 18 наурыз 1522 жылы әлемді айналып келе жатқан испан саяхатшысы Хуан Себастьян де Элькано көрген. Элькано оны Desesperanza (Үмітсіздік) деп атады, себебі ол қонуға қолайлы жер таба алмады және Тимордан 40 күн теңізде болғаннан кейін оның экипажы суға зәру болды. 17 маусым 1633 жылы голландтық колониялық губернаторы және теңізші Антони ван Димен аралды көріп, оны өзінің кемесінің атымен, Nieuw Amsterdam деп атады. Аралға алғаш рет 1696 жылдың желтоқсан айында голланд саяхатшысы Виллем де Вламинг басқарылған экспедиция қонды. Француз теңізшісі Пьер Франсуа Перон 1792-1795 жылдары аралда қалып қойғанын жазған. Оның өмірбаянындағы тәжірибелерін баяндаған "Естеліктер" кітабы шектеулі таралыммен жарық көрді және қазір коллекционерлердің бағалы туындысы болып саналады. Алайда, сол кезде Амстердам және Сент-Пол аралдары жиі шатастырылып, Перон Сент-Пол аралында қалып қойған болуы мүмкін. Амстердам және Сент-Пол аралдарын 1786 жылы Шығыс Үндістан компаниясының теңіз журналдарын сараптап көрген Александр Далримпл жазалау орыны ретінде ұсынған, осы кезде британ үкіметі Жаңа Оңтүстік Уэльс және Норфолк аралдарын да мұндай мақсатқа қарастырып жатқан. Кейіннен 1792 жылдың желтоқсаны мен 1793 жылдың қаңтарында Қытайға сапар барысында британдық елші Джордж Лорд Макартни осы аралдарды зерттеді және олардың қоныстандыруға жарамсыз екенін анықтады. 1789 жылы аралға алғаш рет мөр аулаушылар келген. Сол жылдан бастап 1876 жылға дейін аралда 47 мөр аулау кемесі тіркелген, олардың 9-ы сүңгіп кеткен. Мөр аулау дәуірінің қалдықтары әлі де табылған. Арал 1793 жылы Қытайға сапар шеккен британдық Маккартни елшілігінің тоқтау орны болды. 11 қазан 1833 жылы британдық барк "Леди Мунро" аралда сүңгіп кетті. Бортындағы 97 адамның 21-і екі аптадан кейін американдық мөр аулау шхунасы "Генерал Джексон" экипажымен құтқарылды. 1838 жылдың қараша айында "Элиза Скотт" (154 тонна) зерттеу және мөр аулау кемесінің капитаны Джон Баллени мөр іздеу үшін аралға келді. Ол бірнеше балықпен оралды және үйдің қирандылары мен киттің денесін көргенін хабарлады. Франция 1843 жылдың маусымында Амстердам және Сент-Пол аралдарын алғаш рет иеленді. 8 маусым 1843 жылғы жарлықта поляк капитаны Адам Миеровскийге екі аралды Франция атынан иеленуге және басқаруға тапсырма берілді. Жарлық, сондай-ақ 1843 жылдың 1 және 3 шілдесіндегі "Олимп" кемесінің кемелік журналы, Миеровскийдің аралдарды иеленгенін куәландырады. 1871 жылдың қаңтарында француздық Реюньон тұрғыны Гюртен басқарылған топ аралды қоныстандыруға тырысты. Жеті айдан кейін мал өсіру және егін өсіру әрекеттері сәтсіз аяқталды, олар Реюньонға оралып, малды аралда қалдырды. 1880 жылдың мамырында жоғалған "Ноусли Холл" кемесін іздеу үшін аралды айналып өтті. Адам мекендеген іздерін табу үшін бір кеме мен гиг аралға жіберілді. Хоскин мүйісінде тудың бағанасы болды, солтүстігінде екі шатыр болды, олардың бірінің шатыры сақталған, ішінде үш төсек, бос бөшкелер, темір қазан және теңіз құстарының жұмыртқа қабықтары мен қауырсындары болды. Екінші шатырда аралға келген балықшыларға тиесілі қайық болды. 1892 жылы француздық "Бурдонна" шлюпінің экипажы, содан кейін 1893 жылы "Л'Эур" кемесі француз үкіметі атынан Сент-Пол және Амстердам аралдарын қайтадан иеленді. Арал 1924 жылдың 21 қарашасынан 1955 жылдың 6 тамызына дейін Мадагаскар француз колониясының құрамында болды, одан кейін Француз Оңтүстік және Антарктика Жерлері құрылды. (Мадагаскар 1958 жылы тәуелсіздік алды.) Амстердам аралындағы алғашқы француз базасы 1949 жылы құрылды және бастапқыда Камп-Хертин деп аталды. Қазір бұл жерде 1949 жылы қысты аралда өткізген Поль де Мартин де Вивьестің құрметіне аталған Мартин де Вивьес ғылыми-зерттеу станциясы орналасқан. Станция бастапқыда Камп-Хертин деп аталды және 1981 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыс істейді, алғашқы станция Ла Рош Годонның орнын басты. 2014 жылдың қаңтарында Clublog Амстердам және Сент-Пол аралдарын DXCC-нің ең іздестірілген жетінші субъектісі ретінде тізімдеді. 2014 жылдың 25 қаңтарында DX экспедициясы MV Braveheart-ті пайдаланып Амстердам аралына қонды және FT5ZM шақыру таңбасын пайдаланып екі бөлек жерден әуесқойлық радио операцияларын бастады. DX экспедициясы 12 ақпанға дейін белсенді болды және әлемдегі әуесқой радиостанциялармен 170 000-нан астам екі жақты байланыс орнатты.

География

Бұл вулкандық арал потенциалды түрде белсенді вулкан. Тарихи жарылыстар тіркелмеген, алайда Дюма кратеріндегі соңғы вулканизмнің жаңа морфологиясы оның 19 ғасырдың соңында болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Арал вулканизмнің ыстық нүктесінен пайда болған Амстердам-Сент-Пол үстіртінде орналасқан. Оның ауданы шамамен 15 км² құрайды, ең ұзын бөлігі және Мон-де-ла-Дивке дейін созылады. Аралдың орталық, биік бөлігі, биіктігі 150 метрден жоғары шыңдары мен кальдерасын қамтиды, Plateau des Tourbières (Батпақты үстірт) деп аталады. Аралдың батыс жағалауын құрайтын, 150 метрден астам биіктікке жететін жартастар 18 ғасыр француз теңізшісі Антуан Бруни д’Энтрекастоның құрметіне Falaises d’Entrecasteaux деп аталған.

Климат

Амстердам аралының климаты қоңыржай, мұхиттық, Көппен климаттық жіктелімі бойынша Cfb, орташа жылдық температурасы, жылдық жауын-шашын мөлшері, тұрақты батыс желдері және жоғары ылғалдылыққа ие. Треварта климаттық жіктелімі бойынша арал, өте төмен тәуліктік температура ауытқуының арқасында орташа температураны жоғары ұстайтын, теңіз субтропикалық аймақтың ішінде орналасқан.

Өсімдіктер

Phylica arborea ағаштары Амстердамда өседі, бұл олардың төменгі орманды құрайтын жалғыз жері, бірақ бұл ағаштар Тристан-да-Кунья және Гоф аралында да кездеседі. Бұл аралдың жазық бөліктерін жапқан "Ұлы орман" (Grand Bois) деп аталды, бірақ 1825 жылы теңізшілердің салған өрттерінен көп бөлігі жойылды. Қазір тек сегіз бөлігі қалды. 1880 жылдың 27 мамырында HMS Raleigh кемесінен келген теңізшілер аралға түсті және өсімдік жамылғысын сипаттады. BirdLife International ұйымы Плато де Турбиер және Фалезе д'Энтрекастоны маңызды құс аймақтары деп белгіледі, соның ішінде екіншісі Үнді сары мұрынды альбатростардың үлкен көбею ошағы үшін. Амстердам аралының жабайы ірі қарасы – ерекше тұқым, 1871 жылдан 2010 жылға дейін аралда мекендеген. Олар 1871 жылы Гюртеннің аралды қоныстандыруға жасаған әрекеті кезінде әкелген бес жануардан тарады. 2007 жылы ірі қара малын толығымен жою туралы шешім қабылданды, нәтижесінде 2008-2010 жылдары мал сойылды.