Кіріспе

Тынық мұхитындағы Британ тажының колониялық бөлімшелері

Жаңа Зеландия колониясының провинциялары – ел ішіндегі үкімет нысаны болды. 1846 жылы Жаңа Зеландия жауапты үкіметі жоқ Британ тажының колониясы болған кезде, екі провинция (Жаңа Ольстер және Жаңа Мунстер) құрылды. Әр провинцияның өз заң шығару кеңесі мен губернаторы болды. 1852 жылғы Жаңа Зеландия Конституциялық заңы қабылданғаннан кейін провинциялар алты жоспарланған елді мекен немесе «колониялар» айналасында қайта құрылды. 1873 жылға қарай провинциялардың саны тоғызға дейін өсті, бірақ олар бір-бірінен көп оқшауланбады және орталық үкімет құру талаптары туды. 1875 жылы Жаңа Зеландия Парламенті провинциялық үкіметтерді тарату туралы шешім қабылдады, және олар 1876 жылдың қараша айында таратылды. Олардың орнына кейіннен аумақтық билік органдарымен алмастырылған округтер келді. Таратылғаннан кейін провинциялар провинциялық аудандар деп аталды. Олардың ең маңызды қалдырған мұрасы – мерейтой күндері мемлекеттік демалыстардың географиялық шекараларын анықтау үшін кейбір провинциялық шекараларды пайдалану.

Жауапты үкімет: 18531876

Жаңа провинциялар 1852 жылғы Жаңа Зеландия Конституциясы заңымен құрылды. Бұл заң квази-федералды үкімет жүйесін орнатып, елді Окленд, Нью-Плимут, Веллингтон, Нельсон, Кентербери және Отаго деген алты провинцияға бөлді. Әр провинция өз заң шығару органы – провинциялық кеңесті сайлады, сондай-ақ кеңеске мүше емес суперинтендантты сайлады. Кеңестер сайлаудан кейінгі алғашқы отырысында спикерді сайлады. Бас сайлаулардағыдай, 21 жастан асқан және жылына 50 фунт стерлингтен кем емес еркін мүлікке ие еркектер сайлауға қатыса алатын болды. Алғашқы провинциялық сайлау 1853 жылғы бас сайлаумен бірдей күні өтті. Губернатор Джордж Грей провинциялық және бас сайлауларға бірдей бұйрық бергенімен, провинциялық кеңестер 1854 жылдың мамыр айында бас ассамблеядан бұрын жиналды. Жаңа Зеландия Конституциясын өзгерту туралы 1857 жылғы заң суперинтенданттың орынбасарын тағайындауды қарастырды.

Жаңа провинциялар туралы 1858 жылғы заң

Конституциялық акт қосымша провинциялар құруды көздеді, ал провинциялық үкіметтердің бастапқы орталықтары мен алыс елді мекендер арасындағы еуропалық қоныстардың таралуы кеңейгенде, Бас Ассамблея 1858 жылғы Жаңа провинциялар заңын қабылдады. Бұл заң 500 мыңнан 3 миллион акрға (2000–12000 км²) дейін жері бар және кемінде 1000 еуропалық тұрғыны бар аудандарға, сайлаушылардың кемінде 60% келісімін алған жағдайда, бөліну үшін үміткерлік етуге мүмкіндік берді. Осының нәтижесінде, 1858 жылдың 1 қарашасында Хоукс-Бэй провинциясы Веллингтондан, 1859 жылдың 1 қарашасында Марлборо провинциясы Нельсоннан, ал 1861 жылдың 1 сәуірінде Саутленд провинциясы Отагодан бөлінді. Жаңа Плимут та осы заң бойынша атын Таранакиге өзгертті. Осы заң бойынша құрылған провинциялар өздерінің басшыларын (суперинтенданттарды) өзгеше тәртіппен сайлады. Провинциялық кеңестің мүшелері сайлау тізімінде тіркелген тұлпарларды көпшілік дауыспен басшы етіп сайлайтын. Егер бұл тұлпар сайланған мүше болса, бос орынды толтыру үшін қосымша сайлау өткізілетін. Жаңа Зеландияның провинциялары құрылғаннан кейін-ақ ұзаққа созылған саяси пікірталас нысаны болды. Бас Ассамблеяда екі топ пайда болды: күшті орталық үкіметті жақтаған "Орталықшылдар" және күшті аймақтық үкіметтерді жақтаған "Облыстықтар". Бас Ассамблеяның орталықшыл мүшелері провинцияларды мүддеші және жемқорлыққа бейім деп қарады. Мысалы, теміржол салу кезінде үш провинция (Австралиядағыдай) теміржолдарды әртүрлі рельс енімен салды, Кентербери провинциялық теміржолдары "кең" енмен, ал Саутленд теміржолдары "стандартты" енмен салынды. Осының салдарынан, 1870 жылғы Қоғамдық жұмыстар заңы қолданылатын рельс енін біркелкілендірді, ал Отагоның алғашқы теміржолы – Порт Чалмерс теміржолы жаңа "стандартты" тар енмен салынды. Колониялық қазынашы (кейін Премьер-министр) Джулиус Фогель 1870-ші жылдардағы иммиграция және қоғамдық жұмыстар саясатын іске қосты, 10 миллион фунт стерлингтік үлкен соманы қарызға алып, жолдар, теміржолдар және байланыс салаларының маңызды инфрақұрылымын дамытуға мүмкіндік берді, осының бәрі орталық үкімет тарапынан басқарылды. Бұл провинциялардың билігін едәуір әлсіретті. Провинциялар ақыры 1875 жылғы Провинцияларды жою заңымен таратылды.

Ауыстыру

Провинциялар жойылғаннан кейін, олар әкімшілік функциялары жоқ провинциялық аудандардың заңды мәртебесін алды. Жергілікті билік сайланған қалалық және округтік кеңестерге жүктелді. 1876 жылғы Округтар заңы ескі провинциялардан 63 округ құрды. Провинциялардың бұрынғы шекаралары 1877 жылғы Білім туралы заң бойынша құрылған білім беру кеңестері және Жер және кадастр департаменті сияқты бірнеше мемлекеттік департаменттердің кеңселері үшін әкімшілік аймақтар ретінде пайдаланылды. Жою кезінде түрлі жауапкершіліктер басқармаларға жүктелді. Мысалы, 1877 жылғы Білім беру заңы Окленд, Гамильтон, Хокс-Бей, Таранаки, Вангануи, Веллингтон, Нельсон, Вестленд, Саутленд, Кентербери және Отаго аудандары үшін білім беру кеңестерін құрды. 1989 жылы округтар кеңейтілген аудандық кеңестермен алмастырылды. Жер және кадастр департаменті елді Окленд (Солтүстік), Окленд (Оңтүстік), Хокс-Бей, Гисборн, Таранаки, Веллингтон, Кентербери, Марлборо, Нельсон, Вестленд, Отаго және Саутленд жер аудандарына бөлді. Жаңа Зеландия регби одағы 1892 жылы құрылды, оның негізгі мүшелері провинциялар болды: Окленд†, Хокс-Бей†, Таранаки†, Манавату, Вангануи, Вайрарапа, Веллингтон†, Нельсон†, Марлборо† және Оңтүстік Кентербери. Сол кезде Оңтүстік аралдың үш ірі провинциялық одағы – Кентербери†, Отаго† және Саутленд† – НЗРУ-ның орталық билігіне қарсылық көрсетті.

Түсініктемелер

† ескі облыстарды көрсетеді.