Кіріспе

1943–1949 жылдардағы АҚШ армиясының құрамы

17-ші әуеде десанттық дивизия, "Алтын тырнақтар", Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясының әуеде десанттық жаяу әскер дивизиясы болды және генерал-майор Уильям М. Майли басқарды. 1943 жылдың сәуір айында құрылған дивизия Кнолвуд маневрі мен басқа да жаттығуларға қатысты, бұл АҚШ армиясының әуеде десанттық дивизияларын сақтап қалуға көмектесті. 1944 жылдың тамызында Ұлыбританияға келді, одақтастардың алғашқы екі ірі әуеде десанттық операцияларын – "Хаски" және "Нептун" операцияларын өткіріп алды. Ұлыбританияда 17-ші дивизия генерал-майор Мэтью Б. Риджвейдің XVIII әуеде десанттық корпусының құрамына кірді, ол генерал-майор Льюис Х. Бреретонның Бірінші одақтас әуеде десанттық армиясының бөлігі болды. Дивизия Нидерландыдағы "Market Garden" операциясына, әуедегі қонуға қатысуға таңдалмады, себебі одақтас жоспарлаушылар оның тым кеш келгенін және уақытында дайындықтан өткізілмейтінін сендірді. "Market Garden" операциясынан кейін дивизия Францияға, содан кейін Бельгияға Арденн шайқасына жіберілді. 17-ші дивизия Арденндегі шайқаста алғашқы "Құрмет медалін" алды, содан кейін Рейн өзенінен шабуылға дайындалу үшін Люксембургке қайтарылды. 1945 жылдың наурыз айында дивизия өзінің жалғыз әуедегі операциясына қатысты, британдық 6-шы әуеде десанттық дивизиясымен бірге "Варсити" операциясының бөлігі ретінде десантқа түсті, осы операция кезінде тағы үш "Құрмет медалін" иеленді. Дивизия Солтүстік Германия арқылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жылжыды, Германияда қысқа мерзімді оккупациялық міндеттерді орындады, содан кейін АҚШ-қа қайтып келді. 1945 жылдың қыркүйегінде дивизия таратылды, бірақ 1948 және 1949 жылдар аралығында оқу дивизиясы ретінде қысқа мерзімге қайта құрылды.

Құрылу

Неміс қарулы күштері алғаш рет Норвегия мен Данияны басып алу кезінде, содан кейін 1940 жылы Нидерланды мен Бельгияға шабуыл жасау кезінде, ал 1941 жылы Крит шайқасында кең ауқымды әуе десанттық құрамаларды пайдаланды. Одақтас үкіметтер осы операциялардың табысқа ие болғанын білді (бірақ Нидерландыға шабуыл жасау және Критке шабуыл жасау кезінде немістерге келген ауыр шығындарды толыққанды білмеді) және өздерінің әуе десанттық құрамаларын құруға шешім қабылдады. Бұл шешім ақырында бес американдық және екі британдық әуе десанттық дивизиясының, сондай-ақ көптеген кішігірім бөлімшелердің құрылуына әкелді. 17-ші әуе десанттық дивизия 1943 жылдың 15 сәуірінде Солтүстік Каролинадағы Макколл лагерінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы, жаңадан генерал-майор болған Уильям Майлидің басқаруымен құрылды. Дивизияның құрамына бастапқыда 1943 жылдың 11 қаңтарында Форт-Беннингте құрылған 513-ші парашютшілер жаяу әскер полкі, 193-ші және 194-ші планерлік жаяу әскер полктері кірді. Бөлімшенің ресми салтанатты ашылуы 1943 жылдың 1 мамырында мыңдаған азаматтық және әскери көрермендердің қатысуымен өтті, олардың ішінде әуе десанттық күштерінің бас қолбасшысы, генерал-майор Элбридж Чэпман да болды. Құрылғаннан кейін дивизия АҚШ-та оқу-жаттығулар үшін қалды. Дивизия, барлық әуе десанттық бөлімшелер сияқты, элиталық құрама болуға тиіс болғандықтан, оқу режимі өте қиын болды. Болашақ әуе десантшылары парашютпен қонуды симуляциялау үшін 250 фут (76 м) және 34 фут (10 м) биіктіктегі мұнаралардан секірді, сондай-ақ ұзақ мәжбүрлі марштар мен көлік ұшағынан жаттығу секірулерін жасады; жаттығу секіру кезінде ұшақтың есігінде тоқтау кандидатты автоматты түрде сәтсіздікке ұшыратуға әкелді. Осының салдарынан сәтсіздік көрсеткіші жоғары болды, бірақ кандидаттардың жетіспеушілігі болған жоқ, әсіресе американдық дивизияларда, себебі жалақы қарапайым жаяу әскерге қарағанда едәуір жоғары болды. АҚШ-тың 11-ші әуе десанттық дивизиясының қолбасшысы генерал-майор Джозеф Мэй Свинг уақытша Жерорта теңізіндегі одақтастардың жоғарғы қолбасшысы генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрдің Сицилияға шабуыл жасау үшін әуе десанттық кеңесшісі ретінде тағайындалды және әуе десанттық шабуылды бақылады, ол жақсы өтпеді. АҚШ-тың 82-ші әуе десанттық дивизиясы парашютпен де, планермен де жеткізілді және көп шығынға ұшырады, бұл оның көптеген мақсаттарына жете алмады деген пікірге әкелді.

Армения шайқасы

1944 жылдың 16 желтоқсанында Вермахт Бельгияның Арден аймағында шабуылға шықты, одақтас әскерлерінің шебін бұзып, Антверпенге қарай жылдам ілгеріледі. 17 желтоқсанның түстен кейін Эйзенхауэр өзінің театрлық резервін Арденге жөнелтуге шешім қабылдады, мақсаты – неміс әскерлерінің ілгерілеуін тоқтату. Бұл резервке XVIII әуедегі корпустың бағынысындағы 17-ші, 82-ші және 101-ші әуедегі дивизиялар кірді. Үш дивизия Кортни Ходжестің басқаратын АҚШ-тың Бірінші армиясына қосылуы тиіс болды және Сент-Вит қаласының маңында шоғырлануға бұйрық берілді. Дегенмен, қалған екі әуедегі дивизия Францияда болғандықтан Арденге жылдам жетті, ал нашар ауа райы 17-ші дивизияның Ұлыбританиядағы дислокациялық орнынан бірнеше күн бойы ұшуына кедергі келтірді. 23 желтоқсанда ауа райы жақсарды және дивизия түнгі жедел рейстермен Францияға жеткізілді. Ол Реймске жақын жердегі жиын алаңына келді. 1945 жылдың 1 қаңтарына қарай Шарлевильге төнген қауіп мөлшері Арденнің басқа аймағына көшірілуге жеткілікті болды, 3 қаңтарда дивизия Бастоньнен оңтүстік-батысқа қарай, Морет ауылының жанындағы аймаққа жеткізілді. 4 қаңтарда дивизия алғаш рет шайқасқа түсті, оған 87-ші жаяу әскер дивизиясымен бірге Бастоньнен батысқа қарайғы бірнеше маңызды қалаларды басып алуға бұйрық берілді, мақсаты – неміс әскерлерінің қаланы екінші рет қоршауын болдырмау. 26 желтоқсанда Үшінші армия онымен алмастырды. Сол жақ фланкінде 87-ші жаяу әскер дивизиясымен, дивизия 194-ші планерлік жаяу әскер полкі және 513-ші парашюттік жаяу әскер полкінің күштерімен неміс позицияларына қарай ілгеріледі. 193-ші планерлік жаяу әскер полкі және 507-ші парашюттік жаяу әскер полкі осы екі полк артынан қозғалып, оларға қарсы күтілетін неміс бронетехникалық қарсы шабуылдарын тойтарды. Осы шайқастың бастапқы кезеңінде дивизия алғашқы «Құрмет медалін» иеленді. 513-ші парашюттік жаяу әскерінің штаб-сержанты Исадор С. Яхман америкалық позицияларына шабуыл жасаған бронетанктік колоннаның құрамындағы екі неміс танкын базукамен зақымдап, колоннаны шегінуге мәжбүр етті, бірақ бірден пулеметтен атылған оқтан қаза тапты. 19-26 қаңтар аралығында дивизия неміс шебін бұзып, бірнеше қалаларды басып алды, содан кейін Ұлыбританияның 51-ші жаяу әскер дивизиясының бөлімдерімен байланысты. 26 қаңтарда Эспелер қаласын басып алғаннан кейін дивизияның барлық бөлімдері майданнан алынып, жүк көліктерімен Люксембургке жеткізілді, осылайша Арден кампаниясына қатысуы аяқталды.

Дайындық

Бұлж шайқасына қатысқаннан кейін дивизия майданның тыл жағына резервтік күш ретінде және театрлық резерв ретінде ауыстырылды, ал одақтастар Германияның ішкі аумағына қарай жорықтарын жалғастырды. Дегенмен, дивизия жаңа әскерлер алғанда және жаттығулар жасағанда, ол-ақ "Eclipse" операциясы деп аталатын аса маңызды әуе десанттық операциясына қатысуға таңдалған еді. Бұл операция жоспарлар жасалып, дивизия командирлеріне хабар берілгендей, 17-ші және 82-ші әуе десанттық дивизияларымен қатар Ұлыбританияның 6-шы әуе десанттық дивизиясының бригадасы Берлин қаласын басып алу үшін күндіз Берлинге және оның төңірегіне десантталуын көздеген. Операцияны АҚШ Армиясы Әуе корпусының бастығы генерал Генри Х. Арнольд қолдады, бірақ жоспарлау 28 наурызда тоқтатылды, себебі генерал Эйзенхауэр Иосиф Сталинге одақтас әскерлер Берлинге шабуыл жасамайтынын мәлімдеді, осылайша Eclipse операциясы мәнсіз болды. 1945 жылдың наурыз айында одақтастар Германияға еніп, Рейн өзеніне жетті. Рейн одақтастардың жорығына кедергі келтіретін күшті табиғи тосқауыл болды, бірақ егер оны бұзуға қол жеткізсе, одақтастар Солтүстік Германия жазығына кіріп, ақырында Берлин мен Солтүстік Германияның басқа да ірі қалаларына жете алатын еді. Генерал Эйзенхауэр ұсынған "Жалпы майдандық тәсіл" бойынша Рейн өзенін бірнеше жерде бұзуға тырысу туралы шешім қабылданды. Ұлыбританиялық фельдмаршал сэр Бернард Монтгомери, 21-ші армия тобының қолбасшысы, өзінің қолбасшылығындағы күштерге Рейн өзенін бұзуға мүмкіндік беретін жоспар жасады, оны ол "Plunder" операциясы деп атады, және Эйзенхауэр оны мақұлдады. Plunder операциясы британдық 2-ші армияны генерал-лейтенант Майлз Демпси басқарып, АҚШ-тың 9-шы армиясын генерал-лейтенант Уильям Симпсон басқарып, Рейн өзенін Rees, Wesel және Липпе каналының оңтүстігіндегі аймақта кесіп өтуді көздеді. Операцияның сәтті аяқталуын қамтамасыз ету үшін Монтгомери операция жоспарына әуе десанттық бөлімшені енгізуді талап етті, ол амфибиялық шабуылдарды қолдау үшін жасалған және "Varsity" операциясы деп аталды. Бастапқыда Varsity операциясына қатысуға үш әуе десанттық дивизия таңдалды: Ұлыбританияның 6-шы әуе десанттық дивизиясы, АҚШ-тың 13-ші әуе десанттық дивизиясы және 17-ші әуе десанттық дивизиясы, олардың барлығы АҚШ-тың XVIII әуе десанттық корпусына бағындырылды. Алайда, Varsity операциясын жоспарлау басталғанда, үш әуе десанттық дивизияны тасымалдауға жеткілікті көлік ұшақтарының жоқ екені анық болды. Сондықтан 13-ші әуе десанттық дивизия операциялық жоспардан алынып тасталды, себебі оның жауынгерлік тәжірибесі болмады, ал 6-шы әуе десанттық дивизия "Neptune" операциясы кезіндегі британдық әуе десанттық десанттарының бөлігі болған "Tonga" операциясына қатысқан, ал 17-ші дивизия Ардендерде шайқасқан. Осы мақсаттар орындалғаннан кейін, әуе десанттық әскерлер өздерінің позицияларын бекітіп, одақтас құрлық әскерлерінің келуін күтетін еді, сондай-ақ аймақтағы неміс күштерінен басып алынған аумақты қорғайтын еді. 17-ші әуе десанттық дивизия операция үшін таңдалған аймақтың оңтүстік бөлігіне өз бөлімшелерін десанттауға тиіс болды, аймақты қорғап тұрған неміс күштерімен шайқасып, айналасына үстемдік ететін Diersfordterwald орманды басып алып, Исел өзенін бойлайтын үш көпірді жаулап алуға тиіс болды. Содан кейін ол британдық 6-шы әуе десанттық дивизиясының бөлімшелерімен қосылғанға дейін басып алған аумақты ұстап тұруға тиіс болды, ол операциялық аймақтың солтүстік бөлігіне десантталады, содан кейін одақтас құрлық әскерлері әуе десанттық әскерлермен байланыс жасағаннан кейін 21-ші армия тобымен бірге алға жылжуға тиіс болды. Ұлыбританияның 1-ші әуе десанттық дивизиясының "Market Garden" операциясы кезінде тап болған ауыр шығындар сияқты ауыр қазаларға жол бермеу үшін, екі одақтас әуе десанттық дивизиясы Рейн өзенінен өтуді одақтас құрлық әскерлері қамтамасыз еткеннен кейін ғана десантталады; екі дивизия сонымен қатар неміс желілерінің артында салыстырмалы түрде жақын қашықтықта десантталады, осылайша бірнеше сағаттан кейін олармен байланысуға болады және олар оқшауланбайды.

Шайқас

Операция "Жарлау" 23 наурызда сағат 21:00-де басталды, бұл Люфтваффе әуежайлары мен неміс көлік жүйесіне бір апта бойы жасалған әуе шабуылдарынан кейін болды, онда он мыңнан астам одақтас ұшақтары қатысты. 24 наурыздың таңғы сағаттарында 21-ші армия тобының бөлімшелері қатты неміс қарсылығына қарамастан Рейн өзенін кесіп өтіп, өзеннің шығыс жағалауындағы бірнеше плацдармдарды бақылауға алды. 24 наурыздың алғашқы сағаттарында "Варсити" операциясына қатысқан екі әуе десанттық дивизияны тасымалдаған көлік ұшақтары Англия мен Франциядағы әуе базаларынан ұшып, Брюссельде кездесіп, содан кейін Рейнге түсу аймақтарына қарай солтүстік-шығысқа бет бұрды. Әуеден тасымалдауға 541 көлік ұшағы, олар әуе десантшыларын тасымалдады, және 1350 планерді сүйрейтін тағы 1050 әскер тасымалдаушы ұшақ қатысты. 24-і күні сағат 10:00-де одақтастардың әуе десанттық бөлімдерінің алғашқылары Рейннің шығыс жағалауындағы Германия аумағына қонды, одақтастардың шабуылы басталғанына он үш сағаттан кейін. Полковник Рафф және оның шамамен 690 парашютисі Диерсфордт қаласының жанындағы түсу аймағының солтүстік-батысына қонды, ал полктің қалған бөлігі W аймағына сәтті қонды. Полк жасаған іс-әрекеттер дивизияға екінші "Құрмет медалін" әкелді, өйткені қатардағы Джордж Дж. Петерс неміс пулеметтік ұясына шабуыл жасап, мылтықпен және гранаталармен оны жойғаннан кейін қаза тапқандықтан марапатталды, бұл оның әріптес парашютистеріне жабдықтарын жинап, полктің алғашқы мақсатын басып алуға мүмкіндік берді. 513-ші парашюттік жаяу әскер полкі қонуға келген екінші дивизиялық бөлім болды және полковник Джеймс В. Каутстың басқаруында болды. 507-ші полк сияқты, 513-ші полк те жердегі тұманға байланысты ұшқыштардың қатесінен зардап шекті, нәтижесінде полк белгіленген түсу аймағын өткізіп алып, британдық 6-шы әуе десанттық бригадасы үшін арналған түсу аймақтарының біріне түсірілді. Аймақтағы неміс әскерлері жойылғаннан кейін, американдық және британдық әуе десанттық әскерлерінің біріккен күштері Хамминкельнге шабуыл жасап, қаланы бақылауға алды. 14:00-де полковник Каутс дивизия штабына 513-ші полк барлық мақсаттарын орындағанын, шабуыл кезінде екі танкты жойғанын және екі толық артиллериялық полкті жойғанын хабарлады. Полк S түсу аймағына дәл қонды, бірақ олардың планерлері мен оларды сүйрейтін ұшақтар ауыр зардап шекті; әуе шабуылдарына қарсы атыстан он екі C-47 көлігі жойылды, ал тағы бір жүз қырық ұшақ зақымдалды. 24-і күні түнде британдық 15-ші жаяу әскер дивизиясы британдық 6-шы әуе десанттық дивизиясының бөлімдерімен қосылды, ал түн ортасында Рейн өзенінен бірінші жеңіл көпір салынды. 27-і күні Рейн өзенінен ауыр бронетехника үшін жарамды он екі көпір орнатылды және одақтастар өзеннің шығыс жағалауында он төрт дивизияға ие болды, олар он шақырымға дейін еніп кірді. Дивизия "Варсити" операциясынан кейін күндері төртінші "Құрмет медалін" алды, 194-ші планерлік жаяу әскер полкінің техникалық сержанты Клинтон Хедрик немістер бекініске айналдырған Лембек қамалын басып алуға көмектескені үшін қаза тапқаннан кейін марапатталды. Жартылай қаза тапқандар бойынша, 17-ші әуе десанттық дивизиясы 24-29 наурыз аралығында бес күн ішінде, "Жарлау" операциясы аяқталғанда, барлығы 1346 адамнан зардап шекті. "Варсити" операциясына қатысқаннан кейін 17-ші әуе десанттық дивизиясы XVIII әуе десанттық корпусының құрамында Германия арқылы шабуылдауын жалғастырды, Весель, Эссен және Мюнстер маңындағы неміс күштерімен қақтығысты. 1945 жылдың 7 мамырында Германияның шартты түрде капитуляциясы кезінде дивизия солтүстік Германияда оккупациялық міндеттерін орындады.

Соғыстан кейінгі және әрекетсіздендіру

17-ші әуеде десанттық дивизия 14 маусымда британдық әскерлермен оккупациялық міндеттен босатылды. Дивизия таратылып, оның құрамдық бөлімшелері басқа әуеде десанттық дивизияларға қосылды, я тобы 82-ші әуеде десанттық дивизияға Берлинде немесе Жапонияға басып кіруге дайындалып жатқан 13-ші әуеде десанттық дивизияға. Жапония капитуляциялағаннан кейін дивизияның барлық бөлімшелері өздерінің бастапқы құрамына қайта оралды және дивизия Массачусетс штатының Таутон қаласындағы Майлс Стендиш лагеріне көшірілді, 16 қыркүйекте 1945 жылы ресми түрде таратылды. Бұл құрама 6 шілдеде 1948 жылы Вирджиния штатының Пикетт лагерінде оқу дивизиясы ретінде қайта құрылды, бірақ 19 маусымда 1949 жылы ол толығымен таратылды.