Кіріспе

Әскери ұйымдарда жолбасшы – әуедегі шабуылдарға дайындық үшін арнайы таңдалған әскер. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған арнайы бомбалауды бағыттаушы. Жолбасшылар әуе шабуылдары, әуеден жабдықтандыру немесе жердегі әскер командирін қолдау үшін арналған басқа да әуе операциялары үшін қону аймақтарын, түсіру аймақтарын және тікұшақтардың қону алаңдарын құру және басқару мақсатымен жіберілетін немесе тасталатын арнайы әскерлер болып табылады. Жолбасшылар алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыста пайда болды және бүгінгі таңдағы қарулы күштерде маңызды рөл атқарады, командирлерге әуе күштерін икемді түрде қолдану мүмкіндігін береді. Сондай-ақ, жолбасшы болып тағайындалған ұшқыштардың тобы болды. Олар C-47 (DC-3) ұшақтарымен ұшып, парашютшілерді тасымалдайтын ұшақтардың алдында, мысалы, D-күні Нормандияға шабуыл жасау сияқты белгіленген аймақтарға десант түсіру үшін жетекші ұшақтар болып жұмыс істеді.

Ұлыбритания

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде парашютшілердің шағын топтары негізгі күш алдында парашютпен түсу үшін жолбасшы бөлімшелерге біріктірілді. Олардың міндеттері: түсіру аймақтарын (DZ) немесе қону аймақтарын (LZ) белгілеу, негізгі күшті тасымалдайтын ұшақтарға бағыт беру үшін радио маяктарды орнату, сондай-ақ негізгі күш келген кезде аумақты тазалау және қорғау. Бөлімшелер соғыс барысында құрылған екі британдық әуедесанттық дивизиямен – 1-ші және 6-шы дивизиялармен жұмыс істеу үшін екі ротаға бөлінді. 1942 жылдың маусым айында 21-ші тәуелсіз парашют ротасы құрылып, 1-ші әуедесанттық дивизияның құрамына кірді, оған британ армиясының әуедесанттық күштерінің әкесі саналатын генерал-майор Фредерик "Бой" Браунинг басшылық етті. 1943 жылдың мамыр айында 22-ші тәуелсіз парашют ротасы құрылып, генерал-майор Ричард "Винди" Гейлдің басшылығымен 6-шы әуедесанттық дивизияның құрамына енді. Одақтастардың Сицилияға жасаған шабуылында ("Хаски операциясы" кодын атқарады) 21-ші тәуелсіз парашют ротасы 1943 жылдың 13-14 шілдесі күндері түнде Примосоле көпірін басып алу үшін "Фустиан" операциясы аясында негізгі күш алдында парашютпен түсті. Содан кейін олар 9 қыркүйекте Тарантоға теңіз арқылы қонып, Италияға жасалған одақтастардың шабуылының бөлігі болған "Слэпстик" операциясына қатысты. Рота, 1-ші әуедесанттық дивизияның көп бөлігімен бірге, Италия кампаниясының басында қысқаша шайқасқаннан кейін 1943 жылдың желтоқсанында Ұлыбританияға оралды, бірақ 2-ші тәуелсіз парашют бригадасы тобымен жұмыс істеу үшін Италияда бір тәуелсіз взводты қалдырды. "Оверлорд" операциясы – Нормандияға жасалған одақтастардың шабуылына резервте ұсталған және пайдаланылмаған рота, 17 қыркүйекке қараған түнде Голландияның Арнем қаласына қонып, "Маркет-Гарден" операциясына қатысты. DZ және LZ белгілегеннен кейін рота дивизияның қалған бөлігімен бірге Остербек периметріне қоршалып, қазір Арнем шайқасы деп аталатын шайқаста ауыр шығынға ұшырады. Рота соғыста басқа да шайқастарға қатыспады. Рота дивизияның қалған бөлігімен бірге Нормандияда стандартты жаяу әскер ретінде қызмет етті, тамыз айында Сена өзеніне жетті, қыркүйекте Англияға оралды, бірақ неміс Арденна шабуылына байланысты желтоқсан айында Бельгияға жіберілді, қайтадан стандартты жаяу әскер ретінде шайқасты. Содан кейін рота 1945 жылдың наурыз айының соңында Рейн өзенін кесіп өтуге жасалған британдық шабуылдың – "Плундер" операциясының әуедесанттық бөлігі болған "Варсити" операциясына қатысты, содан кейін Германияға жасалған Батыс Одақтастардың шабуылына қатысты. Рота 1948-1977 жылдар аралығында түрлі операцияларға қатысты. Ол Борнеодағы қақтығыс кезінде Борнеоға жіберілді, онда ол SAS күштерін нығайту үшін пайдаланылды, ал оның кәсібилігі 1966 жылы сол полктің G эскадрильясының құрылуына әкелді. Британ армиясының жартылай резервіндегі Аумақтық армиядағы (АА) жолбасшы ролі 16 (Линкольн) тәуелсіз парашют ротасы арқылы 44-ші парашют бригадасының (V) құрамында жалғасты. 16 әуе шабуыл бригадасы өздерінің "Патфайндер" взводында элиталық жолбасшыларды пайдаланады.

Америка Құрама Штаттары

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жолбасшылар – әуедегі әскер бөлімдері ішінде таңдалған, негізгі әуедегі әскерді түсіру аймақтарына бағыттау үшін арнайы навигациялық құралдарды қолдануға дайындалған еріктілер тобы болды. Жолбасшылар тобы (немесе топ) сегізден он екіге дейінгі жолбасшылар мен алты күзетшіден тұратын. Күзетшілердің міндеті – жолбасшылар жабдықтарын орнату кезінде оларды қорғау болды. Жолбасшылар тобы негізгі күштен шамамен отыз минут бұрын түсірілді, осылайша белгіленген түсіру аймақтарын анықтап, негізгі күшке радио және көру арқылы бағыт беру арқылы түсірудің дәлдігін арттырды. Осы навигациялық құралдарға компас маяктары, түрлі-түсті панельдер, «Эврика» радарлары және түрлі-түсті түтіндер кірді. Жолбасшылар түсірген кезде, көбінесе парашютистердің келесі толқындарына қарағанда аз қарсылыққа тап болатын, себебі олардың жағында күтпеген фактор болды. Келесі ірі әуедегі операция 1943 жылдың шілдесінде Сицилияға шабуыл жасау кезінде болды. Көптеген сол проблемалар қайталанды, себебі жоғары жел және нашар навигация салдарынан әскерлер түсіру аймағынан 65 мильдей қашықтыққа таралып кетті.

Сицилия және Италия

Сицилияға жасалған одақтас әскерлерінің шабуылы кезінде парашютпен түсіруде туындаған ауыр мәселелерден кейін, одақтастардың жоғарғы басшылығы парашюттік жаяу әскердің тиімділігіне күдік келтірді, себебі жаяу әскерді шашырап кеткен топтар емес, біртұтас бөлімдер ретінде түсіру қиын болды. Процедуралар мен әдістерді қайта қарау нәтижесінде жолбасшылар тобы құрылды. Жолбасшылар күштері 1943 жылдың 13 қыркүйегінде Италиядағы Паестум қаласындағы секіруге бір апта бұрын ғана құрылған болатын. Жолбасшылардың көп бөлігі нысанаға тікелей қонғанда, олар радарлық құрылғыларын және Криптон шамдарын түсіру аймағына орната алды. Дегенмен, шамдар тиімсіз болып шықты, себебі көбісі бұлттар мен жолбасшылардың қате түсіп қалуына байланысты орнатылмады. D күні нашар ауа райы мен күшті зениттік артиллерия жолбасшылар тобының тиімділігін төмендетті, бірақ жалпы әуеден түсіру сәтті аяқталды. Бұл дұрыс болды, өйткені әуедегі күштердің шашырауы неміс жоғарғы басшылығын жаңылыстырды және, Сицилияда болғандай, Франциядағы американдық парашютистердің саны күшті екеніне сендірді. Бұл адамдар бір-бірін жерде іздеуге, Ле-Мю қаласының жанындағы тығыз орманды аймақтан өтуге және осы процесте неміс әскерлерімен шайқасуға мәжбүр болды. Кейін олар көбінесе "МакГайр" тікұшақ құрылғыларымен эвакуацияланды. АҚШ армиясының 11-ші авиациялық тобы 1965 жылдың тамызында елге келді және 1-ші кавалерия дивизиясына (ұшақпен тасымалданатын) бекітілгеннен кейін, Pathfinder бөлімін компания деңгейіне дейін кеңейтіп, уақытша 11-ші Pathfinder компаниясын құрды. 11-ші Pathfinder компаниясы 1-ші кавалерия дивизиясының барлау бөліміне бекітілген болатын, ал 1-ші жаяу әскер дивизиясы, 101-ші әуеде (ұшақпен тасымалданатын), 82-ші әуеде (3-ші бригада) және т.б. сияқты бөлімдер өздерінің барлау элементтерінің құрамында Рейнджер немесе Ұзақ қашықтықтағы барлау тобы (LRRP) компанияларын басқарды. 1965 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік-Шығыс Азияға жөнелтілген 1-ші кавалерия дивизиясы 1971 жылдың сәуірінде Оңтүстік Вьетнамнан шықты. 11-ші авиациялық топ 1973 жылдың наурыз айында Оңтүстік-Шығыс Азиядан қайта орналастырылды. Вьетнамдағы 160-шы авиациялық топтың 101-ші әуедегі дивизиясының Pathfinder взводының қызметі, қайтыс болған Ричард Р. Бернстің, бөлімнің ардагерінің "Pathfinder: Бірінші кірген, соңғы шыққан" кітабында сипатталған. Бүгінгі күнге дейін бұл Вьетнамдағы жолбасшылар туралы жалғыз кітап.

Қазіргі заманғы жол іздеушілер

Жол іздеушілер әлемнің көптеген қарулы күштерінде кездеседі. Көбінесе олар парашюттік бөлімдердің тәжірибелі мүшелері болып табылады және қызыл қоңыр берет кию құқығын жеңіп алған.

Бельгия

Бельгияда Арнайы операциялар полкінің құрамында, арнайы операцияларға қабілетті жол табушылар взводы бар. Олар – Шейфенде қосымша жол табушы курсын алатын паракомандалар. Бельгиялық жолшықтар голландиялық және британдық әріптестерімен тығыз байланыста болып, бірлескен жаттығулар өткізеді.

Бразилия

Бразилияда Парашютші жаяу әскер бригадасының құрамында жолбаздар ротасы (Companhia de Precursores Pára quedista) бар. Бұл бөлім осыған ұқсас күштерге тән міндеттерді орындаумен қатар, көбінесе арнайы күштер тобындай жұмыс істейді. Олар жасырын барлау операцияларын, тікелей әрекеттерді және партизандық соғысқа қарсы күресті жүзеге асырады. Бұл ротаның әскери қызметшілері Рио-де-Жанейро, Гаити және Конго сияқты қауіпті аймақтарда көптеген операцияларға қатысады. Бразилиялық жолбаздар курсы алты айға созылады және Бразилиядағы ең қиын курстардың бірі болып есептеледі, оны орташа есеппен 10 адам аяқтайды.

Канада

Канаданың қарулы күштерінде әуедегі жол іздеушілер – десантшылар, олар құлату аймақтарын қамтамасыз етумен қатар, барлау мәліметтерін жинап, келесі күштерге нұсқау береді, сондай-ақ жаудың тылында шабуылдар мен барлау жүргізеді. Канада армиясында жол іздеуші болу үшін әскер Канад армиясының озық соғыс орталығы өткізетін "Патрульдік жол іздеуші" курсын сәтті аяқтауы керек. Әрбір тұрақты әскердегі жаяу әскер полкінің құрамында бір арнайы әуе десанттық рота болады.

Үндістан

Президенттің қауіпсіздік қызметі 1773 жылдың қыркүйегінде генерал-губернаторды күзету үшін құрылған кавалерия бөлімі ретінде пайда болды. Бұл бөлім – Үндістан армиясының ең көне және жоғары дәрежелі бөлімі. 1944 жылы бөлім әуе шабуылына түсуші күшке айналып, 2-ші Үндістан әуе шабуылына түсуші дивизиясының барлаушы бөлімі болды және "44-ші дивизиялық барлау эскадрильясы (GGBG)" деп қайта аталды. Бүгінде бөлімнің құрамы ротадан асып түседі және кавалерия, гвардия және әуе шабуылына түсушілер қауымдастығымен тығыз байланыста болып, құрамындағы барлық әскерилер әуе шабуылына түсуге дайын және механикалық соғыс жүргізуге қабілетті. Дегенмен, арнайы күштер (әуе шабуылына түсушілер) негізінен HALO/HAHO тәсілін қолданатын барлау операцияларындағы мамандар болғандықтан, оларға мұндай міндеттер жүктеледі.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ армиясы үш жол іздеуші мектепті пайдаланады. Біріншісі – Форт Мурда (бұрын Форт Беннинг деп аталған) орналасқан АҚШ армиясының Жол іздеуші мектебі, ол Жол іздеуші операциялары бойынша армияның бас мекемесі болып табылады және Армия Жол іздеуші доктринасының стандартына бақылау жасайды. Екіншісі – Кентукки штатының Форт-Кэмпбелл қаласындағы Сабалауски әуе шабуылы мектебі. Үшіншісі – Форт Мурдың Ұлттық гвардия әскерлерінің оқу орталығының бөлігі, ол сонымен қатар «Пре-Рейнджер» және Әуе шабуылы курстарын өткізеді. WTC және Форт-Кэмпбелл курстарында парашютпен секіру оқытылмайды. Әуедегі ұрыс тұжырымы Вьетнам соғысына дейін әзірленгендіктен, 1960 жылдан бастап Алабама штатының Форт-Рукерінде Жол іздеуші тобы құрылды, бастапқыда «Жол іздеуші тобы, А компаниясы, 31-ші жаяу әскердің 2-ші ұрыс тобы» деп аталды, кейін 1963 жылдың 1 шілдесінде «31-ші жаяу әскердің 5-ші ұрыс тобы» болып қайта құрылды. Стандартты ұрыс топтарынан өзгеше ұйымдастырылған бұл ұрыс тобының мақсаты – Әуе орталығына оқу-жаттығу қолдауын көрсету болды. Келесі қайта ұйымдастырулар мен қайта тағайындаулар «5-ші жаяу әскер отряды (Жол іздеуші)» және «5-ші жаяу әскер взводы (Жол іздеуші)» құрылуына әкелді. 1975 жылдың 1 шілдесінде бөлім қайта ұйымдастырылып, «509-шы жаяу әскердің С (Жол іздеуші) ротасы» болып қайта аталды және 1993 жылдың 1 маусымына дейін осы атауын сақтады, содан кейін «511-ші жаяу әскердің А (Жол іздеуші) ротасы» болып қайта аталды. Бұл атау 1995 жылдың 31 қазанына дейін сақталды, содан кейін Форт-Рукердегі Жол іздеуші қатысуы бюджеттік кесімдер салдарынан аяқталды, бұл сонымен қатар посттың Әуе шабуылы мектебінің де жабылуына әкелді. 1990 жылғы қаржы жылының соңындағы барлық бес USAR Жол іздеуші взводының және барлық бес ARNG Жол іздеуші жасағының таратылуымен байланысты, Форт-Рукердегі А 511-ші жасақтың таратылуы Армияда қалған екі Жол іздеуші бөліміне әкелді: Кореядағы 17-ші авиациялық бригаданың жасағы және Кентукки штатының Форт-Кэмпбелл қаласындағы 101-ші әуе десанттық дивизиясының 101-ші авиациялық бригадасының ротасы. 2005 жылдың маусым айында Кореядағы 17-ші авиациялық бригада өз Жол іздеуші жасағымен бірге таратылды. Ол кезде бұл 101-ші әуе десанттық дивизиясынан тыс жалғыз Жол іздеуші бөлім болды. АҚШ армиясы өз жауынгерлік дивизияларын модульдік тұжырымдама бойынша қайта ұйымдастырғанда, алыс қадағалау жасақтары (LRSD) дивизия деңгейінде таратылды. Сонымен қатар, 101-ші әуе десанттық дивизияда 101-ші авиациялық бригада (Шабуыл) және 159-шы авиациялық бригада (Шабуыл) бірдей ұрыс авиациялық бригадалары болып қайта ұйымдастырылды, ал дивизияның бұрынғы LRSD 311-ші әскери барлау батальонынан 159-шы CAB-ге ауыстырылды, бұл дивизиядағы екінші Жол іздеуші ротасы болды. Осы кезде екі Жол іздеуші ротасы: 1) 159-шы ұрыс авиациялық бригадасының 101-ші авиациялық полкінің 4-ші батальонының F ротасы (Жол іздеуші) және 2) 101-ші ұрыс авиациялық бригадасының 101-ші авиациялық полкінің 5-ші батальонының F ротасы (Жол іздеуші). 2006 жылы Форт-Брэггтегі 82-ші әуе десанттық дивизиясының 313-ші әскери барлау батальоны сондай-ақ 2-ші авиациялық полкіне ауыстырылды және F (Жол іздеуші) ротасы болып қайта ұйымдастырылды. Сонымен қатар, негізгі бөлімдерде құжатталмаған екі уақытша Жол іздеуші бөлімі құрылды. Бұл 10-шы таулы дивизиясының (жеңіл жаяу әскер) ұрыс авиациялық бригадасының бөлігі болып табылатын 10-шы авиациялық полкінің 2-ші батальонының F ротасы, Нью-Йорк штатының Форт-Драм қаласында, және 25-ші жаяу әскер дивизиясының ұрыс авиациялық бригадасының 25-ші авиациялық полкінің 2-ші батальонының құрамында жұмыс істейтін Жол іздеуші ротасы, Скофилд казармасы, Гавайи штаты. Бұл Жол іздеуші бөлімдер өздерінің доктриналық міндеттерінің спектрінде, сондай-ақ белгіленген тапсырмалар тізімінен тыс басқа да рөлдерді орындады. 2014 жылдың 10 қыркүйегінде Армия жаңалықтары қызметінің мақаласында Луизиана штатының Форт-Польк қаласындағы 509-шы жаяу әскер полкінің 1-ші батальонында жаңа ротаның құрылуы туралы хабарланды. Бұл «С» ротасы «Жол іздеуші қабілеттері бар мылтық ротасы» деп сипатталды. 101-ші дивизиядағы екі Жол іздеуші ротасының секіру мәртебесі 2013 жылдың 16 қазанында тоқтатылды, нәтижесінде дивизиядағы соңғы парашюттік лауазымдар жойылды. Осыдан кейін 2015 жылдың 15 мамырында 159-шы CAB таратылды, оған бригаданың Жол іздеуші ротасы кірді. Сонымен қатар, 101-ші CAB басқа нөмірленбеген дивизиялық CAB-ге сәйкес келетін CAB, 101-ші әуе десанттық дивизиясы болып қайта тағайындалды. Осы кезде дивизия 10-шы таулы дивизиясы сияқты жеңіл жаяу әскер бөлімшесі сияқты ұйымдық құрылымды қабылдады. 2016 жылдың 2 тамызында 101-ші әуе десанттық дивизиясындағы қалған Жол іздеуші ротасы Форт-Кэмпбеллде өткен рәсімде таратылды. БАҚ-та «жетімиш екі жылдық қызмет аяқталды» деп мәлімдегені дұрыс емес. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жол іздеуші бөлімдері дивизия деңгейінде емес, жаяу әскер полкі деңгейінде орналастырылған, ал дивизияның өзі 1945 жылдың соңында таратылды. Содан кейін соғыстан кейінгі жылдары үш рет Жол іздеушілерсіз жаттығу дивизиясы ретінде қайта құрылып, 1956 жылы жауынгерлік бөлім ретінде қайта құрылды. Дивизияға Жол іздеушілердің қайтып келген уақыты туралы құжаттар аз, бірақ ең көп болжам бойынша 1960 жылдары тікұшақ соғысының пайда болуымен және Жол іздеуші миссиясының USAF-тың ұрыс басқару топтарына өткен бекітілген қанатты ұшақтарды бақылаудан Армияның айналмалы қанатты ұшақтарына ауысуымен болды. 101-ші әуе десанттық дивизиясы 1972 жылдың басында Вьетнамда демалысқа шыққанда, мерзімі бітпеген әскерилер, соның ішінде Жол іздеушілер, басқа бөлімдерге, мысалы, 3-ші бригадаға, 1-ші кавалериялық дивизиясына (Жеке) қайта тағайындалды, ал дивизияның туы Форт-Кэмпбеллге қайтарылды. 2016 жылдың жазында 25-ші жаяу әскер дивизиясындағы уақытша Жол іздеуші ротасы таратылды, содан кейін 101-ші әуе десанттық дивизиясындағы (жоғарыда) рота және 10-шы таулы дивизиядағы уақытша рота 2016 жылдың қазанына дейін таратылды. Армиядағы соңғы Жол іздеуші бөлімі, 82-ші әуе десанттық дивизиясында MTOE бойынша бекітілген рота, 2017 жылдың 24 ақпанында Форт-Брэггтегі Симмонс әскери әуе алаңында өткен рәсімде таратылды. 2020 жылдың шілдесінде Армия Форт Мурдағы (Джорджия штаты) Жол іздеуші курсын 2021 жылғы қаржы жылының соңына дейін тоқтатуды қарастырып отырғанын хабарлады, кейіннен осылай шешім қабылдады. 2021 жылдың соңына қарай Әуе және Рейнджерлік оқу бригадасының веб-сайтында Жол іздеуші курсы ұсыныстар тізімінде болмады. Сондай-ақ Форт Мурда орналасқан ARNG әскерлерінің оқу орталығының веб-сайтында 2021 жылғы қаржы жылының соңынан кейінгі сыныптардың күндері көрсетілмеген. Кентукки штатының Форт-Кэмпбеллдегі Сабалауски әуе шабуылы мектебі, 101-ші әуе десанттық дивизиясының (Әуе шабуылы) құрамында, өз Жол іздеуші курсын іске қосуды жалғастыруда. АҚШ армиясындағы Жол іздеушілер Жол іздеуші белгішесін тағады.

Басқа қызметтер

АҚШ Әуе күштерінің арнайы тактикалық эскадрильялары жолбасшы рөлін атқарады. АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінде жолбасшы миссияларын күштік барлау взводтары ұрыс алаңына еніп, сигналдық панельдерді немесе жарқырағыш шамдарды орналастыру арқылы жүзеге асырады, бірақ Вьетнам соғысы кезінде олар қашықтан басқарылатын сенсорлармен және маяктармен ауыстырылды.

Танымал мәдениетте

Pathfinders – In the Company of Strangers – 2011 жылы түсірілген фильм. Фильм D күнінен бұрын Әуе шабуылдаушылары (Pathfinders) орнатқан Ребекка/Еврика жауап беруші радарына негізделген.