Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық әуе десанттық операциясы: "Колосс" операциясы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы Ұлыбритания әскери әуе шабуылы

"Колосс" операциясы – Ұлыбритания әскерінің жүргізген алғашқы әуе шабуылының кодолық атауы. Бұл операция 1941 жылдың 10 ақпанында жүзеге асты. Ұлыбританияның әуе десант бөлімшесі 1940 жылдың маусым айында Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилльдің бұйрығымен Франция шайқасы кезінде неміс әскерінің сәтті жүргізген әуе шабуылдарына жауап ретінде құрылды. Оқу-жаттығулар дереу басталды, бірақ тиісті жабдық пен оқу орындарының жетіспеушілігі, сондай-ақ бюрократиялық кедергілер салдарынан, парашютшілер ретінде дайындалатын еріктілердің саны шектеулі болды. Алғаш құрылған әуе десант бөлімі – қайта даярланған "No. 2 Commando" бөлімшесі, кейіннен "No. 11 Special Air Service Battalion" деп аталды. 1940 жылдың қыркүйегіне қарай оның құрамында шамамен 350 офицер мен сарбаз болды. Батальон 1940 жылдың желтоқсанында оқуын аяқтады. 1941 жылдың ақпанында батальонның отыз сегіз мүшесі, "X Troop" деп аталған, әуе шабуылына қатысу үшін таңдалды. Бұл операцияның мақсаты – әуе десант әскерлерінің және олардың жабдықтарының мүмкіндіктерін, сондай-ақ Корольдік әуе күштерінің оларды дәл жеткізу қабілетін сынау болды. Операция үшін таңдалған нысана – Италияның оңтүстігіндегі Калитри маңындағы тұщы су акведукы, ол итальян халқының көп бөлігін, сондай-ақ итальяндық қарулы күштері пайдаланатын бірнеше портты сумен қамтамасыз етті. Оның бұзылуы Солтүстік Африка мен Албаниядағы итальяндық әскери әрекеттерге кедергі келтіруі мүмкін еді. Әуе десант әскерлері 10 ақпанда өзгертілген "Armstrong Whitworth Whitley" орта бомбалаушыларымен нысанаға жеткізілді. Бірақ жабдықтардың істен шығуы мен навигациялық қателердің салдарынан, әскердің жарылғыш заттарының көп бөлігі және Корольдік инженерлер тобының бір бөлігі қате жерге қонды. Осы кемшілікке қарамастан, әскердің қалған бөлігі акведукты қиратты және аймақтан шығып кетті. Барлығы итальяндық билік органдарымен ұсталды. Итальяндық аудармашы азаптап өлтірді, ал бір парашютші қашып құтыла алды, ал қалғандары соғыс тұтқындары болды. Жергілікті су қоры таусылмас бұрын акведук тез жөнделді, осылайша жергілікті халық пен порттар сусыз қалмай, итальяндық соғыс күшіне кедергі келтірмеді. Операция жаңадан құрылған әуе десант бөлімшесіне моральдық демеу болды, ал операциядан алынған техникалық және тактикалық сабақтар келешектегі әуе шабуылдарын дамытуға көмектесті.

Operation Colossus was the codename given to the first airborne operation undertaken by the British military, which occurred on 10 February 1941 during World War II. The British airborne establishment was formed in June 1940 by the order of the British Prime Minister, Winston Churchill, in response to the successful airborne operations conducted by the German military during the Battle of France. Training began immediately but a shortage of proper equipment and training facilities, as well as bureaucratic difficulties, meant that only a small number of volunteers could immediately be trained as parachute troops. The first airborne unit to be formed was actually a re trained Commando unit, No. 2 Commando, which was subsequently renamed as No. 11 Special Air Service Battalion and numbered approximately 350 officers and other ranks by September 1940. The battalion finished its training in December 1940 and in February 1941 thirty eight members of the battalion, known as X Troop, were selected to conduct an airborne operation, which was intended to test the capability of the airborne troops and their equipment, as well as the ability of the Royal Air Force to accurately deliver them. The target chosen for the operation was a fresh water aqueduct near Calitri in southern Italy, which supplied water to a large portion of the Italian population as well as several ports used by the Italian armed forces; it was also hoped that its destruction would hamper Italian military efforts in North Africa and Albania. The airborne troops were delivered by converted Armstrong Whitworth Whitley medium bombers to the target on 10 February but equipment failures and navigational errors meant that a significant portion of the troop's explosives and a team of Royal Engineer sappers, landed in the wrong area. Despite this setback the remaining members of the troop destroyed the aqueduct and withdrew from the area. All were captured by the Italian authorities within a short time; an Italian translator was tortured and executed and one paratrooper managed to escape but the rest remained as prisoners of war. The aqueduct was rapidly repaired before local water reserves ran out, ensuring that the local population and the ports were not deprived of water and the Italian war effort was not hampered. The operation served as a morale boost for the fledgling airborne establishment and the technical and operational lessons learnt from the operation helped the development of later airborne operations.

Өмірбаян

Неміс әскері әуедегі күштерді пайдаланудың алғашқыларының бірі болды, 1940 жылы Франция шайқасында бірнеше сәтті әуе шабуылдарын жүргізді, соның ішінде Эбен-Эмаэль бекінісі үшін болған шайқас. Германияның әуе шабуылдарының табысына тәнті болған одақтас үкіметтер өздерінің әуедегі күштерді құруға шешім қабылдады. Бұл шешім екі британдық әуе шабуылдық дивизиясының, сондай-ақ бірқатар кіші бөлімшелердің құрылуына әкелді. Британдық әуе шабуылдық құрылым 1940 жылдың 22 маусымында дамуын бастады, сол кезде премьер-министр Уинстон Черчилль 5000 парашютшіден тұратын корпус құру мүмкіндігін зерттеу туралы Соғыс кеңсесіне нұсқау берді. Соғыс кеңсесі 1940 жылдың желтоқсанында премьер-министрге жолданған хатта 500 парашютшіні 1941 жылдың көктеміне дейін даярлауға және операцияға дайын болуға болады деп мәлімдеді, бірақ бұл көрсеткіш толығымен шартты болды; сол мерзімге дейін даярланып, дайын болуға болатын нақты санды оқу орталығын құру және қажетті жабдықтармен қамтамасыз етуге байланысты болар еді. 1940 жылдың 21 маусымында Манчестердің жанындағы RAF Ringway-де парашютшілерді даярлайтын орталық құрылды және Орталық қону орталығы деп аталды, ал алғашқы 500 еріктілер әуе шабуылдық операцияларға дайындық бастады. Корольдік әуе күштері бірнеше Армстронг Уитворт Уитли орта бомбалаушыларын десантшыларды тасымалдау үшін қайта жабдықтауға ұсынды. Сонымен қатар, General Aircraft Hotspur-дан бастап бірнеше әскери желкенқұмарлар жасалды, бірақ британдықтар 1942 жылы Freshman операциясына дейін желкенқұмарларды қолданбады. Ұйымдастыру жоспарлары да жасалып жатыр, Соғыс кеңсесі 1943 жылға қарай екі парашют бригадасын жедел етуді талап етті. Алайда, кез келген қосымша әуе шабуылдық құрамалардың дереу дамуына, сондай-ақ алғашқы 500 еріктілердің дайындығына үш мәселе кедергі келтірді. 1940 жылы басып алу қаупі болғандықтан, Соғыс кеңсесінің көптеген қызметкерлері мен британдық армияның жоғары шенді офицерлері Франция шайқасынан кейін армияны қайта құру үшін жеткілікті адамдарды бөліп алуға сенбеді; көптеген адамдар мұндай күштердің тек зиянды шабуылдық құндылығы болатынын және қақтығысқа ешқандай пайдалы әсер етпейтініне сенді. Соңында, әуе шабуылдық күштерде бірыңғай, үйлесімді саясат болмады, оларды қалай ұйымдастыру керектігі немесе олар армияның немесе Әуе күштерінің бағыныстылығында болуы керек пе деген нақты идея болмады; RAF-ті басқаратын Соғыс кеңсесі мен Әуе министрлігі арасындағы ұйымдық бәсекелестік британдық әуе шабуылдық күштердің одан әрі кеңеюін кешіктірудің маңызды факторы болды. Бұл кездегі негізгі әуе шабуылдық құрама – No. 11 арнайы әуе күштері батальоны, шамамен 350 офицер мен қатардан тұрды, және ол No. 2 командосынан құрылған, әуе шабуылдық бөлімге айналдыруға таңдалған командос бөлімшесі. Командос 1940 жылдың маусым айында қарқынды әуе шабуылдық жаттығуларды бастады, бастапқыда 500 адамнан тұрды, бірақ 1940 жылдың қыркүйегіне қарай бұл көрсеткіш 21 офицерге және 321 қатарлы офицерге дейін азайды; қатаң жаттығуларға қарамастан, көптеген командостар жаттығудан бас тартты. Орталық қону орталығындағы RAF-тің жоғары лауазымды офицері мұндай үлкен санының тәжірибесіздік пен ұшақтан секірген кезде парашюттары ашылмауы мүмкін деген қорқыныштан бас тартқанына сенді. 1940 жылдың 21 қарашасында Командос ресми түрде No. 11 арнайы әуе күштері батальоны болып қайта ұйымдастырылды және батальон штабы, бір парашюттік қанат және бір желкенқұмарлық қанат құрылды. 17 желтоқсанда батальон парашюттік жаттығуларын ресми түрде аяқтады, соның ішінде әскери бақылаушылар үшін бірқатар демонстрацияларға қатысты, және ол операциялық міндеттерді орындауға дайын деп есептелді. Операция үшін таңдалған нысана – Италияның оңтүстігіндегі Кампания провинциясындағы Калитри қаласының жанындағы Трагино өзенінен өтетін су құбыры. Су құбыры Апулия провинциясының негізгі сумен қамтамасыз етуін қамтамасыз етті, ол кезде шамамен екі миллион итальяндық өмір сүрді және стратегиялық маңызды Таранто портын қамтыды; су құбырын жою және тұрғындарды тұрақты сумен қамтамасыз етуден айыру олардың моральдық жағдайына зиян келтіретіні және Солтүстік Африка мен Албаниядағы итальяндық соғыс күш-жігеріне де әсер ететіні күтілді. Операцияға дайындық 1941 жылдың қаңтарында басталды және алты Уитли бомбалаушыларын парашютшілерді тасымалдауға айналдыруға уақыт беру үшін алты аптаға созылды. Ақпан айының басында әскерге шабуыл жасауды үйрету үшін су құбырының толық масштабтағы моделі салынды, ал жаттығу кезінде бір сарбаз мұз жабынған тоғанға парашютпен секіріп, құтқаруға үлкермес бұрын суға батып қайтыс болды.

The German military was one of the pioneers of the use of airborne formations, conducting several successful airborne operations during the Battle of France in 1940, including the Battle of Fort Eben Emael. Impressed by the success of German airborne operations, the Allied governments decided to form their own airborne formations. This decision would eventually lead to the creation of two British airborne divisions, as well as a number of smaller units. The British airborne establishment began development on 22 June 1940, when the Prime Minister, Winston Churchill, directed the War Office in a memorandum to investigate the possibility of creating a corps of 5,000 parachute troops. The War Office stated in a memorandum to the Prime Minister in December 1940 that 500 parachute troops could probably be trained and be ready for operations by the spring of 1941, but this figure was purely arbitrary; the actual number that could be trained and prepared by that period would rely entirely on the creation of a training establishment and the provision of required equipment. A training establishment for parachute troops was set up at RAF Ringway near Manchester on 21 June 1940 and named the Central Landing Establishment, and the initial 500 volunteers began training for airborne operations. The Royal Air Force provided a number of Armstrong Whitworth Whitley medium bombers for conversion into transport aircraft for paratroopers. A number of military gliders were also designed, starting with the General Aircraft Hotspur, but gliders were not used by the British until Operation Freshman in 1942. Organizational plans were also being laid down, with the War Office calling for two parachute brigades to be operational by 1943. However, the immediate development of any further airborne formations, as well as the initial 500 volunteers already training, was hampered by three problems. With the threat of invasion in 1940, many War Office officials and senior British Army officers did not believe that sufficient men could be spared from the effort to rebuild the Army after the Battle of France to create an effective airborne force; many believed that such a force would only have a nuisance raiding value and would not affect the conflict in any useful way. Finally, the airborne forces lacked a single, coherent policy, with no clear idea as to how they should be organized, or whether they should come under the command of the Army or the RAF; inter organizational rivalry between the War Office and the Air Ministry, in charge of the RAF, was a major factor in delaying the further expansion of British airborne forces. The primary airborne formation in existence by this time was No. 11 Special Air Service Battalion, which numbered approximately 350 officers and other ranks, and had been formed from No. 2 Commando, a Commando unit which had been selected for conversion into an airborne unit. The Commando began intensive airborne training in June 1940, originally 500 strong, but this had been reduced to 21 officers and 321 other ranks by September 1940; despite already receiving rigorous training, many of the commandos failed their training by refusing to conduct a parachute drop. One senior RAF officer at the Central Landing Establishment believed that such a large number refused due to a combination of inexperience and a fear that their parachute would not open when they jumped out of the aircraft. On 21 November 1940 the Commando was officially renamed as No. 11 Special Air Service Battalion and reorganized to form a battalion headquarters, one parachute wing and one glider wing. By 17 December the battalion had officially completed its parachute training, including taking part in a number of demonstrations for military observers, and was considered to be ready for active duty. The target chosen for the operation was an aqueduct that crossed the Tragino river in the Campania province of southern Italy near the town of Calitri. The aqueduct carried the main water supply for the province of Apulia, which at the time was inhabited by approximately two million Italians and included the strategically important port of Taranto; it was hoped that destroying the aqueduct and depriving the population of their regular water supply would damage their morale, and also have some impact on the Italian war efforts in North Africa and Albania. Training for the operation began in January 1941 and lasted for six weeks, in order to allow time for six Whitley bombers to be converted to drop parachutists. A full scale model of the aqueduct was built in early February to allow the troop to practice its assault, and during training one enlisted man was killed when he parachuted into an ice covered pond and drowned before he could be rescued.

Операция

7 ақпанда X тобы алты өзгертілген Уитли бомбалаушысына мінді және 1600 миль (2575 км) қашықтықтағы Мальтаға ешқандай оқиғасыз жетті, саяхатының маңызды бөлігі оккупацияланған Франция үстінен өтті. Сол жерде топқа фотографиялық барлау бөлімі ұсынған нысананың әуеде түсірілген суреттерімен таныстырды, олар аймақта екі су құбыры бар екенін көрсетті, біреуі екіншісінен үлкен; қысқаша талқыдан кейін үлкеніне нысана алу туралы шешім қабылданды. 10 ақпанда сағат 18:30-да алты Уитли Мальтадан ұшып кетті, әрқайсысында бір офицер және X тобының тағы бес сарбазы болды; нысанаға ұшу оқиғасыз, аспан ашық және көрінуі жақсы болды. Алдыңғы Уитли су құбырынан шамамен 21:42-де түсу аймағына жетті. Барлық алты сарбаз және олардың жабдықтары түсу аймағына қонды, келесі төрт ұшақтың сарбаздары да солай жасады; алайда екі бомбалаушы босату механизмдерінің мұздануына байланысты контейнерлерін түсіре алмады, ал алтыншы ұшақ түсу аймағын таба алмады және екі сағаттан кейін су құбырынан екі шақырым қашықтықтағы аңғарға алты сарбазы мен контейнерлерін тастады. Осы шығынға қарамастан, топ қалған контейнерлерді жинап, су құбыры төңірегінде орналасты. Алайда, су құбырын тексергенде, оны қолдаған тіректері күтілгендей кірпіштен емес, темір бетоннан жасалған екені анықталды, бұл Притчардты қалған жарылғыш заттар су құбырын қиратуға жеткіліксіз болуы мүмкін деген күдікке жетеледі. Притчард жақын арада жарылғыш заттардың көп бөлігін батыс тірегінің айналасына, ал қалғанын оның негізіне орналастыруға бұйрық берді, осылайша су құбырын қиратуға жеткілікті зиян келтіруді үміттенеді. Аз мөлшердегі жарылғыш заттар Гинэстра өзені арқылы өтетін жақын жердегі көпірдің астына да орналастырылды. 11 ақпанда сағат 00:30-да жарылғыш заттар жарылып, батыс тірегі қирады, нәтижесінде су құбыры құлап, екіге бөлінді, ал Гинэстра көпірі де сәтті қиратылды. Бір сарбазды, ол қонғанда білегін сындырып, жақын жердегі шаруамен бірге қалдырып, топтың қалған бөлігі сағат 01:00-де аймақтан шығып, үш топқа бөлініп жағалауға бет алды. Үш топ теңіз жағалауына қарай мүмкіндігінше жылдам қозғалды, бірақ су құбыры қиратылғаннан кейін бірнеше сағат ішінде барлығы қолға түсті. Майор Притчард басқарған топты шаруа көрді, ол жақын ауылда дабыл қағып, жергілікті карабинерлер тобын қоршауға алып келді. Оқ-дәрісі аз және көп санда болғандықтан Притчард бас иіп берді. Топтардың кез келгені жағалауға және кездесу орнына жетуге үлгерген болса да, HMS Triumph оларды алып кетпес еді. Фоджияға шабуыл жасаған екі Уитлидің бірі теміржолды бомбалаудан кейін қозғалтқышында ақаулықтар пайда болды. Ұшқыш Мальтаға радио арқылы хабарласып, Селе өзенінің сағасына, кездесу орнына құлап бара жатқанын айтты. Италиялықтар хабарды тыңдап, тұзаққа түсіп қалуы мүмкін деп қорқып, жоғары офицерлер оны кездесу орнына жібермеу туралы шешім қабылдады.

On 7 February X Troop boarded the six converted Whitley bombers and were transported 1600 mile (2575 km) to Malta without incident, despite a significant portion of the journey being over occupied France. There the troop were briefed with aerial reconnaissance photographs of the objective that were provided by the Photographic Reconnaissance Unit, which showed that there were actually two aqueducts in the area, one larger than the other; after a brief discussion it was decided that the larger of the two would be targeted. At 18:30 on 10 February, the six Whitleys took off from Malta, each carrying one officer and five other ranks of X Troop; the flight to the target area was uneventful, with clear weather and perfect visibility. The lead Whitley reached the drop zone, which was approximately from the aqueduct, at 21:42. All six men and their equipment containers landed within of the drop zone, as did the men from the next four aircraft; however two of the bombers failed to drop their containers due to the icing up of the release mechanisms, and the sixth aircraft failed to locate the drop zone and eventually dropped its six men and containers two hours later in a valley two miles from the aqueduct. Despite these losses, the troop gathered up the remaining containers and took up positions around the aqueduct. However, on examining the aqueduct it was found the piers supporting it were made of reinforced concrete and not brick as had been expected, leading Pritchard to suspect that the remaining explosives might be insufficient to demolish the aqueduct. After closer inspection, Pritchard ordered that the majority of the explosives be placed around the western pier and the rest against its abutment, in the hope that this would cause enough damage to destroy the aqueduct. A small amount of explosives were also placed under a nearby bridge that bridged the Ginestra river. At 00:30 on 11 February, the explosives were detonated and the western pier destroyed, causing the aqueduct to crumble and effectively break in half, and the Ginestra bridge was also successfully destroyed. Leaving one man who had broken his ankle when he had landed with a nearby farmer, the remainder of the Troop withdrew from the area at 01:00, splitting into three groups and heading towards the coast. The three groups moved as fast as possible towards the coast, but were all captured within a few hours of the aqueduct being demolished. The group commanded by Major Pritchard was spotted by a farmer, who raised the alarm at a nearby village, leading to a local carabinieri unit surrounding the group; with little ammunition and heavily outnumbered, Pritchard decided to surrender. Even if any of the groups had managed to make their way to the coast and the rendezvous point, they would not have been picked up by HMS Triumph. One of the two Whitleys conducting the diversionary raid at Foggia had suffered engine trouble after bombing the railway yards. The pilot radioed Malta, informing his airfield that he was ditching in the mouth of the River Sele, coincidentally the area where the rendezvous was to occur. Fearing that the message had been monitored by the Italians and that the submarine might sail into a trap, the decision was made by senior officers not to send it to the rendezvous point.

Салдары

Трагино су құбырының қиратылуы Солтүстік Африка мен Албаниядағы итальян армиясының соғыс әрекеттеріне көрінеу әсер етпеді, себебі ол Таранто және басқа да портерге су жеткізілуінде елеулі үзіліс тудырмады; жергілікті су сақтағыштардағы су көлемі су құбыры жөнделгенге дейін қажетті уақытқа жететін еді. Дегенмен, бұл операция итальян халқының арасында белгілі бір алаңдаушылық тудырды және итальян үкіметі қатаң жаңа әуе шабуылына қарсы шаралар енгізуге мәжбүр болды, олар Италия 1943 жылы капитуляциялаған кезде де күшінде болды. Генерал-майор Джулиан Томпсон бұл операцияны сынады. Ол, әуе десанттық әскерді қалай орналастыруға қатысты көп жоспар жасалғанымен, оларды қалай эвакуациялауға қатысты жеткілікті жоспар болмағанын айтты. Сондай-ақ, су құбыры туралы мәліметтердің жетіспеушілігін де сынға алды, оны алу "қиын болмаған" еді. Операциядан алынған сабақтар британдық әскерилерге құнды операциялық және техникалық тәжірибе сыйлады, ол болашақ әуе десанттық операцияларын, мысалы, "Biting" операциясын қалыптастыруға көмектесті. Бұл операция әуе десанттық әскердің мүмкіндіктерін және икемділігін көрсетті, олардың Орталық державаларға қауіп төндіретінін дәлелдеді, сонымен қатар британдық әскерилерге және жаңа құрылған әуе десанттық бөлімдерге моральдық демеу берді. Техникалық тұрғыдан алғанда, әскерге жабдық тасымалдауға арналған контейнерлердің ұшу кезінде иіліп, бомба бөлімшесінің есіктерін жабуға кедергі келтіретін жұмсақ материалдан жасалғаны анықталды; болашақтағы контейнерлер металдан жасалды, осы мәселенің қайталанбауы үшін.