Кіріспе

Испан зерттеушісі және губернаторы (1519–1574)

Педро Менендес де Авилес (15 ақпан 1519 – 17 қыркүйек 1574) – испандық адмирал, зерттеуші және конкистадор, Испанияның Астурия провинциясындағы Авилес қаласынан шыққан. Ол испан қазына флоты ретінде белгілі болған алғашқы тұрақты трансокеандық конвойларды жоспарлаумен және 1565 жылы Флорида штатындағы Сент-Огастин қаласын негіздеумен танымал. Бұл Ла Флоридадағы алғашқы сәтті еуропалық қоныс болды және шамамен үш ғасыр бойы аймақтағы ең маңызды қала саналды. Сент-Огастин – Америка Құрама Штаттарының құрлық бөлігіндегі еуропалықтардың үздіксіз қоныстанған ең көне мекені. Менендес де Авилес Ла Флориданың алғашқы губернаторы болды (1565–1574). Филипп II-мен жасасқан келісімшарты (асьенто) бойынша Менендес "аделантадо" дәрежесіне ие болды және Ла Флоридада бағындырылған аумақтарды қорғау үшін бекіністер салуға, сондай-ақ тиісті аймақтарда Кастилия үкіметтік институттарын құруға бағытталған патшалық саясатты іске асыруға жауапты болды.

Алғашқы жылдар

Педро Менендес де Авилес Астурия корольдігіндегі ескі ақсүйек отбасында дүниеге келді. Ол Гранада соғысында католик монархтарына қызмет еткен Хуан Алонсо Санчес де Авилес пен Мария Алонсо мен Менендес Арангоның кіші ұлы болды. Оның ата-анасының жиырма баласы болған, ал Педро әкесі қайтыс болғанда әлі бала еді. Доня Мария қайтадан тұрмысқа шыққан соң, Педро біліміне бақылау жасау үшін туысына жіберілді. Педро мен оның қамқоршысы арасы жараспады, ол үйден қашып кетті. Алты айдан кейін Вальядолидте табылғаннан кейін, оны асырап алған үйіне қайтарды. Соңында Менендес әскерге қабылданып, Франциямен соғысқа қатысты. Ол Испанияның теңіз саудасын мазалаған француз каперлеріне қарсы шағын флотта теңізде қызмет етті.

Әскери мансап

Екі жылдық соғыстан кейін Менендес отбасына оралды, өзінің мұрасының бір бөлігін жеке кеме салуға жұмсау жоспарын қалыптастырған болатын. Ол жағалауды күзетуге ыңғайлы, шағын, бірақ жылдам жүретін патахе (patache) кемесін салды. Ол бірнеше туыстарын өзімен бірге оқиға іздеу үшін кемеге шақырды. Осы кемеде жас Менендес Галисия жағалауында үш баяу испан жүк кемесіне шабуыл жасаған француз каперлерімен (corsairs) болған шайқаста алғашқы жеңісін оді. Ол тиімді басшылықпен оны қуған екі жылдам забраны (Биская фрегаттары) бөліп, екеуін де тұтқынға алып, үшіншісін кері қайтарды. Педро Менендестің ерліктері Испания мен Францияның жағалауларында, сондай-ақ корольдік сарайларда талқылау тақырыбына айналды. Ал Севилья саудагерлері мен Каса де Контратасион (Сауда үйі) Менендестің жетістігіне және оның тәжге (Crown) күшін арттыруына ашуланды.

Қазыналық флоты

Менендес Кариб теңізіндегі ірі порттардағы патшалық қамалдарды бірінші болып зерттеп, құрылысына рұқсат берген испан басшысы ретінде танымал. 1554 жылы оны Испан қазына флоты – Индия флотының генерал-капитаны етіп тағайындады. Сол жылы ол флотпен бірге шығып, оны Испанияға қауіпсіз жеткізді. Багам арнасының стратегиялық маңызын және Куба аралындағы Гавананың қазына галеондарының жылдық флотымен кездесу үшін маңызды порт екенін дәлелдеді. Бұл лауазым өте беделді болды және патшаның оны тағайындауы сирек кездесетін жағдай еді, себебі бұрын бұл позицияны Casa de Contratación басқарған. 1559 жылы Филипп II Менендесті генерал-капитан, ал оның інісі Бартоломе Менендесті Индия флотының адмиралы етіп қайта тағайындады. Сол жылдың қазан айында ол генерал-капитан ретінде Үндістанға аттанды және Кариб теңізі мен Мексикадан Испанияға қайтқан үлкен Армада де ла Каррера, яғни Испан қазына флотының галеондарына басшылық етті. Менендес олардың Флорида бұғазы арқылы және Флориданың шығыс жағалауымен, Гольфстрим ағысының артықшылықтарын пайдаланып өткен жолын анықтады. Алайда, 1561 жылы Менендес контрабанда жасады деген айыппен Casa қызметкерлерімен түрмеге қамалды, бірақ ол ісін сотқа ауыстырып, босатылды. Менендес Испан қазына флотының конвой жүйесін ресмилендірген бас жоспарлаушы ретінде танылды, ол Испания мен оның теңіз арқылы байланысқан аумақтары арасындағы маңызды байланыс құралы болды. Санта-Круздың 1-ші маркизі Альваро де Базанмен бірлесіп, Испаниядағы Кадис пен испандық Мексикадағы Вера-Круз арасындағы сауданы жүзеге асырған үлкен галеондарды жобалауға көмектесті. Кейіннен, адельтадо ретінде, Менендеске осы кең аумақты зерттеу міндеті жүктелді, ол қазіргі Батыс Флориданың шығанақ жағалауынан Флорида кілтінің айналасын және Ньюфаундлендке дейін созылды. Оған король екі-үш бекітілген президио құруды, оларды отарлаушылар мен құлдармен қамтамасыз етуді және үндістерді католицизмге көшіруді де тапсырды.

Ла Флориданың кәсіпорны

1562 жылы Жан Рибо бастаған гугеноттар тобы Испанияның иелігіндегі Ла Флорида деп аталатын аймаққа келді. Олар Флоридадағы Сент-Джонс өзенінің сағасын зерттеп, оны ла Ривиер де Май (Май өзені) деп атады. Француздар солтүстікке қарай жүзіп, қазіргі Оңтүстік Каролинадағы Порт-Роял шығанағында Чарльзфорт деп аталатын елді мекен құрды. 1563 жылдың 19 тамызында Педро Менендес пен оның бауыры Бартоломе пара алғандығы және күміс контрабандасымен айналысқандығы айыбымен Каса де Контратасьон түрмесіне қамалды. Қыркүйек айында ол Жаңа Испания флотының флагманы, оның ұлы адмирал Хуан Менендес басқаратын кеме Оңтүстік Каролина жағалауында жоғалып кеткені туралы хабар алды. Кеме Испанияға қайтып бара жатқанда, Оңтүстік Каролина жағалауындағы Бермуд аралдары маңында дауылға ұшырап, жоғалып кетті деп есептелді. Менендес ұлын іздеу үшін Ла Флоридаға сапар шегу жоспарын жасады, бірақ түрмеден бастауға мүмкіндігі болмады, ал король Филиппке берген өтініштеріне жауап келмеді. Испания Флоридаға француз экспедициясы туралы Атлантика жағалауындағы порттардағы тыңшылары арқылы білді. Филипп II доктор Габриэль де Энвея Жан Рибоның «Жаңа Францияның генерал-капитаны және вице-королі» болып тағайындалғанын хабарлағанда, қатты алаңдады. Ол сондай-ақ Флоридаға сапарға аттану үшін Диппеде кемелер, сарбаздар мен жабдықтардың үлкен экспедициясы дайындалып жатқанын айтты: онда 500-ден астам аркебузиерлер болуы керек еді, ал көптеген қола зеңбіректер кемелерге тиеліпті. Түрмеден босағаннан кейін Менендес қайтадан корольдің мақсатына қызмет етуге мүмкіндік алды. Ол Ла Флориданың аделантадосы болып тағайындалды, егер сәтті болса, үлкен жер гранты мен маркиз атағын алуға уәде берілді. Ол корольге Флорида жағалауын зерттеудің стратегиялық маңыздылығын, Қытай мен Молукка аралдарының байлықтарына сауда жолдарын табуды ұсынды. Мұндай су жолдары Мексиканың орталық бөлігіндегі Жаңа Испанияның кен орындарына және Тынық мұхитына да апаратынына үміттенді. Ол бірнеше аймақты отарлауды ұсынды, бұл үндістер мен шетелдік державалардың шабуылдарынан аумақты қорғауға көмектесер еді. Менендес Флоридадағы бұл кәсіпорын арқылы өзіне үлкен пайда табуды және корольдік қазынаны арттыруды күтті, өйткені ол ауыл шаруашылығын, балық шаруашылығын және кеме жасау материалдарын дамытуды қамтиды. Бұл амбициялық жобаны оның солтүстік Испаниядан шыққан он жеті отбасының туыстық одағы қолдады, олардың барлығы қандас және некелескен. Олар өздерінің жеке тұлғаларын және байлықтарын аделантадоға уәде етті, кейіннен Ла Флоридадағы жерлердің үлкен гранттарымен және азаматтық және әскери лауазымдардың патшалық құрметтерімен байытылатынына үміттенді. Бұл қолдау Менендеске өзіне қан байланысы бар және оның табысына болашағын жұмсаған лейтенанттар мен лауазымды адамдардың адал тобын берді. 1564 жылдың басында Менендес Флоридаға барып, Ла Консепсьонды және оның ұлы адмирал Хуан Менендесті іздеуге рұқсат сұрады. Жоғарыда айтылғандай, олар 1563 жылы дауыл кезінде жоғалып кетті. Солтүстік Америкадағы өздерінің талап еткен аумақтарын еуропалық державалардың одан әрі шабуылдарынан қорғауды қалайтын испан патшалығы 20 наурызда 1565 жылы Филипп II қол қойған Менендеске асиенто берді, оған кең сауда артықшылықтарын, жерлерді бөлу құқығын және 500 құлды сату лицензиясын, сондай-ақ Флориданың аделантадосы сияқты әр түрлі атақтарды берді. Менендеске Флоридалық кілден қазіргі Канадаға дейін Солтүстік Американы барлау және оның жағалау ерекшеліктері туралы баяндау тапсырылды. Сондай-ақ, оған Испания патшасына бағынбайтын кез келген басқынды қууға бұйрық берілді. 28 шілдеде 1565 жылы Менендес Кадистен 600 тонналық флагманды «Сан Пелайо» атты флотымен, бірнеше кіші кемелермен және 1000-нан астам теңізшілерді, сарбаздарды және отарлаушыларды алып шықты. 28 тамыздағы Сент-Августин мейрамында флота құрлық көріп, француздар Дельфиндер өзені деп атаған су арнасының солтүстік сағасына бекінді. Бұл қазіргі Сент-Августин қаласының орны ретінде дамыды. Менендес солтүстікке қарай жүзіп, Рибоның флотымен Май өзенінің жанында қысқаша шайқасқа түсті. 6 қыркүйекте ол өзінің алғашқы қонысына оралды, ол жерді католик әулиесінің есімімен атады, әскерлерін түсірді және өз адамдарын және жабдықтарын қорғау үшін тез күштерді құрды. Экспедицияның капелланы отец Франсиско Лопес де Мендоса Грахалес алғашқы алғыс айту мейрамын осы жерде өткізді. Францискандықтардың ресми аванпосты Mission Nombre de Dios десанттық пунктте құрылды, мүмкін бұл Америка Құрама Штаттарының материктік бөлігіндегі алғашқы миссия болды. Миссия жақын маңайдағы Мокама тайпасының, Тимукуа тобының ауылдарына қызмет етті және 16-17 ғасырлардағы маңызды басшылықтың орталығы болды. Менендес Сент-Августиннен Май өзеніндегі француздық бекініс, Форт Каролинды жою үшін әскерлерін құрлыққа көшті. 20 қыркүйекте 1565 жылы олар күтпеген шабуыл жасап, кездескен барлық ересек ер адамдарды өлтірді, бірақ әйелдер мен балаларды аман қалдырды; 132 француз өлтірілді. Лодонньер және бірнеше ондаған француз орманда қашып кетті. Менендес басып алынған бекіністе испан гарнизонын қалдырды, ол қазір Сан Матео деп аталды. (1568 жылы Доминик де Гург басқаратын француз әскері оралды және оны жойды, 1565 жылғы қырғынға жауап ретінде испан гарнизонын өлтірді.) Менендес Жан Рибоны іздеді, ол төрт кемемен Сент-Августинге шабуыл жасау үшін кеткен еді. Рибо теңізге шыққаннан кейін, үш кемесі Понсе де Леон шығанағының жанында дауылға ұшырады. Оның флагманы қазіргі Кейп Канаверал маңында жерге қонды. Үндістер одақтастарынан французтардың қалғандары жағалаумен солтүстікке қарай бара жатқанын естіген Менендес оларды іздеуге кірісті, оларды Матаньяс өзенінің оңтүстік кіреберісінде тапты. Испандармен бірнеше келісімдерден кейін Рибо және онымен бірге болған 150-350 француз (көздер әртүрлі) капитуляциялады. Испандар олардың көпшілігін шығанақ жанындағы құмдарда атып тастады. Кейін бұл орын Матаньяс (испан тілінде «қырғын») деп аталды. Флорида жағалауын бақылауға алғаннан кейін Менендес әскерлеріне Сент-Августиндегі бекіністі аяқтауды бұйырды. Ол сондай-ақ католик шіркеуі үшін жергілікті тұрғындарға миссиялар құрды және түбектің шығыс жағалауын және ішкі аймақтарын зерттеді. 1566 жылдың мамырында, көршілес Тимукуа тайпаларымен қарым-қатынас нашарлағандықтан, Менендес испан қонысын материк пен теңіздің арасындағы тосқаналы аралының солтүстік бөлігіндегі қорғанысқа қолайлырақ жерге көштірді, онда ағаштан жасалған бекініс салды. 1572 жылы қоныс болашақ қала алаңының оңтүстігіне, материкке көшірілді. Губернатор ретінде Менендес аймақты зерттеді және қосымша бекіністер салды. Ол сондай-ақ Хуан Пардо экспедициясын тапсырды, ол қазіргі Оңтүстік Каролинадағы Порт-Роял шығанағындағы Санта-Еленадан Оңтүстік-Шығыстың ішкі аймақтарына саяхаттау керек еді. Пардо Мексиканың орталық бөлігіндегі испан күміс кендеріне баламалы құрлық жолын табу және жабдықтау керек еді, өйткені испандықтар Аппалач тауларының осы жерге дейін созылатын тізбектің бөлігі деп жаңылысты. Келесі екі жылда Пардо және оның адамдары қазіргі Оңтүстік Каролина мен Батыс Солтүстік Каролинаға саяхаттады, Жоара Миссисиппи басшылығында тоқтады, онда олар Сан-Хуан бекінісін салып, қыстады. Барлығында оның экспедициясы Оламикодағы Чиаханың бас қаласындағы Сан-Педро сияқты бұл маршрут бойында алты бекініс салды. Пардо экспедицияны басқа жұмыстар үшін тастап кетті. 1568 жылы гарнизондағы испандықтардың барлығы бір басқарылған үндістермен өлтірілді, бекіністер қиратылды. Испандықтар осы аймақта отарлауға тырыспады. Сенімді...

Кейінгі жылдар

Менендес Флориданың оңтүстік-батысына барып, ұлын іздеді. Сол жерде ол қазіргі Шарлотта порты деп аталатын жерде Калуса тайпасымен, теңізде саяхаттауға машықтанған халықпен, байланыс орнатты. Ол олардың басшысы Карлоспен алғашқы бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізді, бұл келісім Менендестің Карлос әпкесіне үйленуімен бекітілді, ол шүкіршілік суына шомырылғанда Доня Антония есімін алды. Бейбітшілік берік болмады, Менендестің жаңа әйелін оның халқымен келіссөздерде амал ретінде пайдалануы, сондай-ақ Калуса тайпасының жауы Токобагамен келіссөздер жүргізуі, қарым-қатынасты толыққанды соғысқа дейін нашарлатуға әкелді, ол келесі ғасырға дейін үзіліс-үзіліс болып жалғасты. Менендес ұлы Хуанды таба алмады. Жағалау бойында 200 сарбаздан тұратын испан гарнизонын құрып, ол қазіргі Джорджия жағалауына жүзіп барып, Флоридаға оралғанға дейін Сент-Кетеринес аралының жергілікті индейлерімен байланыс орнатты. Губернатор ретіндегі өзінің орны бекітілген соң, Менендес аймақты зерттеді және қосымша бекіністер салды. 1567 жылы ол оңтүстікке қарай жорық жасап, қазіргі Веро-Бич маңындағы Үнді өзеніне жеткенде Айс (Жис) тайпасына кездесті. Ол 1567 жылы Испанияға оралды. Айс, Текеста және Калуса тайпалары сияқты, испандықтардың қоныстануына қарсылық көрсетіп, 1670 жылға дейін соғыс үзіліс-үзіліс болып жалғасты. Кейінірек Менендес олардың елордасы Эль-Порталда (қазіргі Майамиде) Текеста тайпасымен байланысқа түсті, олар оған Кубаға Аравак тайпасы үшін аудармашы ретінде үш басшыны алып кетуге келісім берді. Менендес Текеста тайпасын католик дініне өткізу үшін иезуит миссионерлері Франсиско де Вильяреал мен Пэдре Рогельді қалдырды, бірақ тайпа олардың үйретулеріне бейжай қарады. Бір жылдан кейін иезуиттер Сент-Августинге оралды. Менендес 1571 жылы соңғы рет Ла Флоридаға сапар шекті, Санта-Еленаға 650 қоныс аударушымен, сондай-ақ әйелі мен отбасымен бірге келді. 1572 жылдың тамызында Менендес отыз сарбаз бен теңізшілермен бірге кемені бастап, қазіргі Вирджиниядағы Аякан миссиясының иезуиттерінің өлтірілуіне кек қайтару үшін жорық жасады. Өмірінің соңында ол Кубаға келгеннен кейін көп ұзамай губернатор болып тағайындалды. Менендес 1574 жылдың 17 қыркүйегінде Испанияның Сантандер қаласында тифтен қайтыс болды.

Мұра

Сент-Джонс округінің 206 мемлекеттік жолында орналасқан Педро Менендес орта мектебі оның құрметіне аталған, сондай-ақ аймақтағы бірнеше көшелерге де оның есімі берілген. Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Либерти" жүк кемесі оның құрметіне аталды. Армаданың жаңа F110 классындағы фрегаты оның есімімен аталады.

Бастапқы ресурстар

Педро Менендес де Авилес саяхат туралы бұйрық, 1572 жылдың 3 шілдесі. Конгресс кітапханасының қорындағы материалдардан.