Кіріспе
Испан вице-королі Хуан Хосе Руис де Аподака и Элиза, 1-ші граф Венедито, ОИК, ОШ, КОК (3 ақпан 1754, Кадис, Испания – 11 қаңтар 1835, Мадрид, Испания) – испандық теңіз офицері және Мексиканың Тәуелсіздік соғысы кезінде 1816 жылдың 20 қыркүйегінен 1821 жылдың 5 шілдесіне дейін Жаңа Испанияның вице-королі болды.
Juan José Ruiz de Apodaca y Eliza, 1st Count of Venadito, OIC, OSH, KOC (3 February 1754, Cadiz, Spain – 11 January 1835, Madrid, Spain) was a Spanish naval officer and viceroy of New Spain from 20 September 1816 to 5 July 1821, during Mexico's War of Independence.
Әскери мансап
Руис де Аподака Кадисте танымал баск саудагерлерінің отбасында дүниеге келді. Ол әскери қызметін 1767 жылдың 7 қарашасында теңіз күзеті құрамында бастады, ал үш жылдан кейін фрегат лейтенанты болып тағайындалды. 1778 жылдың 23 мамырында теңіз лейтенанты дәрежесіне жеткенге дейін үздіксіз жоғарылатылды. Осы кезде ол Мария Роза Гастонға үйленді, олардың жеті баласы болды. Ол әртүрлі кемелерде кіші офицер ретінде Солтүстік және Оңтүстік жарты шарды аралап жүрді. Оған "Агила" фригатында Таитиге бару тапсырылды, онда ол аймақ туралы көптеген ақпарат жинады, аралдың және оның порттарының карталарын жасады. 1781 жылы фрегат капитаны болып жоғарылатылды және "Асунсьон" кемесіне командир болып тағайындалды, Луис де Кордова мен Кордова басқаратын эскадрильяға қосылды. Екі жылдан кейін ол Филиппинге ағылшын-француз соғысының аяқталғаны туралы хабар жеткізген командир болды, Испанияға қайтқанда күміс пен жеміс-жидектерді алып келді. Кадиске келген соң, мыс қаптамасы туралы баяндама жасады, соның нәтижесінде Әскери-теңіз министрлігі осы техниканы көптеген испан кемелеріне қолдану жобасын бекітті. Бұл оның 1788 жылдың 26 ақпанында капитандыққа көтерілуіне және көп ұзамай генерал-лейтенант Феликс Игнасио де Техаданың басшылығымен эскадрон генерал-майоры болып тағайындалуына әкелді. Оған Таррагона портының құрылыстарын жөндеу және жақсарту жұмыстарын жүктеді, бұл жұмысқа он жыл уақыт кетті. Сонымен қатар, оған Аликанте портын жақсарту жұмыстарының барысы туралы үкіметке хабарлау тапсырылды.
Жаңа Испанияның вице-королі ретінде
Мексиканың тәуелсіздік соғысындағы үлкен дүрбелең кезінде 1816 жылдың басында Жаңа Испанияның вице-королі болып тағайындалды, бірақ ол 20 қыркүйекке дейін Феликс Мария Кальеха дель Рейден кеңсеге кіріспеді. Жаңа вице-король ретінде Аподака бүлікшілерге кешірім жасады. Мыңдаған көтерілісшілер кешірімді қабылдады, оңтүстіктегі Висенте Герреро мен Веракрустегі Гуадалупа Виктория және Николас Браво ғана белсенді көтерілісте қалды. Вице-король Кальеханың қатал саясатын өзгертіп, ешқандай жағдайда бүлікші тұтқындарды атып тастамауға бұйырды. Ол желкендерді ұшыруға тыйым салды (қауіпсіздік шарасы ретінде, өйткені олар көбінесе шатырлардан ұшырылатын). Ол мемлекеттік есептерді мұқият қарап шығып, Кальеханың оларды дәл және сақтықпен жүргізгенін анықтады. Ол мемлекеттік қарызды төледі, үкіметті қаржыландыру үшін қарыз алудан бас тартты және кеден баждары, салықтар және басқа да мемлекеттік кірістерге ғана сүйенді. Ол соғыс кезінде мүмкін болғанша экономиканың сауда және кен өнеркәсібін жандандырды. 1817 жылдың 17 сәуірінде испан либералы Франсиско Хавьер Мина мен 308 ерікті Лондон мен Нью-Орлеаннан Сото-ла-Маринаға, Нуэво-Сантандерге келді. Мина Испанияға қарсы емес, король Фердинанд VII-нің зұлымдығына қарсы және конституциялық режимді қалпына келтіру үшін күресіп жатқанын жариялаған манифест жариялады. 24 мамырда оның әскерлері Гуанахуатоның солтүстік-шығысында орналасқан Фуэрте-дель-Сомбреродағы Педро Мореноның көтерілісшілерімен қосылу үшін ішкі аймаққа қарай жорыққа шықты. Аподака фельдмаршал Паскуаль Линьян басқаруымен Мина мен оның одақтастарына қарсы күшті колонна жіберді. Белсенді шайқастан кейін Линьян 27 қазанда Силао маңындағы Ранчо-дель-Венадитода Мореноны өлтіріп, Минаны тұтқынға алды. Мина 11 қарашада атылып өлтірілді. Осы әрекеті үшін вице-король граф де Венедито атағын алды, бұл көптеген адамдардың сықақтарына ұшырады. Көтеріліс тағы да аяқталуға жақын болды. Наполеон соғыстарынан кейін Испанияның соғыс кезіндегі одақтастары болмаған АҚШ, Ұлыбритания және Франция испан иеліктеріндегі көтерілісшілерді қолдау арқылы коммерциялық артықшылықтарға қызығушылық танытты. Испан агенттері британдық Томас Кокрейн мен Уилсонның Жаңа Испанияға қарсы экспедицияны дайындап жатқаны туралы хабар алды, сондай-ақ Нью-Йорктегі мексикалық көтерілісшілер Мексика шығанағының жағалау саудасына шабуыл жасау үшін Матагорда шығанағында орналасқан канонерлік қайық сатып алғанын білді. Сондықтан Аподакаға жағалаудағы сақтықты күшейту туралы нұсқау берілді. Көтерілісшілер Веракрустан қарулы сауда кемесін басып алып, капитанын атып өлтірді. Американдық Уильям Робинсон революцияға жаңа серпін беруді үміттене отырып, Алтамира мен Тампиконы басып алды, бірақ Робинсон Тампикода тұтқынға алынып, Кадиске жіберілді. Ол британдықтардың көмегімен Гибралтарға қашып кетті. Кейін 1819 жылдың 22 ақпанында Испания мен АҚШ Адамс-Онис шартын жасасты. Шартта Луизиананы сатып алғаннан бері даулы болған АҚШ пен Жаңа Испания арасындағы шекаралар белгіленді. АҚШ Флориданы алды және Техасқа деген талабынан бас тартты. Испания Орегон аймағына деген талабынан бас тартты. Бұрынғы вице-король Кальеха Мексика қаласындағы ескі темекі қоймасында "Сьюдадела" деп аталатын бекініс салған болатын. Аподака оны қару-жарақ пен оқ-дәрілер қоймасына айналдырды, бірақ олар бірте-бірте ұрланып жатты. Ол бригадир Франсиско Новеллаға Ла-Сиуделаны басқаруды және ұрлықты тоқтатуды тапсырды. Новелла бұл тапсырманы өзінің мәртебесіне сай емес деп санады және Аудиенсияның қолдауын алды. Бұл оқиға Новелланы Руис де Аподаканың жауына айналдырды, және 1821 жылы Новелла оны орнынан алып, орнына өзі отырды.
Итурбид жоспары
1820 жылғы 1 қаңтарда Испанияның Андалусия аймағында полковник Рафаэль дель Риего көтеріліс ұйымдастырып, 1812 жылғы Конституцияны қайта орнатуды талап етті. Фердинанд VII 1820 жылғы 9 наурызда Испания және барлық испан иеліктері үшін конституцияны қайта жариялауға мәжбүр болды. Бұл бұйрық Жаңа Испанияға жеткенде, Аподака Ла Професса шіркеуінде жүргізіліп жатқан құпия келіссөздердің нәтижесін күтіп, жариялауды кейінге шегерді. 1821 жылғы 7 наурызда келіссөзшілер Жаңа Испанияның тәуелсіздік жариялауы туралы келісімге келді, сонымен қатар Фердинанд VII-ге конституцияны еске алмай, абсолюттік монарх ретінде билеуді ұсынды. Бұл жоспардың сәтті болуы үшін әскери қолдау қажет болды. Осы мақсатта вице-король генерал Агустин де Итурбиден құпия келісімшілердің өкілі ретінде таңдап алды, сонымен бірге оны Эль-Бахиодағы тәртіпсіздіктерге қатысты сот ісінен босатты. Талқысыздай, бұл жоспар "Итурбид жоспары" деп аталды. Итурбидке 1820 жылғы 9 қарашада елдің оңтүстігіндегі роялистік әскерлерге басшылық ету тапсырылды. Ал осы уақытта Аподака 1812 жылғы Конституцияны 1820 жылғы 31 мамырда қолданысқа енгізді.
Игуала жоспары
Өзінің жеке амбицияларын іске асыру мақсатында Итурбиде 1821 жылғы 10 ақпанда өзімен соғысуға жіберілген көтерілісші генерал Висенте Герреромен хат алмасып, содан кейін кездесті. Екеуі Мексиканың тәуелсіздігін жариялауға келісті. Бұл келісім 1821 жылғы 2 наурызда қазіргі Герреро штатындағы Игуала қаласында жарияланды. Бұл келісім "Игуала жоспары" деп белгілі болды. Ол вице-король Руис де Аподаканы тәуелсіздік қозғалысының жетекшісі болуға шақырды. Вице-король бұл ұсыныстан бас тартып, Итурбидені сатқын деп жариялады және оны іздеуге бұйрық берді. Ол оған қарсы әскер жіберді, бірақ қайда барса да әскерлер көтеріліс жасап, Итурбиде тарапына өтті. Мысалы, лейтенант-полковник Антонио Лопес де Санта-Анна 1821 жылғы 29 мамырда Халапада "Игуала жоспарына" қолдау көрсетті.
Руис де Аподаканың құлдырауы
Бригадир Бусели бастаған роялистер Аподаканы қабілетсіз деп жариялап, 1821 жылдың 5 шілдесінде оны қызметтен шеттетуге бел буды. Аподака айыптамаларға жауап беру үшін Испанияға жіберілді, бірақ ол ақталды және қайтадан қызметке кірісті. 1835 жылы қайтыс болған кезде ол Испания корольдік теңіз күштерінің генерал-капитаны болды. Мексиканың Нуэво-Леон штатындағы Монтеррей қаласы оның құрметіне аталған. Генерал Франсиско Новелла Руис де Аподаканың орнын басатын Жоғарғы саяси басшы Хуан О’Донаху келгенге дейін уақытша вице-король қызметін атқарды. Мексиканы Испанияның 300 жылдық үкім сүруіне енді бір қадам қалды.
Ескертпелер мен сілтемелер
Гарсия Пурон, Мануэль, Мексика және оның үкімет басшылары, 1 том. Мексика қаласы: Хоакин Порруа, 1984. Ороско Л., Фернандо, Мексиканың тарихи күндері. Мексика қаласы: Панорама баспасы, 1988, Ороско Линарес, Фернандо, Мексиканың үкімет басшылары. Мексика қаласы: Панорама баспасы, 1985.