Кіріспе
Құрылысы жойылған түпкі американ тілі, бұрын Орегон штатында сөйленген.
Орталық Калапуян – АҚШ-тың Орегон штатындағы орталық және оңтүстік Уилламет аңғарында туған Калапуян тілі. Оны 19 ғасырдың ортасына дейін осы аңғарда мекендеген Калапуя халқының әртүрлі тайпалары сөйлеген. Бұл тіл Туалатин және Ямхилл аңғарларында сөйленген Солтүстік Калапуян тілімен тығыз байланысты. Орталық Калапуян тілінің анықталған диалектілері:
Ахантчуюк диалектісі – Пудинг және Молалла өзендері бойындағы солтүстік-шығыс Уилламет аңғарында сөйленген.
Сантиам диалектісі – төменгі Сантиам өзенінің бойындағы орталық Уилламет аңғарында сөйленген.
Лукиамут диалектісі – Лукиамут өзенінің бойындағы орталық Уилламет аңғарында сөйленген.
Чепенафа диалектісі – Мэрис өзенінің бойындағы орталық Уилламет аңғарында сөйленген.
Кемафо диалектісі – Muddy Creek бойындағы орталық Уилламет аңғарында сөйленген.
Челамела диалектісі – Лонг Том өзенінің бойындағы оңтүстік-батыс Уилламет аңғарында сөйленген.
Тсанкупи диалектісі – Калапоиа өзенінің бойындағы оңтүстік-шығыс Уилламет аңғарында сөйленген.
Вайнфелли Мохаук диалектісі – Маккензи, Мохау және Вилламет өзендерінің жағалауларындағы оңтүстік-шығыс Уилламет аңғарында сөйленген.
Santiam dialect, spoken in the central Willamette Valley along the lower Santiam River
Luckiamute dialect, spoken in the central Willamette Valley along the Luckiamute River
Chepenafa dialect, spoken in the central Willamette Valley along Marys River
Chemapho dialect, spoken in the central Willamette Valley along Muddy Creek
Chelamela dialect, spoken in the southwestern Willamette Valley along the Long Tom River
Tsankupi dialect, spoken in the southeastern Willamette Valley along the Calapooia River
Winefelly Mohawk dialects, spoken in the southeastern Willamette Valley along the McKenzie, Mohawk, and Coast Fork Willamette rivers
Фоналогия
Santiam диалектісінің фонеологиясы, Джейкобс (1945) сипаттаған және Банкс (2007) талдағандай, төменде тізілген. Банкс, Джейкобстың талдауы аллофониялық вариацияны толыққанды ескермейтінін, сондай-ақ Джейкобсқа сәйкес, арт жақтанғы және көмейлік дыбыстар қатары арасында алмасу мүмкіндігі болғанын атап көрсетті.
Қосындылар
Екі еріндік Альвеолярлық Таңдамалық Велярлық Увулярлық Көмекейлік жазық тілдік сілтенгіштік жақтық жазық еріндік. қарапайым еріндік. қарапайым еріндік. Жапсырма/ұқсату жай ғана демдік шығарулы шығарылмалы Назалдық үйкеліс жақындатушы Назалдық және дыбыс буындық формалары болған болуы мүмкін: және Джейкобс, жапсырмалардың да дауысты аллофондары бар екенін айтады, мысалы, , , , , , және Бэнкс сондай-ақ /h/, /hʷ/, /dz/, /dʒ/ және /ɸʷ/ аллофондар болған болуы мүмкін екенін атап өтеді.
The nasals and likely had syllabic forms: and Jacobs possibly notes that the plosives also have voiced allophones, as , , , , , and Banks also notes that /h/, /hʷ/, /dz/, /dʒ/, and /ɸʷ/ may have been allophones.