Аттербом: Швецияның романтикалық ақыны

Кіріспе

Швед ақыны Пер Даниэль Амадей Аттербом (19 қаңтар 1790 жылы Асбода, Остерготландта дүниеге келген – 21 шілде 1855 жылы қайтыс болған) – швед романтизмінің өкілі, Швед академиясының мүшесі.

Өмір

Ол 19 қаңтар 1790 жылы Остергётланд провинциясында дүниеге келген. 1805-1815 жылдары Уппсала университетінде оқыды, ал 1828 жылы философия профессоры атанды. Ол Лоренцо Хаммарскельдтің сын тұжырымдарымен бастау алған романтизм қозғалысының тұңғыш ұлы ақыны болды, ол швед әдебиетін түгелдей өзгертіп жіберді. 1807 жылы, он жеті жасында Уппсалада «Аврора лигасы» деп аталатын өнер қоғамын құрды. Оның құрамына В. Ф. Палмблад, Андерс Абрахам Графстрём, Самуэль Хедборн (1849 жылы қайтыс болды) және олардың буын әдебиетінде маңызды орын алатын басқа да жастар кірді. Олардың алғашқы газеті «Полифем» – жай ғана тәжірибелік жұмыс болды, бірақ 1810 жылы Атербом редакциялаған «Фосфорос» журналы жарық көріп, үш жыл бойы шығып тұрды және классикалық швед әдебиетінде өз орнын тапты. Журнал толығымен поэзия мен эстетикалық талас-тартыстардан тұрды. Ол Германияда жаңадан пайда болған романтикалық мектепті зерттеуге мүмкіндік берді және Атербом ғана емес, сонымен қатар Хаммерскильд, Дальгрен, Палмблад және басқалардың ерте туындылары үшін платформа болды. Кейіннен «Аврора лигасының» мүшелері «Poetisk Kalender» (1812–1822) поэзиялық күнтізбесін шығарды, онда олардың өлеңдері жарияланды, сондай-ақ «Svensk Litteraturtidning» (1815–1824) жаңа сындық басылымын құрды. Атербомның жеке шығармаларының ішінде ең танымал – 1823 жылы жарық көрген, ерекше әдемі «Lycksalighetens Ö» («Бақытты арал») романтикалық драмасы. Осыған дейін ол Новалис стилінде жазылған, мистикалық сипаттағы «Blommorna» («Гүлдер») лирикалық циклдарын жариялаған еді. «Fågel Blå» («Көк құс») драмалық ертегісінен тек бір бөлігі сақталған, ол оның ең тамаша жазбаларының бірі саналады. Ол Швецияда тек лирикалық ақын ретінде ғана емес, сонымен қатар аллегория мен символизмге құмарлығы және Тиек пен Новалистің стильдік ерекшеліктерін дәйекті түрде қолдануы салдарынан оның амбициялы туындылары зардап шекті. Өмірінің соңғы жылдарында әдеби дау-жанжалдарға қатыспады. 1835 жылы Уппсалада эстетика және әдебиет профессоры болды, ал төрт жылдан кейін Швед академиясына қабылданды. Ол 1855 жылдың 21 шілдесінде қайтыс болды. Оның «Svenska Siare och Skalder» (6 том, 1841–1855, қосымша, 1864) швед ақындары мен жазушыларының өмірбаяндарынан тұрады, бұл «классикалық» кезеңнің соңына дейінгі швед әдебиетінің құнды тарихын құрайды. Атербомның еңбектері 1854–1870 жылдары 13 томдық жинақта (Оребро) жарияланды.

He was son of a country parson, was born in the province of Ostergotland on 19 January 1790. He studied in the university of Uppsala from 1805 to 1815, and became professor of philosophy there in 1828. He was the first great poet of the romantic movement which, inaugurated by the critical work of Lorenzo Hammarsköld, was to revolutionize Swedish literature. In 1807, when in his seventeenth year, he founded at Uppsala an artistic society, called the Aurora League, the members of which included V. F. Palmblad, Anders Abraham Grafström, Samuel Hedborn (died 1849), and other youths whose names were destined to take a foremost rank in the literature of their generation. Their first newspaper, Polyfem, was a crude effort, soon abandoned, but in 1810 there began to appear a journal, Fosforos, edited by Atterbom, which lasted for three years and finds a place in classic Swedish literature. It consisted entirely of poetry and aesthetic polemical essays; it introduced the study of the newly arisen Romantic school of Germany, and formed a vehicle for the early works, not of Atterbom only, but of Hammerskijld, Dahlgren, Palmblad and others. Later, the members of the Aurora League established the Poetisk Kalender (1812 1822), in which their poems appeared, and a new critical organ, Svensk Litteraturtidning (181 5–1824). Among Atterbom's independent works the most celebrated is Lycksalighetens Ö (The Fortunate Island), a romantic drama of extraordinary beauty, published in 1823. Before this he had published a cycle of lyrics, Blommorna (The Flowers), of a mystical character, somewhat in the manner of Novalis. Of a dramatized fairy tale, Fågel Blå (The Blue Bird), only a fragment, which is among the most exquisite of his writings, is preserved. As a purely lyrical poet he has not been excelled in Sweden, but his more ambitious works are injured by his weakness for allegory and symbolism, and his consistent adoption of the mannerisms of Tieck and Novalis. In his later years he became less violent in literary controversy. He became in 1835, professor of aesthetics and literature at Uppsala, and four years later he was admitted to the Swedish Academy. He died on 21 July 1855. His Svenska Siare och Skalder (6 vols., 1841–1855, supplement, 1864) consists of a series of biographies of Swedish poets and men of letters, which forms a valuable history of Swedish letters down to the end of the “classical” period. Atterbom's works were collected (13 vols., Örebro) in 1854–1870.