Жаңа Зеландиядағы маори сайлау округтері

Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы маори сайлаушыларының сайлау округтері жергілікті басқару органдарына балама болып табылады.

Жаңа Зеландия саясатында маори сайлау округтері, көбінесе «маори орындары» деп аталады, Жаңа Зеландия Парламентінде маори өкілдеріне арналған резервтелген орындарды ұсынатын сайлау округтерінің ерекше санаты. Жаңа Зеландиядағы әрбір аймақ жалпы және маори сайлау округтерімен қамтылған; 2020 жылғы мәліметтер бойынша, жеті маори сайлау округі бар. 1967 жылдан бері маори сайлау округтеріне кандидаттардың маори болуы міндетті емес, бірақ маори сайлау округінде сайлаушы ретінде тіркелу үшін олар маори тегінен екенін мәлімдеуі керек. Маори сайлау округтері 1867 жылы «Маори өкілдігі туралы заңмен» енгізілді. Олар маориге парламентте тікелей қатысу мүмкіндігін беру мақсатымен құрылды. Алғашқы маори сайлауы келесі жылы, Жаңа Зеландияның 4-ші Парламентінің кезеңінде өтті. Сайлау округтері бастапқыда бес жылға созылатын уақытша шара ретінде қарастырылды, бірақ 1872 жылы ұзартылып, 1876 жылы тұрақты мәртебе алды. Маори сайлау округтерін таратуға жасалған көптеген әрекеттерге қарамастан, олар Жаңа Зеландияның саяси ландшафтының ерекше бөлігі болып табылады.

Ұйым

Маори сайлау округтері жалпы сайлау округтері сияқты жұмыс істейді, бірақ сайлаушылар ретінде маори немесе маори тегі бар адамдар болады (қараңыз) және олар өздерінің есімдерін «жалпы тізімге» емес, жеке сайлау тізіміне енгізуді таңдайды. Маори сайлау округтерін жалпы сайлау округтерінен ерекшелендіретін екі ерекшелік бар. Біріншіден, кандидаттар өз сайлау округтерімен байланыс орнату және «маори дауысының» өкілдігін қамтамасыз ету үшін қажетті бірқатар дағдыларға ие болуы керек. Бұл те рео маоридегі тиімділік, маори тікәнғасы (tikanga Māori) туралы білім, whakawhanaungatanga дағдылары және мараэде сенімділікке ие болуды қамтиды. Екіншіден, маори сайлау округтерінің географиялық көлемі жалпы сайлау округтерінен айтарлықтай өзгеше болады. Кез келген маори сайлау округіне 5-ден 18-ге дейін жалпы сайлау округтері сыйып келеді. Маори сайлау округтерінің шекаралары жалпы сайлау округтері үшін қолданылатын шекаралармен үйлеседі; осылайша, Жаңа Зеландияның кез келген бөлігі бір уақытта жалпы округке де, маори округіне де жатады. Әрбір халық санауынан кейін тіркелген барлық маори сайлаушылары маори немесе жалпы сайлау округінің тізіміне енуді таңдау мүмкіндігіне ие болады. 2023 жылдың 31 наурызынан бастап маори сайлаушылары жалпы немесе жергілікті сайлаудың алдындағы үш айдың ішінде немесе қосымша сайлауға байланысты бос орын туралы хабарлама жарияланғаннан кейін ғана тізімді өзгерте алады. Оның басты мақсаты – жер меншігіне байланысты парламенттен тікелей емес жолмен шеттетілген маорилерге сайлау құқығын беру болды. Дауыс беру үшін адам еркек болуы керек, монархтың поддандысы болуы керек, кемінде 25 фунт стерлинг сомасында жерге ие болуы керек және түрмеде отырмауы керек. Мүліктік талаптарға байланысты өте аз маори сайлауға қабілетті болды – олардың иелігіндегі жерлер ортақ меншікте болды және тәж гранты арқылы емес: туған жердің құқығы қабылданбады. Бұл жағдай Уайтанги шартының III тарауына қайшы келеді деген алаңдаушылық тудырды, ол барлық маорилерді монархтың тиісті дауыс беру және өкілдік құқығына ие поддандылары деп жариялады. Заң бастапқыда маори үшін төрт сайлау округін құруға келісім берді: Солтүстік аралда үш және Оңтүстік аралдың барлық аймағын қамтитын біреуі. Төрт орын сол кезде жан басына шаққанда салыстырмалы түрде шағын жеңілдік болды. 1868 жылы сайланған парламенттің алғашқы төрт маори мүшесі: Тареха Те Моанануи (Шығыс маори), Фредерик Нене Рассел (Солтүстік маори) және Джон Паттерсон (Оңтүстік маори) – барлығы 1870 жылы зейнеткерлікке шықты; сондай-ақ Мете Кинги Те Ранги Паетахи (Батыс маори), ол 1871 жылы жеңіліске ұшырады. Бұл төрт адам Жаңа Зеландия Парламентіне туған алғашқы мүшелер болды. Екінші төрт мүше: Карисиана Такамоана (Шығыс маори); Ви Катенэ (Солтүстік маори); Хори Керей Тайароа (Оңтүстік маори); және Вирему Парата (Батыс маори). Маори әйелдерінен алғашқы парламент депутаты Ириака Ратана болды, ол Батыс маори сайлау округін өкілдік етті. Жаңа Зеландияның алғашқы әйел депутаты Элизабет МакКомбс сияқты, Ратана да 1949 жылы күйеуі Матиудің қайтысынан кейін өткен қосымша сайлауда орын алды.

Māori electorates operate much as do general electorates, but have as electors people who are Māori, or of Māori descent, (see ) and who choose to place their names on a separate electoral roll rather than on the "general roll". There are two features of the Māori electorates that make them distinct from the general electorates. First, there are a number of skills that are essential for candidates to have in order to engage with their constituencies and ensure a clear line of accountability to representing the 'Māori voice'. This includes proficiency in te reo Māori, knowledge of tikanga Māori, whakawhanaungatanga skills and confidence on the marae. Second, the geographical size of the Māori electoral boundaries vary significantly from the general electorates. Five to 18 general electorates fit into any one Māori electorate. Māori electoral boundaries are superimposed over the electoral boundaries used for general electorates; thus every part of New Zealand simultaneously belongs both in a general seat and in a Māori seat. Shortly after each census all registered Māori electors have the opportunity to choose whether they are included on the Māori or general electorate rolls. Since 31 March 2023, Māori electors have been able to change rolls at any time, except in the three months preceding a general or local election or after a notice of vacancy is issued for a by election. Its primary aim was to enfranchise Maori who were indirectly excluded from parliament by the land ownership requirement. To vote, a person had to be male, a subject of the monarch, have title to land of at least 25 pounds, and not be in prison. Very few Maori qualified because of the property qualification the land they owned was held in common and not by Crown grant: native title was not acceptable. Concern was raised that, indirectly, this ran contrary to section III of the Treaty of Waitangi which made all Maori subjects of the monarch with corresponding voting and representation rights. The act originally agreed to set up four electorates specially for Māori; three in the North Island and one covering the whole South Island. The four seats were a fairly modest concession on a per capita basis at the time. The first four Māori members of parliament, elected in 1868, were Tāreha Te Moananui (Eastern Maori), Frederick Nene Russell (Northern Maori) and John Patterson (Southern Maori), who all retired in 1870; and Mete Kīngi Te Rangi Paetahi (Western Maori) who was defeated in 1871. These four men were the first New Zealand born members of the New Zealand Parliament. The second four members were Karaitiana Takamoana (Eastern Maori); Wi Katene (Northern Maori); Hōri Kerei Taiaroa (Southern Maori); and Wiremu Parata (Western Maori). The first Māori woman MP was Iriaka Rātana, who represented the Western Maori electorate. Like Elizabeth McCombs, New Zealand's first woman MP, Rātana won the seat in a by election caused by the death of her husband Matiu in 1949.

Сайлаулар

Қазіргі уақытта маори сайлаулары Жаңа Зеландияның жалпы сайлауларының бір бөлігі ретінде өткізіледі, бірақ бұрын мұндай сайлаулар бөлек, әр түрлі күндері (әдетте жалпы сайлау округтері үшін дауыс беру күнінен бұрын) және басқаша ережелер бойынша ұйымдастырылған. Тарихи тұрғыдан алғанда, маори сайлауларын өткізуге жалпы сайлауларға қарағанда аз көбірек ұйымдастыру жұмысы жұмсалды және осы процеске азырақ ресурстар бөлінді. Маори сайлау округтері бастапқыда дауыс беру үшін тіркелуді қажет етпеді, бірақ кейін бұл талап енгізілді. Қағаз дауыс беру (дауысты ауызша білдіруден гөрі) және құпия дауыс беру сияқты жаңа тәжірибелер де маори сайлау округтері үшін жалпы сайлау округтеріне қарағанда кейінірек енгізілді. Билік органдары маори сайлау жүйесін реформалауды жиі кешіктіріп немесе назардан тыс қалдырды, Парламент маори сайлау округтерін көбінесе маңызды емес деп есептеді. Маори сайлауларының жақсаруының көп бөлігі ұзақ жылдар бойы қызмет еткен маори депутаты Эруэра Тирикатененің еңбегіне байланысты, ол өзінің сайлауында қиындықтарға тап болған. 1951 жылғы сайлаудан бастап маори және жалпы сайлау округтері үшін дауыс беру бір күні өтті. 2017 жылғы жалпы сайлау кезінде маори сайлау округтеріне қатысты туындаған шатасулар Сайлау комиссиясына түскен бірнеше шағымдарда көрінді. Шағымдардың ішінде Сайлау комиссиясының сайлау учаскелеріндегі қызметкерлері маори тізімі туралы білмегендіктері және сайлаушылардың аты-жөні жалпы тізімде болмаған жағдайда тіркелмегендер деп мәлімдегендері; Сайлау комиссиясының қызметкерлері маори сайлау округтері туралы қате ақпарат бергені, сайлаушыларға дұрыс емес дауыс беру бюллетендері берілгені және сайлаушыларға маори тізімінде болмаса, Те Пати Маориге (Маори партиясы) дауыс бере алмайтындары туралы хабарлағандары кірді.

Роллдарды ауыстыру

2022 жылдың маусым айында қазіргі үкіметтегі Еңбек партиясының Әділет министрі Крис Фаафои маори тегі бар адамдарға кез келген уақытта жалпы және маори сайлау тізімдері арасында ауысуға мүмкіндік беретін заң жобасын ұсынды. Бұрын маорилерге екі тізімнің арасында бес жылда бір рет ғана ауысуға рұқсат берілетін. Заңға айналу үшін заң жобасына Парламентте 75% көпшілік дауыспен қолдау қажет болды. Сонымен қатар, Маори партиясының төрағаларының бірі Равири Уайтити маори тегі бар азаматтарды автоматты түрде маори сайлау тізіміне енгізуді және «жалпы сайлау округін» «маори емес сайлау округі» деп атауды ұсынған жеке заң жобасын ұсынды. 2022 жылдың 15 қарашасында оппозициядағы Ұлттық партия Еңбек үкіметі маори тегі бар адамдарға жалпы және маори тізімдері арасында кез келген уақытта ауысуға рұқсат беруге келіскеннен кейін Маори сайлау опциясы заң жобасына қарсылығын тоқтатты, бірақ жалпы және жергілікті сайлауларға дейін үш айлық мерзімді қоспағанда; бұл Үкіметке заң жобасын қабылдау үшін қажетті 75% көпшілікті қамтамасыз етті. Те Пати Маори бұл келісімді сынға алды, Уайтити мен оның әріптесі Дебби Нгарева Пакер өзгерістерді сәйкессіз және «жартылай пирог, жақсы» деп сипаттады. Уайтитидің жеке заң жобасы қараша айының басында қабылданбады. 2022 жылғы Сайлау (Маори сайлау опциясы) заңы 2023 жылдың 31 наурызында күшіне енді; маори тегі бар адамдарға сайлауға дейін үш айлық мерзімге дейін кез келген уақытта жалпы және маори тізімдері арасында ауысуға мүмкіндік берді. Одан кейін Сайлау комиссиясы сайлауға қатыспаған азаматтарды жалпы немесе маори тізіміне тіркелуге шақыру үшін науқан бастады. 2023 жылғы Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлау үшін соңғы мерзім 2023 жылдың 13 шілдесіндегі түнгі сағат 00:00-ге белгіленді. 2023 жылдың 3 шілдесіне дейін 12 000-нан астам адам маори және жалпы тізімдер арасында ауысты; 6 662 адам жалпы тізімнен маори тізіміне, ал 5 652 адам керісінше ауысты. Саяси сарапшы және ғалым доктор Равири Таонай және журналист Томми де Силва маори тізіміне сайлаушылардың санының артуын стратегиялық дауыс берудің бір түрі ретінде сипаттады, бұл Жаңа Зеландия саясатында маори орындарының және маори дауысының маңыздылығын арттырды.

In June 2022, the Justice Minister Kris Faafoi of the incumbent Labour Party introduced a bill to allow people of Māori descent to switch between the general and Māori electoral rolls at any time. At the time, Māori were only allowed to switch between the two rolls every five years. To pass into law, the bill needed 75% majority support in Parliament. In addition, Māori Party co leader Rawiri Waititi introduced a member's bill which proposed automatically placing Māori on the Māori electoral roll and renaming the "general electoral district" the "non Māori electoral district." On 15 November 2022, the opposition National Party abandoned its opposition to the Māori Electoral Option bill after the Labour Government agreed to allow people of Māori descent to switch between the general and Māori rolls at any time except the three month period before general and local elections; giving the Government the 75% majority need to pass the bill into law. Te Pāti Māori criticised the compromise, with Waititi and fellow co leader Debbie Ngarewa Packer describing the changes as "second rate" and a "half pie ka pai" respectively. Waititi's member bill had already been voted down in early November. The Electoral (Māori Electoral Option) Legislation Act 2022 came into force on 31 March 2023; allowing people of Māori descent to switch between the general and Māori rolls at anytime until the three month period before elections. The Electoral Commission subsequently launched a campaign to encourage non voters to register with either the general or Māori rolls. For the 2023 New Zealand general election, the cutoff date was set at midnight 13 July 2023. By 3 July 2023, over 12,000 people had switched between the Māori and general rolls; with 6,662 people shifting from the general to Māori rolls and 5,652 switching vice versa. Political expert and academic Dr Rawiri Taonui and journalist Tommy de Silva described that the increase of voters on the Māori roll as a form of strategic voting that reinforced the relevance of the Māori seats and Māori vote to New Zealand politics.

Жоюға шақыру

Кейде маори сайлау округтерін тарату туралы ұсыныстар айтылып тұрады. Бұл округтер пайда болған сәттен бастап дау тудырды, және олардың бастапқыда уақытша болуы тиіс еді, сол себепті оларды таратуға бірнеше рет әрекет жасалды. Осы әрекеттердің себептері әртүрлі болды – кейбіреулер округтерді маори халқына әділетсіз немесе қажетсіз артықшылық деп санады, ал басқалары оларды кемсітушілік және қарапайымдыққа келтіретін деп есептеді.

ХХ ғасырдың басында

1902 жылы сайлау заңдарын біріктіру маори сайлау округтері туралы кең пікірталас тудырды, және кейбір депутаттар оларды таратуды ұсынды. Ұсыныстардың көпшілігі оппозиция мүшелерінен түсті және саяси мақсаттармен байланысты болуы мүмкін. Жалпы алғанда, маори депутаттары 1891 жылдан бері үкімет құрып келген Либералдық партияны қолдаған. Көптеген депутаттар маори сайлау округтерінде жиі жемқорлық орын алатынын айтты. Бірақ, басқа депутаттар маори сайлау округтерін таратуды басқа себептермен қолдады. Либералдық партияның мүшесі Фредерик Пирани маори сайлаушыларының жалпы округтерде болмауының нәтижесінде "пәкеха парламент мүшелерінің маори мәселелеріне тиісті қызығушылық танытуына бөгет келтіретінін" айтты. Алайда, маори депутаттары округтерді күшпен қорғады, Ви Пере парламенттегі кепілді өкілдікті маоридің "еуропалықтардан тартып алмайтын" сирек құқықтарының бірі деп бағалады. Округтер өз күшімен қала берді. 1905 жылы, жақын арада, сайлау заңын қайта қарау талқылауды қайтадан қозғады. Маори істері министрі Джеймс Кэрролл маори сайлау округтерін тарату туралы ұсыныстарды қолдады, өзі Вайапу округінен жеңіске жеткенін атап өтті. Басқа маори депутаттары, мысалы, Хон Хеке Нгапуа, қарсылық танытты. Соңында, маори сайлау округтерін тарату немесе реформалау туралы ұсыныстар қабылданбады.

ХХ ғасырдың ортасы

Көп ұзағаннан кейін, 1953 жылы, маори сайлау округтерінің алғашқы масштабты қайта шекаралануы жүзеге асты, бұл сайлаушылар санындағы теңсіздікті жоюға бағытталған шара болды. Тағы да, маори округтеріне назар аудару олардың болуына қатысты пікірталастарды қозғады. Сол кездегі Ұлттық партия үкіметі маорилерді ассимиляциялауға мүдделі болды және маори депутаттары болған жоқ. Көптеген адамдар олар округтерді жояды деп сенді. Алайда, үкіметтің басқа да мәселелері болды, сондықтан маори округтері мәселесі ешқандай өзгеріссіз бірте-бірте назардан тыс қалды. Дегенмен, маори округтерінің жойылу мүмкіндігі болашақтағы өзгерістерге қарсы бекітілген сайлау ережелерінде көрсетілмегенімен айқын болды. 1950 жылдары саясаткерлердің кейбіреулері маорилер үшін округтерді резервтеу тәжірибесін «Оңтүстік Африкадағыдай» апартеид түрі деп сипаттады. 1967 жылы, төрт округтік мандат маори өкілдері үшін резервтелген сайлау жүйесі аяқталды. 1967 жылғы Сайлау туралы түзетулер заңынан кейін, маори округтерінде кандидат ретінде қатысуға еуропалықтардың 100 жылдық құқықсыздығы алынып тасталды. Сонымен қатар, заң маорилерге жалпы сайлау округтерінде де қатысуға мүмкіндік берді. 1967 жылдан бері маори тегі бар кандидаттардың сайлануына кепілдік жоқ. Бұл маори округтерінде маори сайлаушыларын өкілдік ететін сайланғандар сол сайлаушыларға тікелей жауапты екенін білдірсе де, өкілдердің өзі маори болуы міндетті емес. 1976 жылы Ұлттық үкімет маорилерге жалпы сайлау тізіміне немесе маори тізіміне жеке тіркелуді таңдау мүмкіндігін ұсынды. Көптеген адамдар (маори және маори емес) 1976 жылғы халық санауымен бірге таратылған сайлауға қайта тіркелу карточкасын толтырудан бас тартты, ал халық санауы қызметкерлері карточканы толтыруды талап етуге құқылы болған жоқ. Бұл маори емес адамдар үшін көп әсер етпеді, бірақ карточка тапсырылмаса, маорилер жалпы тізімге ауыстырылды. Маори тізіміне әлеуетті халықтың тек 40% тіркелді. Бұл маори округтерін жою туралы шақырулардың санын азайтты, өйткені көптеген адамдар маорилер өздерінің еркімен маори округтерін тастап кетеді деп есептеді.

Considerably later, in 1953, the first ever major re alignment of Māori electoral boundaries occurred, addressing inequalities in voter numbers. Again, the focus on Māori electorates prompted further debate about their existence. The National Party government of the day had a commitment to the assimilation of Māori, and had no Māori MPs, and many believed that they would abolish the electorates. However, the government had other matters to attend to, and the issue of the Māori electorates gradually faded from view without any changes. Regardless, the possible abolition of the Māori electorates appeared indicated when they did not appear among the electoral provisions entrenched against future modification. In the 1950s the practice of reserving electorates for Māori was described by some politicians "as a form of 'apartheid', like in South Africa". In 1967, the electoral system whereby four electorate seats were reserved for representatives who were specifically Māori ended. Following the Electoral Amendment Act 1967, the 100 year old disqualification preventing Europeans from standing as candidates in Māori electorates was removed. Simultaneously, the act allowed Māori to stand in general electorates. Since 1967, therefore, there has not been any electoral guarantee of representation by candidates who have Māori descent. While this still means that those elected to represent Māori electors in the Māori electorates are directly accountable to those voters, those representatives are not required to be Māori themselves. In 1976, the National Government introduced the option for Māori to decide whether to enrol individually on the general electoral roll or the Māori roll. A large number of people (Māori and non Māori) failed to fill out an electoral re registration card that was distributed with the 1976 census, with census staff lacking authority to insist on the card being completed. This had little practical effect for non Māori, but it transferred Māori to the general roll if the card was not handed in. Only 40% of the potential population registered on the Māori roll. This reduced the number of calls for the abolition of Māori electorates, as many presumed that Māori would eventually abandon the Māori electorates of their own accord.

Қазіргі позициялар

Қазіргі уақытта белсенді саяси партиялардың бірнешеуі маори сайлау округтерінің болуына қарсылық танытып отыр немесе бұрын танытқан.

Ұлттық партия

Ұлттық партия маори сайлау округтерін таратуды жақтады, бірақ 2023 жылдан бастап партия осы округтерге қарсы емес. Ұлттық партия 2005 жылғы сайлаудан бастап 2020 жылғы сайлауға дейін маори сайлау округтерінде кандидаттар тіркемеді. 2003 жылы партияның жетекшісі Билл Инглиш «маори округтерінің мақсаты орындалды» деді, ал 2004 жылы партия жетекшісі Дон Браш осы округтерді «өткен заманның қалдығы» деп атады. Ұлттық партия 2008 жылы барлық тарихи шарттар шешілгеннен кейін маори сайлау округтерін таратуды жариялады және оны 2014 жылға дейін аяқтауды жоспарлады. Бірақ 2014 жылы сол кездегі премьер-министр Джон Кей тарату туралы мәселенің алға жылжуына келіспеді, тіпті қажетті дауыс саны болған жағдайда да, себебі бұл «құбылмалы наразылықтарға» әкелуі мүмкін еді. 2020 жылы партия жетекшісі Джудит Коллинз «Мен маори округтеріне қарсы емеспін. Ұлттық партия көп жылдар бойы оларды тарату керек деген пікірде болды. Бірақ мен тек адамдардың өкілдікке қатысуға мүмкіндіктері бар екенін сезінуін қалаймын» деді. 2021 жылы Ұлттық партия келесі жалпы сайлауда маори сайлау округтеріне кандидаттар тіркеуді көздегені белгілі болды. ACT партиясының бұрынғы жетекшісі Дон Браш құрған «Hobson's Pledge» лобби тобы маориларға бөлінген сайлау округтерін таратуды жақтайды, оларды ескірген деп санайды.

Жаңа Зеландия бірінші

Жаңа Зеландия біріншілігі, оның "Тайт Файв" бір кезде барлық маори орындықтарын ұстаған, жеке сайлау округтерін таратуды жақтады, бірақ бұл шешімді маори сайлаушылары қабылдауы керек екенін баса айтты. 2017 жылғы сайлау науқаны барысында Жаңа Зеландия біріншілігінің лидері Уинстон Петерс, егер сайланса, оның партиясы маори округтерін тарату туралы міндетті референдум өткізетінін жариялады. Сайлаудан кейінгі келіссөздерде Петерс, 2017 жылғы сайлауда Маори партиясының жеңіліске ұшырауына байланысты маори округтері бойынша референдум өткізу туралы ұсыныстан бас тартуға дайын екенін мәлімдеді. Еңбек партиясымен коалиция құру шарты ретінде Жаңа Зеландия біріншілігі референдум өткізу туралы талабынан бас тартты.

Партиялық саясат

Маори сайлау округтары Жаңа Зеландияда саяси партиялар құрылғанға дейін пайда болғандықтан, барлық алғашқы маори депутаттары тәуелсіздер болып жұмыс істеді. Бірақ Либералдық партия құрылған кезде маори депутаттары жаңа ұйыммен, либералдық кандидаттармен немесе либералдық көзқарастағы өкілдермен байланыс жасады. Либералдық партиядан маори депутаттарының арасында Джеймс Кэрролл, Апирана Нгата және Те Ранги Хироа болды. Сонымен қатар, консервативті және ауылдық Реформа партиясында да маори депутаттары болды: Мауи Помаре, Таурекарека Хенаре және Тайте Те Томо. 1935 жылы Лейборист партия билікке келгеннен бастап маори сайлау округтарында үстемдік орнатып келеді. Бұл үстемдік ұзақ жылдар бойы Лейборист партияның Ратана шіркеуімен жасаған одағының арқасында болды, бірақ Ратананың ықпалы соңғы кезде азайды. 1993 жылғы сайлауда Уинстон Петерс басқарған «Жаңа Зеландия бірінші» партиясы (1984 жылдан 2005 жылға дейін Тауранга округін ұстаған) Солтүстік маори округін жеңіп алды (Тау Хенаре Парламентке сайланды), ал 1996 жылғы сайлауда «Жаңа Зеландия бірінші» партиясы бір сайлау мерзіміне барлық маори округтерін басып алды. Лейборист партиясы келесі сайлауда, 1999 жылғы сайлауда округтерді қайта иеленді. Маори үшін ерекше қызығушылық тудырған оқиға 2004 жылы Тариана Турияның Лейборист партиясы басымдық танытқан коалициядағы министрлік лауазымынан және Те Тай Хауару парламенттік округінен бас тартуы болды. 2004 жылғы 10 шілдеде өткен толықтыру сайлауында, жаңадан құрылған Маори партиясының туын көтеріп, ол 7000-нан астам дауыс берушілердің 90 пайызынан астамын алды. Парламенттегі басқа партиялар толықтыру сайлауына ресми кандидаттарды ұсынбады. Сондықтан жаңа партияның Лейборист партиясына қатысты қолдауы сайлауда сынақтан өтпеді. Маори партиясы 2005 жылы барлық жеті маори округін жеңуді мақсат етті. 2004 жылғы қарашада маори сайлаушылары арасында жүргізілген «Марае Дигиполл» сауалнамасы үміт берді: 35,7 пайыз Маори партиясының кандидатына дауыс беретінін айтса, 26,3 пайыз Лейборист партиясын қолдады, ал жеті округтің бесеуі жаңа партияға көшуге дайын болды. Сайлауда жаңа партия маори округтерінің төртеуін жеңіп алды. Маори партиясының депутаттары басқарушы коалицияны таңдау мен құруда рөл атқара алады деп күтілді және олар Ұлттық партиямен келіссөздер жүргізді. Бірақ олар оппозицияда қалды. 2008 жылы Маори партиясы Маоридің барлық жеті округін жеңуді мақсат етті. Алайда сайлауда олар төрт округті бес округке дейін арттыруға ғана қол жеткізді. Ұлттық үкімет Маори партиясының қолдауысыз басқаруға жеткілікті депутаттарға ие болғанымен, Маори партиясын олардың азшылық үкіметін сенім мен ұсынысқа байланысты қолдау көрсетуге шақырды, бұл саяси жеңілдіктер мен Министрлер кабинетіне кірмейтін екі министрлік лауазымға ие болуға мүмкіндік берді. Маори партиясы Маори сайлау округтарын жоюға маори сайлаушылары келіспесе, оларды жоймау шартымен Ұлттық партиямен сенім мен ұсыныс келісіміне қол қойды. Басқа да саяси жеңілдіктерге 2004 жылғы Жағалау және теңіз төңірегі заңының қайта қаралуы, Жаңа Зеландияның конституциялық шараларының қайта қаралуы және «Ухану Ора» атты халық денсаулығы бағдарламасын енгізу кірді. Маори партиясының Ұлттық партиямен жасаған келісіміне, әсіресе 2011 жылғы Теңіз және жағалау аймақтары заңына наразылық білдірген партияның Те Тай Токерау мүшесі Хоне Харавира Маори партиясынан бөлініп, радикалды солшыл «Мана» қозғалысын құрды. 2011 жылғы жалпы сайлау кезінде Маори партиясы Маори округтерінің үшеуін сақтап қалды, ал Лейборист партия Те Тай Тонганы алып, Маори округтеріндегі үлесін үшке дейін көбейтті. «Мана» қозғалысы Те Тай Токерауды ұстап қалды. Маори партиясы мен «Мана» қозғалысы арасындағы шиеленіс және Лейборист партиясының бәсекелестігі парламенттегі маори саяси дауысын бөліп тастады. 2014 жылғы сайлауда «Мана» қозғалысының жетекшісі Хоне Харавира даулы интернет кәсіпкері Ким Дотком құрған және бұрынғы «Альянс» партиясының депутаты Лайла Харре басқарған «Интернет-Мана» партиясымен сайлау келісімі жасады. Хоне Лейборист партиясының кандидаты Келвин Дэвистен жеңіліске ұшырады, оған биліктегі Ұлттық партия, «Жаңа Зеландия бірінші» партиясы және Маори партиясы қолдау көрсетті. 2014 жылғы сайлауда Лейборист партия Маори округтерінің алтысын басып алды, ал Маори партиясы тең төрағасы Те Уруроа Флавеллдің Вайарики округіне дейін қысқарды. Маори партиясы екінші мүшесі, төрағасы Марама Фоксты парламентке әкелуге қол жеткізді, өйткені олардың партиялық дауысы оларға тізімдегі бір орынға құқық берді. 2017 жылғы жалпы сайлау кезінде Маори партиясы «Мана» қозғалысының жетекшісі және бұрынғы Маори партиясының депутаты Хоне Харавирамен Те Тай Токерау округіне қарсылық көрсетпеу туралы сайлау келісімін жасады, бұл Лейборист партиясынан Маори округтерін қайтару мақсатында жасалды. Бұл күш-жігерге қарамастан, Лейборист партия барлық жеті Маори округін жеңіп алды, Лейборист партиясының кандидаты Тамати Коффи Маори партиясының тең төрағасы Флавеллді Вайарикиде жеңді. Үш жыл өткен соң, Лейборист партиясына тарихи үлкен жеңіс болғанына қарамастан, Маори партиясының кандидаты Равири Уайти Коффиді жеңіп, Маори партиясын Парламентке қайтарды. Дауыстарды санау нәтижесінде Маори партиясының дауысы алдын ала нәтижесі 1 пайыздан 1,2 пайызға дейін өсті, бұл тең төраға Дебби Нгарева Пакердің Парламентке тізім бойынша депутат ретінде кіруіне мүмкіндік берді. 2023 жылғы жалпы сайлаудан кейін Маори партиясы жеті Маори округінің алтауын жеңіп алды, Лейборист партияны барлық округтерден басқа біреуінен ығыстырды.

As Māori electorates originated before the development of political parties in New Zealand, all early Māori MPs functioned as independents. When the Liberal Party formed, however, Māori MPs began to align themselves with the new organisation, with either Liberal candidates or Liberal sympathisers as representatives. Māori MPs in the Liberal Party included James Carroll, Āpirana Ngata and Te Rangi Hīroa. There were also Māori MPs in the more conservative and rural Reform Party; Maui Pomare, Taurekareka Henare and Taite Te Tomo. Since the Labour Party first came to power in 1935, however, it has dominated the Māori electorates. For a long period this dominance owed much to Labour's alliance with the Rātana Church, although the Rātana influence has diminished in recent times. In the 1993 election, however, the new New Zealand First party, led by Winston Peters – who himself held the general seat of Tauranga from 1984 to 2005 – gained the Northern Māori seat (electing Tau Henare to Parliament), and in the 1996 election New Zealand First captured all the Māori electorates for one electoral term. Labour regained the electorates in the following election in the 1999 election. A development of particular interest to Māori came in 2004 with the resignation of Tariana Turia from her ministerial position in the Labour dominated coalition and from her Te Tai Hauāuru parliamentary seat. In the resulting by election on 10 July 2004, standing under the banner of the newly formed Māori Party, she received over 90% of the 7,000 plus votes cast. The parties then represented in Parliament had not put up official candidates in the by election. The new party's support in relation to Labour therefore remained untested at the polling booth. The Māori Party aimed to win all seven Māori electorates in 2005. A Marae Digipoll survey of Māori roll voters in November 2004 gave it hope: 35.7% said they would vote for a Māori Party candidate, 26.3% opted for Labour, and five of the seven electorates appeared ready to fall to the new party. In the election, the new party won four of the Māori electorates. It seemed possible that Māori Party MPs could play a role in the choice and formation of a governing coalition, and they conducted talks with the National Party. In the end they remained in Opposition. Similarly in 2008, the Māori Party aimed to win all seven Māori electorates. However, in the election, they managed to increase their four electorates only to five. Although the National government had enough MPs to govern without the Māori Party, it invited the Māori Party to support their minority government on confidence and supply in return for policy concessions and two ministerial posts outside of Cabinet. The Māori Party signed a confidence and supply agreement with National on the condition that the Māori electorates were not abolished unless the Māori voters agreed to abolish them. Other policy concessions including a review of the Foreshore and Seabed Act 2004, a review of New Zealand's constitutional arrangements, and the introduction of the Whānau Ora indigenous health initiative. Discontentment with the Māori Party's support agreement with National particularly the Marine and Coastal Areas Bill 2011 led the party's Te Tai Tokerau Member Hone Harawira to secede from the Māori Party and form the radical left wing Mana Movement. During the 2011 general election, the Māori Party retained three of the Māori electorates while Labour increased its share of the Māori electorates to three, taking Te Tai Tonga. The Mana Movement retained Te Tai Tokerau. Tensions between the Māori Party and Mana Movement combined with competition from the Labour Party fragmented the Māori political voice in Parliament. In the 2014 election, Mana Movement leader Hone Harawira formed an electoral pact with the Internet Party, founded by controversial Internet entrepreneur Kim Dotcom and led by former Alliance MP Laila Harré known as Internet MANA. Hone was defeated by Labour candidate Kelvin Davis, who was tacitly endorsed by the ruling National Party, New Zealand First, and the Māori Party. During the 2014 election, Labour captured six of the Māori electorates with the Māori Party being reduced to co leader Te Ururoa Flavell's Waiariki electorate. The Māori Party managed to bring a second member co leader Marama Fox into Parliament as their party vote entitled them to one further list seat. During the 2017 general election, the Māori Party formed an electoral pact with the Mana Movement leader and former Māori Party MP Hone Harawira not to contest Te Tai Tokerau as part of a deal to regain the Māori electorates from the Labour Party. Despite these efforts, Labour captured all seven of the Māori electorates with Labour candidate Tāmati Coffey unseating Māori Party co leader Flavell in Waiariki. Three years later, despite a historic landslide to the Labour party, Māori party candidate Rawiri Waititi successfully unseated Coffey, returning the Māori Party to Parliament. Special votes raised the Māori Party vote from a provisional result of 1% to a final party vote of 1.2%, thus allowing co leader, Debbie Ngarewa Packer, to enter Parliament as a List MP. Following the 2023 general election, the Māori Party won 6 of the 7 Māori electorates, unseating Labour from all but one of the seats.

Жаңа Зеландиядан тыс ықпал

Бұл жоба кейбір саясаткерлерге жеткіліксіз өкілдік алған жергілікті халықтар үшін мүмкін шешім болып көрінді.

Австралия

Австралияда кейбір адамдар аборигендерге арналған орын бөлу идеясын ұсынды. 1983 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының аборигендер ісі жөніндегі министрі Франк Уокер, әр штаттан федералды парламентке бір абориген сенаторын жіберуді, сондай-ақ Жаңа Оңтүстік Уэльс заңнамалық ассамблеясы үшін төрт абориген сайлау округін құруды ұсынды. 1995 жылы MLC Франка Арена, абориген тегі бар адамдарға арналған орын бөлу идеясы бойынша сауалдасу және есеп беру үшін Жаңа Оңтүстік Уэльс Парламентіне ұсыныс енгізді. Бұл парламентте аборигендердің өкілдігіне мүмкіндік беру мақсатында маори сайлау округтерінің үлгісі қолданылды. Ол қатыспаған әлеуметтік мәселелер жөніндегі тұрақты комитет 1998 жылдың қараша айында жүйенің артықшылықтары туралы есеп жариялады. Есепте жүйенің қалай жұмыс істейтіні және оны іске асырудың қандай жолдары бар екені жан-жақты талқыланды. Алайда, Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің мүшелері бұл ұсынысты қабылдамады және аборигендердің өкілдігін арттыру үшін басқа шараларға басымдық берді. 2003 жылы Квинсленд заңнамалық ассамблеясының заң, конституциялық және әкімшілік мәселелер жөніндегі комитеті аборигендердің өзін-өзі анықтауына қалай көмектесуге болатыны туралы тағы бір есеп жариялады. Бірақ, татуласуға көмектесетіні айтылғанмен, арнайы орын бөлу идеясы комитет мүшелерінің кейбіреулерінің күшті қарсылығына байланысты есепте ұсынылмады.