Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық армияның 6-шы әуе десанттық дивизиясы болды. Атауына қарамастан, 6-шы дивизия соғыс барысында британдық армия құрамындағы екі әуе десанттық дивизияның екіншісі еді, ал біріншісі – 1-ші әуе десанттық дивизия. 6-шы әуе десанттық дивизия 1943 жылдың ортасында Екінші дүниежүзілік соғыста құрылды және генерал-майор Ричард Н. Гейл басқарды. Дивизияның құрамына 3-ші және 5-ші парашют бригадалары, 6-шы әуе десанттық бригадасы және қолдау бөлімшелері кірді. Дивизияның алғашқы операциясы – «Тонга» операциясы, ол 1944 жылдың 6 маусымында, D күні өтті. Бұл операцияның нәтижесінде дивизия «Оверлорд» операциясы аясында Францияға десант түсірген алғашқы одақтас бөлім болды. Дивизия Нормандия десантының сол жақ фланғын қамтамасыз етуге жауапты болды. Бұл міндетті сәтті орындаған дивизия қыркүйек айында кері қайтарылғанға дейін үш ай бойы Нормандияда тұрды. Сол айдың соңында дивизия бір апта бойы күн сайын «Маркет-Гарден» операциясына қатысуға дайындалды, бірақ соңында қатысудан бас тартты. Англияда жаңа сарбаздарды қабылдап, қайта құрылған кезде, 1944 жылдың желтоқсан айында Арденн аймағындағы неміс әскерлерінің күтпеген шабуылына қарсы тұру үшін Бельгияға жіберілді. Олардың соңғы әуе десанттық миссиясы 1945 жылдың наурыз айында өтті – «Варсити» операциясы, Рейн өзенінен өткен одақтастардың екінші әуе десанттық шабуылы. Соғыстан кейін дивизия Императорлық стратегиялық резерв ретінде танылды және Таяу Шығысқа көшірілді. Бастапқыда парашют дайындығы үшін Палестинаға жіберілген дивизия ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қатысты. Палестинада дивизия бірнеше рет құрамын өзгертті және 1948 жылы таратылғанға дейін оның құрамында екі парашют бригадасы ғана қалды.
The 6th Airborne Division was an airborne infantry division of the British Army during the Second World War. Despite its name, the 6th was actually the second of two airborne divisions raised by the British Army during the war, the other being the 1st Airborne Division. The 6th Airborne Division was formed in the Second World War, in mid 1943, and was commanded by Major General Richard N. Gale. The division consisted of the 3rd and 5th Parachute Brigades along with the 6th Airlanding Brigade and supporting units. The division's initial operation, which also resulted in it becoming the first Allied unit to land its troops in France as part of Operation Overlord, was Operation Tonga on 6 June 1944, D Day, part of the Normandy landings, where it was responsible for securing the left flank of the Allied invasion. Having successfully carried out this task the division remained in Normandy for three months before being withdrawn in September. The division was entrained day after day later that month, over nearly a week, preparing to join Operation Market Garden but was eventually stood down. While still recruiting and reforming in England, it was mobilised again and sent to Belgium in December 1944, to help counter the surprise German offensive in the Ardennes, the Battle of the Bulge. Their final airborne mission followed in March 1945, Operation Varsity, the second Allied airborne assault over the River Rhine. After the war the division was identified as the Imperial Strategic Reserve, and moved to the Middle East. Initially sent to Palestine for parachute training, the division became involved in an internal security role. In Palestine, the division went through several changes in formation, and had been reduced in size to only two parachute brigades by the time it was disbanded in 1948.
Жасау
1941 жылдың 31 мамырында Ұлыбритания армиясы мен Корольдік әуе күштерінің бірлескен меморандумы штаб басшылары мен Уинстон Черчилль тарапынан бекітілді; онда британдық әуеде десанттық күштердің құрамына Англияда және Таяу Шығыста орналасқан екі парашют бригадасы, сондай-ақ 10 000 адамдық глайдерлік күш кіруі керектігі ұсынылды. 1943 жылдың 23 сәуірінде Соғыс министрлігі екінші британдық әуеде десанттық дивизияны құруға рұқсат берді. Бұл екінші құрама 6-шы әуеде десанттық дивизия деп аталды және бұрын 1-ші парашют бригадасын құрған генерал-майор Ричард Нельсон "Винди" Гейл басқарды. Оның басшылығында қазіргі 3-ші парашют бригадасы, 1-ші әуеде десанттық дивизиясынан ауыстырылған екі батальон (2-ші Оксфордшир және Бакингемшир және 1-ші Ольстер мылтықшылары) жаңа 6-шы әуеде десанттық бригадасының ядросын құрады. Глайдерлік жаяу әскер батальондары Британ армиясының ең көп қаруланған жаяу әскер бөлімдері болды. Сонымен қатар, 1-ші әуеде десанттық дивизиясының бірнеше офицерлері бригада және батальон командирлері болып тағайындалды. Мамыр және қыркүйек аралығында дивизияның қалған бөлімдері құрылды, оның ішінде 5-ші парашют бригадасы, 6-шы әуеде десанттық броньды барлау полкі, 53-ші (Ворчестер йоманри) әуеде десанттық жеңіл артиллериялық полкі, Корольдік артиллериясы және дивизияның 21-ші тәуелсіз парашют ротасы кірді. Штаб-пәтері Сиренкот-хаус, Фигельдеан, Уилтширде орналасқан. 1943 жылдың маусымнан желтоқсанға дейін дивизия операцияларға дайындық жүргізді, күндіз-түні әр деңгейдегі бөлімшелерден бастап дивизияға дейін жаттығулар жасады. Әуеде десанттық әскерлерге артиллериясы мен танктері бар қарсылас күштермен күресуге тура келетіні күтілді. Сондықтан оқу-жаттығулар өзін-өзі ұстау, өзіне сену және агрессивтілік рухын қалыптастыруға бағытталды, сонымен қатар физикалық даярлыққа, ату дағдыларына және далалық шеберлікке ерекше назар аударылды. Оқудың үлкен бөлігі шабуылдау жолдары мен марш жасаудан тұрды. Әскери жаттығуларға әуедегі көпір басын басып алу және ұстап тұру, жол немесе теміржол көпірлерін және жағалаудағы бекіністерді басып алу кірді. 5-ші парашют бригадасының құрамында құрылған дивизияның алдын ала тобы Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасы тасталғаннан кейін жапондықтардың бас тартуынан кейін Үндістанға жетті. Бас тартудан кейін барлық жоспар өзгерді. Соғыстан кейінгі британдық армияға тек бір әуеде десанттық дивизия қажет болды, ал 6-шы әуеде десанттық дивизия күшін сақтап қалу үшін таңдалды және Императорлық стратегиялық резерв ретінде Таяу Шығысқа жіберілді. Дивизия Таяу Шығысқа жіберілген кезде, оларды толықтыру үшін 2-ші парашют бригадасы тағайындалды. 1946 жылдың мамыр айында 1-ші әуеде десанттық дивизия таратылғаннан кейін 1-ші парашют бригадасы дивизияға қосылып, 6-шы әуеде десанттық бригадасының орнын басты. Келесі маңызды күш дамытуы 1947 жылы болды, осы жылы 3-ші парашют бригадасы таратылып, 2-ші парашют бригадасы дивизия құрамында қала берді, Англияға қайтарылды, содан кейін Германияға жіберілді. 1947 жылдың 18 ақпанында 6-шы әуеде десанттық дивизиясы Палестинадан кеткен кезде таратылатындығы жарияланды.
Пайдалану тарихы
1943 жылдың 23 желтоқсанында дивизияға 1944 жылдың 1 ақпанынан бастап активті қызметке дайын болу бұйырылды. Оқу-жаттығулар күшейтілді және 1944 жылдың сәуірінде I Әуеде жүретін корпустың басшылығымен дивизия "Муш" жаттығуына қатысты. Глостершир, Оксфордшир және Уилтшир округтерінде өткен бұл әскери жаттығу үш күнге созылды, оған 1-ші және 6-шы әуеде жүретін дивизиялар қатысты. 6-шы әуе десанты білмейтін, бұл жаттығу дивизияның Нормандияға жақын арада жоспарланған шабуылға дайындығының толық репетициясы болды. Осы шабуыл кезінде дивизияның екі парашют бригадасы 6 маусымда түнгі сағат 00:00-ден кейін жерге түсуі тиіс болды, ал әуеден түсірілетін бригада сол күні кешкі сағат 21:00-де келеді. Дивизияның мақсаты – Орн және Дивс өзендері арасындағы биік жерлерді бақылауға алып, шабуыл аймағының сол жақ фланкін қамтамасыз ету болды. Бұл Орн өзені мен каналын кесіп өтетін екі көпірді басып алуды, жақын орналасқан "Сворд" жағажайына түскен әскерлерге қауіп төндіретін Мервилл зениттік батареясын жоюды және солтүстіктен келген неміс күштерінің жағажайға жақындауына кедерес келтіру үшін Дивс өзеніндегі көпірлерді қиратуды қамтиды.
D-күн
Нормандияға шабуыл 1944 жылдың 6 маусымындағы жарты түнінен кейін басталды. Дивизияның жағаға алғашқы түскен бөлімдері – 2-ші батальонның «D» ротасынан «Патфайндерлер» және алты взвод, Бригадир Хью Киндерслидің 6-шы әуе десанттық бригадасының «Окс және Бакс» жеңіл жаяу әскерлері болды. «Патфайндерлер» дивизияның түсіру аймақтарын белгілеген кезде, «D» ротасы Орн өзені мен Кан каналын кесіп өтетін екі көпірге күшпен шабуыл жасады. Құныстың алғашқы минуттарында екі көпір де басып алынды және рота оларды қорғау үшін бекінді. Рота командирі, майор Джон Ховард, «Шұжық және джем» деген кодты сөздерді жіберіп, олардың жетістігін хабарлады. Одан кейін көп ұзамай, Бригадир Найджел Поэттің 5-ші парашют бригадасын тасымалдаған ұшақ Ренвиллдің солтүстігіндегі түсіру аймағына (DZ) бет алды. Бригада батыстағы 7-ші парашют батальонымен бірге көпірлердегі қорғаушыларды күшейтуге тиіс болды, ал 12-ші және 13-ші парашют батальондары Ренвилл төңірегінде шығысқа орналасып, бригада штабының орналасқан жеріне жақын болды. Бригадир Джеймс Хиллдің 3-ші парашют бригадасының екі DZ болды: біреуі солтүстікте, 9-шы парашют батальоны үшін, олар Мервилл артиллериялық батареясын және 1-ші канадтық парашют батальонын, Дів өзеніндегі көпірлерді жою міндетімен, жоюға міндеттелді. 8-ші парашют батальоны екінші DZ-ге қонды және оңтүстіктегі Дів өзеніндегі көпірлерді жойды.
Жарылыс
Бревильді басып алғаннан кейін дивизияға 18 және 20 маусым аралығында үзіліссіз артиллериялық оқшаудан басқа, күшпен шабуыл жасалмады. 20 шілдеде Орн өзенінің шығысына қосымша күштер келді; 49-шы (Батыс атты әскер) жаяу әскер дивизиясы 6-шы әуе десанттық және 51-ші (Таулы) жаяу әскер дивизиясы арасындағы шепке орналасты. 7 тамызда 6-шы әуе десанттық дивизияға шабуылға дайындалуға бұйрық берілді, олардың мақсаты Сена өзенінің сағасы болды. Орнның шығысындағы үш дивизия бірінші канадтық армия құрамындағы британдық I корпусының басқаруына өтті. 6-шы әуе десанттық дивизияда дерлік артиллерия, көлік құралдары мен инженерлік жабдықтары жоқ екенін білген генерал-лейтенант Джон Т. Кроккер олардың жылдам ілгерілеуін күтпеді. Сенаға жету үшін дивизия үш ірі өзенді кесіп өтуі керек еді, ал тек екі басты бағыт болды: біреуі жағалау бойымен, екіншісі Троарннан Понт-Одмерге дейін ішкі аймақтан өтетін жол. Дивизия D күнінен бері 4500-ден астам жарақат алғаннан кейін қыркүйек айының басында Англияға қайтып келді.
Арден таулы аймағы
Англияда дивизия жаңадан сарбаздарды қабылдап, оларды дайындау кезеңіне кірді. Олар бомбаланған Саутгемптон және Бирмингем қалаларында үй-үйді аралап, көшедегі шайқасқа ерекше назар аударды. Оқу бағдарламасы "Ева" жаттығуымен аяқталды, ол Германиядағы Рейн өзенін еске түсіру мақсатында Темза өзеніне жасалған шабуыл болды. Желтоқсан айында дивизия, енді генерал-майор Эрик Л. Болс басқаратын, Рождество демалысына дайындалып жатқанда, Арденн аймағындағы неміс шабуылы туралы жаңалық келді. 29 неміс және 33 одақтас дивизия қатысқан бұл шайқас Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс майданындағы ең ірі жеке шайқасқа айналды. Бірінші одақтас әуе десантты армиясының құрамында 6-шы әуе десантты дивизия одақтастардың стратегиялық резервінің бір бөлігі ретінде қолжетімді болды. Дивизия теңіз арқылы Кале және Остенд қалалары арқылы континентке жеткізілді. Солтүстік Франциядағы Реймсте орналасқан американдық 82-ші және 101-ші әуе десантты дивизиялармен бірге, олар Бельгияға жіберілді. Рождество күні 6-шы әуе десанты неміс әскерінің алға жылжуының алдыңғы шебіне орналасты; ал Бокс күні Динант пен Намур арасындағы қорғаныс шебінде өздеріне бөлінген орындарға жетті, сол жақта 3-ші парашют бригадасы, оң жақта 5-ші парашют бригадасы, ал 6-шы әуе десантты бригадасы резервте болды. Келесі күндері неміс әскерінің алға жылжуы тоқтатылып, 1945 жылғы қаңтар айының соңына дейін бригада Нидерландыға өтті.
Рейн арқылы өту
Басқа одақтас әуе десанттары немістер үшін күтпеген соққы болғанмен, Рейннің өткелі күтілді және олардың қорғанысы осыны күтіп нығайтылды. Әуедегі операцияға дейін одақтас әуе күштері екі күн бойы тәулік айнымалы бомбалау миссиясын жүргізді. Содан кейін 23 наурызда 3500 артиллериялық зеңбірек неміс бекіністерін нысанаға алды. Күн батқанда 21-ші армия тобының Рейн өзенін күшпен кесіп өтуі – "Жарлық" операциясы басталды. "Варсити" операциясына қатысқан 6-шы әуе десанттық дивизия генерал-майор Мэтью Риджвейдің АҚШ-тың XVIII әуе десанттық корпусына қарастырылды, ол генерал-майор Уильям Майлидің АҚШ-тың 17-ші әуе десанттық дивизиясымен бірге қызмет етті.
Қиыр Шығыс
5-ші парашют бригадасы Қиыр Шығысқа жіберілді, VJ күнінен кейін келді. Олар Голландияның Шығыс Индонезиядағы мүдделерін және мүлігін қорғау мен сақтау үшін, сондай-ақ Ява мен Сингапурдағы ішкі қауіпсіздікті сақтау үшін жіберілді, ал 1946 жылға дейін жапон армиясының әскерлерін қарусыздандырды. Осы уақытқа дейін олар Палестинаға 6-шы әуе десанттық дивизиясының қалған бөлігімен бірге бейбітшілік сақтауға жіберілді.
Палестина
1945 жылдың соңында 6-шы әуе десанттық дивизиясы Палестинаға жөнелтілді, себебі британдық үкіметке қарсы еврейлердің көтерілісі күшейді. Оның міндеттеріне комендант сағатын енгізу және қару-жарақ пен партизандарды іздеу үшін қалаларды, кенттерді және ауылдық елді мекендерді тексеру кірді. 1947 жылдың соңында, британдықтардың Палестинадан шығуы басталғанда, дивизия 1947-48 жылдардағы Палестинадағы міндетті Палестинадағы еврей және араб қауымдастықтары арасындағы азаматтық соғысқа қатысты және еврей және араб күштерімен де шайқасты. Дивизияның бөлімшелері біртіндеп елден кетуге көшті, дивизияның соңғы әскерлері Израиль тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін бірнеше күн өткен соң 18 мамырда Хайфадан кетіп қалды. 1945 жылдың қазан айынан 1948 жылдың сәуір айына дейін дивизияның жаудың әрекеттерінен 58 әскері қаза тауып, 236-сы жараланды. Тағы 99 әскер жаудың әрекеттерінен емес, басқа себептерден қайтыс болды. Еврей және араб аймақтарында қару-жарақ іздеу кезінде дивизияның сарбаздары 99 миномет, 34 пулемет, 174 автоматтары, 375 мылтық, 391 пистолет, 97 жер минасы, 2582 қол гранатасы және 302 530 оқ-дәрі тапты.