Кіріспе
Бұл мақалада Америкадағы қытайлар тұратын қалалық аймақтар, яғни қытай тегінен шыққан көптеген адамдардың қоныстанған жерлері талқыланады. Аймақтарға Канада, АҚШ және Латын Америкасы кіреді.
This article discusses Chinatowns in the Americas, urban areas with a large population of people of Chinese descent. The regions include: Canada, the United States, and Latin America.
Канада
Канададағы қытайлар аудандары көбінесе ірі қалаларда кездеседі. Калгари, Эдмонтон, Монреаль, Оттава, Торонто, Ванкувер, Виктория және Виннипег қалаларында қытайлар аудандары бар. Канада тарихында кейбір шағын қалаларда да қытай қалалары болған. 1900 жылға дейін қытайлардың көп бөлігі Британдық Колумбияда, Нанаимо, Нью-Вестминстер, Миссия, Лилует, Баркервилл және Пентиктон сияқты қалаларда шоғырланған. Британдық Колумбияның Стэнли, Рок Крик және Ричфилд сияқты, жылдар бойы қытай халқы басым болған кейбір қалалары қытайлар ауданы деп белгіленбеген. 1923 жылдан 1967 жылға дейін Қытайдан иммиграцияны шектеу заңдары тоқтатты. 1997 жылы Гонконгтың Қытайға өткеніне байланысты, көптеген адамдар белгісіздікке байланысты Канадаға қашуға мәжбүр болды. Globe and Mail газетінің мәліметінше, 1930-1940 жылдар аралығында Канаданың барлық аймағында 25 қытайлар ауданы болған, олардың кейбіреулері кейіннен жойылған.
Ванкувер
Ванкувердің қытай ауданы Канададағы ең ірісі. 19-шы ғасырдың соңына қарай, ескі қытай ауданының негізгі бөлігі Ванкувердің орталық қаласындағы Пендер көшесі мен Мейн-стритте орналасқан. Бұл, Викторияның қытай ауданымен бірге, Солтүстік Америкадағы ең көне сақталған қытай аудандарының бірі. Ванкувер қазіргі заманғы қытай-канадтық мәдениеті мен әдебиетінің ортасы болған. Ванкувердің қытай ауданында көптеген галереялар, дүкендер, мейрамханалар мен базарлар, сондай-ақ Қытай мәдени орталығы және доктор Сунь Ят Сеннің классикалық қытай бағы мен паркі бар. Бұл бақ Қытайдан тыс Мин дәуіріндегі алғашқы және ең үлкен қытай бақшаларының бірі. Қазіргі Үлкен Ванкуверде бір ғана аудан "қытай ауданы" деп аталатын болса да, аймақтағы қытай халқының үлкен үлесі (Солтүстік Америкадағы ең жоғары көрсеткіш) көптеген коммерциялық және тұрғын үй аудандарын қалыптастырды, бірақ олар қытайлардың басымдығына қарамастан "қытай ауданы" деп аталмайды. Үлкен Ванкуверде бұл термин тек қала орталығындағы тарихи қытай ауданына қатысты. Аймақта қытай және азиялық тақырыбындағы сауда орталықтары көп, олардың ең көп шоғырланған жері Ричмондтың Алтын ауыл ауданы.
Жамайка
Ямайканың Кингстонында қытайлықтардың ықпалымен құрылған қытай ауданы бар. Ямайка тарихында қытайлықтар, негізінен Гуандун провинциясынан келген хакка тайпасының өкілдері болған, қазіргі уақытта ел халқының 0,2 пайызынан кемді құрайды (жалпы саны 6000 қытай тұрғыны және Ямайкада ондаған мың африка-қытай текті адамдар бар).
Тринидад және Тобаго
Кариб теңізіндегі ағылшын тілді көпшілік елдің астанасы Порт-оф-Испанияда Шарлотта көшесінде қытайлар кварталы орналасқан. Онда 1970-жылдардан бері қытай бизнесмендері мен саудагерлері бар, және сол көшенің кіреберісінде арка тұрғызылған.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарындағы қытай аудандары Батыс жағалауында 1840 жылдардан бері, ал Шығыс жағалауында 1870 жылдардан бері қалыптасқан. Қытайлықтар – көптеп келген алғашқы азиялық топтардың бірі болды. Корея және Вьетнам соғыстары, 1965 жылғы Иммиграция заңы, сондай-ақ білікті жұмыс күшіне деген қажеттілік Қытайдан және Азияның басқа аймақтарынан иммиграцияның күшеюіне әкелді. 21-ші ғасырдың басында қытайлықтар Азиядан келген иммигранттардың ең ірі тобы болып табылады және АҚШ тарихының көп бөлігінде осылай болды. Басқа елдерден келген иммигранттардың саны арта келе, ең көне азиялық этникалық аймақ – Чайнатаун, Жапония ауданы, Корея ауданы және Кішкентай Үндістан сияқты басқа азиялық аймақтар үшін үлгі болып қызмет етті. Нью-Йорктегі Флашингтегі қытай ауданы Азиядан тыс ең көп қытай халқына мекендейтін орынға айналды, ал Сан-Францискодағы қытай ауданы АҚШ-тағы ең көнесі болып саналады.
Сан-Франциско қаласы
Сан-Франциско – Тынық мұхитының порты қаласы, Батыс жарты шардағы ең көне және үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан қытайлар кварталы. Ол шамамен 1848 жылы пайда болды және Калифорниядағы алтын асығу кезінде және Солтүстік Америка құрлығтаралық теміржолдары салынып жатқанда келген иммигранттар үшін қақпа ретінде қызмет етті. 1910 жылы қытайлар кварталы туристік орын ретінде қайта қарастырылды. Сан-Францискодағы қытайлар кварталы 1906 жылғы жер сілкінісі мен өрттен дерлік толығымен қирады, бірақ оның бір бөлігі тұрғындары басқа жерге көшпеді. Көптеген жылжымайтын мүлік алыпсатарушылары мен саясаткерлердің қаржылық ауданның ықпалын кеңейту үшін қытай қауымын қаланың оңтүстік бөлігіне көшіру туралы ұсыныстары үлкен мәселе болды. Жауап ретінде, қытайлар кварталының көптеген тұрғындары мен үй иелері өз аудандарының құқығын қорғау үшін қайтадан тұрып, ашық ауада және уақытша шатырларда жатты. Кірпіштен салынған көптеген бизнес және тұрғын үйлер орташа зақыммен сақталып, қызметін шектеулі деңгейде жалғастырды. Жер сілкінісінен кейін екі жыл өткен соң, Синг Фат және Синг Чонг ғимараттары қытай қауымының осы аймақта қалуға деген нық қабілетін көрсететін нысан ретінде салынды. Осы әрекеттің нәтижесінде, қытайлар кварталы Азиядан тыс ең ұзақ және үздіксіз қоныстанған қытай қауымы болып табылады.
Латын Америкасы
Латын Америкасындағы қытайлар шаңырағы (lang es, singular barrio chino / bairros chineses, singular bairro chinês) 19 ғасырда Латын Америкасының түрлі елдеріне қытай иммиграциясының өркендеуімен, ауыл шаруашылығы және балық аулау салаларында келісімшарт бойынша жұмыс істеушілер (яғни, міндетті еңбекшілер) ретінде дамыды. Көбісі Гуандун провинциясынан келген. 1970 жылдардан бері жаңа келгендердің көпшілігі Гонконг, Макао және Тайваньнан келді. Латын Америкасындағы қытай аудандары бастапқы көшіп келгендердің ұрпақтарын – көбінесе аралас қытай және латын текті ата-аналары барларды – және Шығыс Азиядан жақында көшіп келгендерді қамтуы мүмкін. Латын Америкасындағы азиялықтардың көпшілігі кантондық және хаккалық текті. Латын Америкасындағы қытай ұрпақтарының санына қатысты бағалаулар кең ауқымды. Латын Америкасындағы ең көне қытайлар ауданы Мексика қаласында, кем дегенде 17 ғасырдың басына дейін бар. Лима қаласында екі танымал қытай ауданы бар. Бразилияда Сан-Паулудағы Либердаде ауданында ірі жапондық қауыммен бірге маңызды қытай қауымдастығы да бар. Муниципаль базары мен Rua 25 de Março сауда көшесіне жақын Мэркадо ауданында қытайлар кварталын құру жобасы жүзеге асырылуда.