Латын Америкасындағы қытай кварталдарының тарихы: 19 ғасырда Гуандуннан келген қоныс аударрушылар мен соңғы толқындар, мәдени араласу, кантондық және хакка тегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латын Америкасындағы қытайлар шаңырағы (lang es, singular barrio chino / bairros chineses, singular bairro chinês) 19-шы ғасырда Латын Америкасының әртүрлі елдеріне қытай иммиграциясының өркендеуімен, ауыл шаруашылығы және балық аулау салаларында келісімшарт бойынша жұмыс істеушілер (яғни, мерзімілі жұмыспен қамтылғандар) ретінде қалыптасты. Көбісі Гуандун провинциясынан келген. 1970 жылдан бері жаңа келгендердің көпшілігі Гонконг, Макао және Тайваньнан болды. Латын Америкасындағы қытай аудандары бастапқы көшіп келгендердің ұрпақтарын – көбінесе қытай және латын текті ата-аналары барларды – және сондай-ақ Шығыс Азиядан жақында көшіп келгендерді қамтуы мүмкін. Латын Америкасындағы азиялықтардың көпшілігі кантондық және хаккалық тегінен шыққан. Латын Америкасындағы қытай ұрпақтарының санына қатысты бағалаулар кең ауқымды, бірақ олар кем дегенде 1,4 миллионды құрайды және одан да көп болуы мүмкін. Англо-Америка мен Еуропаның қытай аудандарынан айырмашылығы, таза қанды этникалық қытайлардың саны салыстырмалы түрде аз болды, бірақ Латын Америкасының кейбір аймандарына қытай иммиграциясының деңгейі төмендеуіне байланысты қазір тез өсуде. Латын Америкасындағы қытай аудандарының тұрғындары көбінесе көп тілді болады. Латын Америкасының қытай аудандарына Мексика қаласы, Гавана, Буэнос-Айрес және Лима кіреді. Осы аудандардың кейбіреулері негізінен туристік орындар ретінде танымал, бірақ олар нағыз, тірі этникалық қауымдастықтар емес. Кубаның Гавана қаласындағы қытай ауданында негізінен испан тілінде сөйлейтін, көп буынды қытай-кубалықтар тұрады, ал Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Белграно ауданындағы қытай ауданында Тайваньнан келген көптеген бірінші буын холо және мандарин тілінде сөйлейтін иммигранттар қоныстанған. Саяси тұрғыдан, Латын Америкасының бірнеше мемлекеті Тайваньдағы Қытай Республикасының үкіметін мойындайды. Панама қаласының Барио Чиносына қытай аркасы, сол кездегі Тайвань президенті Ли Тенг Хуэйдің Панамаға жасаған сапарынан кейін сыйлық ретінде табыс етілді. 1995 жылы Куба революциясының көшбасшысы Фидель Кастроның Қытай Халық Республикасына жасаған маңызды ресми сапарынан кейін Гавананың Чино ауданындағы Драгон көшесіндегі жаңа қытай аркасын салу үшін материалдар берілді.
Chinatowns in Latin America (lang es, singular barrio chino / bairros chineses, singular bairro chinês) developed with the rise of Chinese immigration in the 19th century to various countries in Latin America as contract laborers (i. e., indentured servants) in agricultural and fishing industries. Most came from Guangdong Province. Since the 1970s, the new arrivals have typically hailed from Hong Kong, Macau, and Taiwan. Latin American Chinatowns may include the descendants of original migrants — often of mixed Chinese and Latino parentage — and more recent immigrants from East Asia. Most Asian Latin Americans are of Cantonese and Hakka origin. Estimates widely vary on the number of Chinese descendants in Latin America but it is at least 1.4 million and likely much greater than this. Unlike the Chinatowns of Anglo America and Europe, pure blood ethnic Chinese were relatively few in number but now increasing rapidly due to generally lower levels of Chinese immigration to some parts of Latin America. Residents of Latin American Chinatowns tend to be multilingual. Latin America's Chinatowns include those of Mexico City, Havana, Buenos Aires, and Lima. Some of these Chinatowns mainly serve as tourist attractions and not as true, living ethnic communities. The Chinatown of Havana, Cuba's is largely multi generation Spanish speaking Chinese Cuban whereas the Chinatown of the Belgrano district of Buenos Aires, Argentina consists of many first generation Holo and Mandarin speaking immigrants from Taiwan. Politically, several nations of Latin America recognize the government of the Republic of China in Taiwan. A Chinese arch was presented as a gift to the Barrio Chino of Panama City, following the visit of Panama by the then Taiwanese President Lee Teng hui. After the major official visit by the Cuban Revolution's Fidel Castro to the People's Republic of China in 1995, materials were given for the new Chinese arch on Calle Dragone in Havana's Barrio Chino.
Аргентина
Ол Буэнос-Айрестің Белграно орта таптық ауданында, Arribeños, Mendoza және Montañeses көшелерінің маңында орналасқан. Бұл аймаққа соңғы жылдары Тайвань мен Қытайдан көптеген иммигранттар қоныстанды. Американың және Шығыс Азияның басқа аймақтарынан келген этникалық қытайлар, сондай-ақ қытай тегі емес азиялықтар, негізінен жапондықтар мен корейлер де бар. Олардың алғашқы иммигранттарының келуі Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысымен байланысты. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, қауымдастық 200 000 адамнан тұрады.
It is centered on Arribeños, Mendoza and Montañeses Streets, in the middle class neighbourhood of Belgrano, Buenos Aires. Large numbers of recent Taiwanese and Mainland Chinese immigrants have settled in the area. Also included are ethnic Chinese from other parts of the Americas and East Asia, and Asians of non Chinese ancestry, mainly Japanese and Korean, whose first immigrants date from WWII and the Korean war. As of 2018, the community was made up of 200,000 people.
Бразилия
Сан-Паулудағы Либердаде ауданында қытайлық бразилиялықтардың көптеген өкілдері тұрады. Бразилияда 250 мың қытай иммигранты мен олардың ұрпақтары бар. Көптеген қытай иммигранттары 1949 жылы Қытайдағы азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін Сан-Паулуға қоныс аударды. Бразилиядағы қытайлардың көпшілігі материктік Қытайдан шыққан, бірақ олардың көпшілігі Тайваньнан, ал кейбіреулері Гонконг пен Макаодан шыққан.
A significant population of Chinese Brazilians live in Liberdade area in São Paulo. There are 250 thousands Chinese immigrants or descendants living in Brazil. Many Chinese immigrants settled in São Paulo following the end of the Chinese civil war in 1949. While most of the Chinese in Brazil descend from Mainland China, many also descend from the Taiwanese, while some of them are descended from Hong Kong and Macau.
Куба
Қытайлық иммиграция Кубаға 1847 жылы испандық қоныс аударушылар қант плантацияларында жұмыс істеу үшін кантондық келісімшарт жұмысшыларын әкелген кезде басталды. Келесі онжылдықтарда Африкалық құлдардың орнына Қытайдан, Гонконгтан, Макаодан және Тайваньнан жүздеген мыңдаған қытай жұмысшылары әкелінді. 8 жылдық келісімшарттарын аяқтағаннан кейін, қытай иммигранттары көбінесе Кубада тұрақты қоныстанды, және олардың ұрпақтары содан бері жергілікті кубалықтармен араласып кетті. Аргентина және Латын Америкасының басқа елдерінен айырмашылығы, Кубадағы қытай диаспорасы бұрын кең таралған, бірақ қазіргі таңда қытай-кубалық қауымдастығы көбінесе Хаванадағы Занья көшесіндегі Barrio Chino de La Habana деп аталатын Barrio Chino аймағында шоғырланған. 1959 жылғы Куба революциясынан кейін көптеген қытай-кубалық кәсіпкерлер елден АҚШ-қа қашып кетті. 1960 жылдардан бері Кубаға көптеген қытай иммигранттары келген жоқ, тіпті келмеген де болуы мүмкін (қытай аудандарының дамуы немесе жаңаруы үшін Кубадағы саяси жағдайға қолайсыз көп жеке инвестициялар қажет). Қазіргі таңда Кубада қытай тіліндегі жалғыз газет – Квонг Ва По ғана қалды. Гавананың қытай ауданы бұрын Латын Америкасындағы ең ірі аудандардың бірі болған, оның аумағы шамамен 44 шаршы блоктан тұрған. Революцияның туризмге экономикалық тәуелділігіне байланысты, жақында материктік Қытайдың мемлекеттік кәсіпорындары мен шетелдегі қытай жеке инвесторларынан, әсіресе қытай канадалықтарынан қытай ауданын қайта жандандыруға инвестиция тартуға бағытталған әрекеттер жасалып жатыр.
Chinese immigration to Cuba started in 1847 when Spanish settlers brought in Cantonese contract workers to work in the sugar fields. Hundreds of thousands of Chinese workers were brought in from China, Hong Kong, Macau, and Taiwan during the following decades to replace the labor of African slaves. After completing 8 year contracts, the Chinese immigrants generally settled permanently in Cuba, where their descendants have since intermarried with local Cubans. Unlike that of Argentina and other Latin American countries, the overseas Chinese population of Cuba was once large, but the now diminished Chinese Cuban community is today clustered around the largely dying Barrio Chino — called Barrio Chino de La Habana — on Calle Zanja, in Havana. After the Cuban Revolution of 1959, many Chinese Cuban entrepreneurs fled the country for the United States. Since the 1960s, Cuba has not attracted very many, if any, Chinese immigrants (developments or redevelopments of Chinatowns tend to require much private investments for which political conditions in Cuba are not favorable). Only one Chinese language newspaper, Kwong Wah Po, remains in Cuba. Havana's Chinatown was formerly among the largest in Latin America as the neighborhood comprised 44 square blocks during its prime. To tie in with the Revolution's economic reliance on tourism, attempts have recently been launched to attract revitalization investment for the Chinatown from Mainland Chinese state run enterprises and overseas Chinese private investors, particularly Chinese Canadians.
Чили
Перудегі 1200–1500 қытай жұмысшысы Тынық мұхиты соғысында (1879–1883) Чили тарапына қолдау көрсетіп, соғыс аяқталған соң Чилиге барды. Сантьяго қаласындағы Баррио Патронато ауданында қытай дүкендерінің, супермаркеттерінің және мейрамханаларының көп бөлігі орналасқан. Дегенмен, кейбір қытай бизнесін Santiago Centro және Estación Central сияқты сауда орталықтарында да кездестіруге болады.
Between 1,200 and 1,500 Chinese workers in Peru offered support to the Chilean side in the War of the Pacific (1879–1883) and thus went to Chile at the war's end. Most Chinese shops, supermarkets, and restaurants located in Barrio Patronato neighborhood in Santiago. However, some Chinese businesses can also be found in shopping centers such as Santiago Centro and Estación Central.
Колумбия
Кали қаласы Тынық мұхитының жағажайына жақын болғандықтан, ең ірі азиялық қауымға ие. Қытай халқы Барранкилья және Медельин қалаларында да кездеседі. Астана Боготада, әсіресе Сан-Викторино ауданында шағын Қытай қалашығы бар.
The city of Cali has the largest Asian community because of its proximity to the Pacific Coast. The Chinese population can also be found in Barranquilla and Medellin. A small Chinatown exist in capital city Bogotá, especially in San Victorino area.
Доминикан Республикасы
Доминикан Республикасында қытайлықтардың болуы туралы алғашқы жазба 1864 жылы Доминикан Республикасының қалпына келтіру соғысы кезінде, соғыста шайқасқан «Панчо эль Чино» деген адамға сілтеме жасау арқылы тіркелді. Сондай-ақ, Грегорио Рива есімді кәсіпкер Кубадан бірнеше қытай жұмысшыларын алып келіп, Цибао аймағында кірпіш және әк жасауға жұмсаған. Бұл қытай иммигранттары Самана, Юна және Мока қалаларында қоймалар салды. 1870 жылға қарай қытай көшіп келушілері Мокадағы зиратты салған. 1878 жылы Пуэрто-Платаның губернаторы болған генерал Сегундо Имберттің жұмысының арқасында Пуэрто-Платада қытай доминикандықтарының саны артты. 1916-1924 жылдары Доминикан Республикасын американдықтар басып алған кезде қытайлардың көптеп келуі болды, сол кезде этникалық қытайлар басып алудың нәтижесінде болған қарқынды экономикалық өсімге қатысу үшін келді. 1937 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысының салдарынан Доминикан Республикасына көбірек қытай көшіп келушілері келді. 1944 жылы Доминикан Республикасында ресми қытай кеңсесі, ал 1945 жылы Қытай Ұлттық партиясының филиалы ашылды. 1950 жылдары қытай доминикандықтары Санто-Домингоның Дуарте ауданында шағын орын тепеп, қаланың сол бөлігіндегі көптеген кәсіпорындар қытайларға тиесілі болды. Қытай көші-қоны 1960-1970 жылдары азайғандықтан, қауымның өсуі шектелді. Санто-Домингодағы «Чайнатаун» идеясы 1990 жылдардың басында туды, бірақ идеяның іске асуына бірнеше жыл кетті. «Флор Пара Тодос» ұйымы мойындалғаннан кейін «Чайнатаун» іске асуға жақындады. «Чайнатаун» орналасқан ауданда ондаған жылдар бойы қытай иммигранттары тұрып келген. 2004 жылдың 8 желтоқсанында Санто-Доминго қалалық билігімен келісімге сәйкес, Қорға жобаны салуға рұқсат берілді. Қалалық муниципалитетпен жасалған келісімнен басқа, «Чайнатаунды» туристік орын ретінде ілгерілету үшін Туризм министрлігімен, мәдени шараларды дамыту үшін Мәдениет министрлігімен және ауданда полиция қорғауын күшейту үшін Полиция департаментімен келісімдер жасалды. Санто-Домингоның «Чайнатауны» 2006 жылы ресми түрде ашылды.
The first recorded mention of a Chinese presence in the Dominican Republic was in 1864 during the Dominican Restoration War, with references to a man called “Pancho el Chino,” who fought in the War. There are also reports that a businessman named Gregorio Riva brought a handful of Chinese laborers over from Cuba to make bricks and quicklime in the Cibao region. This group of Chinese immigrants eventually built warehouses in Samaná, Yuna and Moca. By 1870 the Chinese migrants had built the cemetery in Moca. By 1878 the presence of Chinese Dominicans in Puerto Plata had increased thanks to the work of General Segundo Imbert, who was Governor of Puerto Plata. A large influx of Chinese came during the American occupation of the Dominican Republic in 1916 to 1924, when ethnic Chinese came over to take part in the rapid economic expansion that resulted from the occupation. In 1937, more Chinese migrants that came to the Dominican Republic due to the Second Sino Japanese War. In 1944 an official Chinese office was opened in the Dominican Republic and in 1945 a branch of the Chinese Nationalist Party was also opened. By the 1950s Chinese Dominicans had established a small niche in the Duarte area of Santo Domingo and most of the businesses in that part of the city were Chinese owned. Since Chinese migration had declined during the 1960s and 1970s, the community's growth was limited. The original idea for a Chinatown in Santo Domingo was conceived in the early 1990s, but it took some years before the idea was to materialize. Chinatown took one step closer to becoming a reality when the organization Flor Para Todos was recognized. The area where the China Town is located, has been inhabited by Chinese immigrants for decades. On 8 December 2004, through an agreement with the Santo Domingo municipal authorities, the Foundation was given the go ahead to start construction on the project. Aside from the agreement with the city municipality, agreements with the Tourism Ministry were signed to promote Chinatown as a tourist attraction, agreements with the Culture Ministry were signed in order to develop cultural activities and an agreement with the Police Department was signed in order to increase police protection in the area. Santo Domingo's Chinatown was officially inaugurated as a Chinatown in 2006.
Француз Гвианасы
Француз Гвианасының Кайен қаласында Қытай ауданы бар.
There is a Chinatown in Cayenne, French Guiana.
Тарих
Мексикаға алғашқы қытай иммигранттары Қытайдан келді, бірақ олардың кейбіреулері Филиппинде туған қытайлар еді, олар Манила-Акапулько галеон саудасы арқылы әкелінді. Дегенмен, қазіргі заманғы қытай иммигранттарының көпшілігі 20-шы ғасырда Мексикаға келісімшарт бойынша жұмыс істеуге келгендер мен саяси босқындар ретінде келді. 1930 жылдары президент Плутарко Элияс Каллес билігінде Мексикада қытайларға қарсы көңіл күшті болғандықтан, көптеген қытай-мексикалықтар, оның ішінде қытай және мексикалық қаны араласқан адамдар да Мексикадан қуылды және Қытайға депортацияланды.
The first Chinese immigrants to Mexico came from China, some were Philippine born Chinese, brought by the Manila Acapulco galleon trade However most contemporary Chinese immigrants came to Mexico during the 20th century as contract workers and political refugees. With the rise of anti Chinese sentiment in Mexico in the 1930s under President Plutarco Elías Calles, most Chinese Mexicans, including individuals of mixed Chinese and Mexican descent, were forced out of Mexico and deported to China.
Мексика қаласы
Мексика қаласының шағын барио чиносы қала орталығындағы Куаутемок ауданындағы Долорес көшесінде орналасқан. Истакалко ауданындағы Виадукто Пиедад маңында да қытай иммигранттарының көп саны бар.
Mexico City's small barrio chino is on Calle Dolores in Cuauhtémoc borough in the city center. The neighborhood Viaducto Piedad in the borough of Iztacalco also has a notable population of Chinese immigrants.
Мексикали, Қытайдың тарихи бекінісі
Мексиканың Баха-Калифорния штатындағы Мехикали шекаралық қаласында Мексикадағы қытайлық мексикалықтардың екінші ірі шоғырлануы орналасқан. Бұл аудан Авенида Мадеро және Калье Асуэта көшелерінде орналасқан және Ла Чинеска деп аталады. Америка Құрама Штаттарына алғаш келген қытай қоныс теңгерлеушілердің бір бөлігі Калифорниядағы қытайларға қарсы жүйелі қуғын-сүргіннен қашу үшін оңтүстікке, Мексикаға кеткен. 1919 жыл шамасында Кантон диалектісінде сөйлейтін қытай иммигранттарының көп бөлігі Гуанчжоу аймағынан келді. Мехикалиде Гоминьданның жергілікті бөлімшесі болған. Қазір Мехикалиде Қытай Халық Республикасының консулдығы, сондай-ақ жақын орналасқан Тихуанада да консулдық бар. Мексиканың 1980 жылдардағы экономикалық қиындықтары көптеген қытайлық мексикалықтарды АҚШ-қа көшіп кетуге мәжбүр етті. Бүгінде, көп буынды қытай-мексикалық қауымдастығының мүшелері қала бойынша көптеген кәсіпорындардың иесі және операторы болып табылады. Ең көне қытай мейрамханаларының бірі – 19-шы мейрамхана, Мексиканың алғашқы қытай кварталындағы 19-шы көшедегі дәліздердің бірінің құрметіне аталған. Ол 1928 жылдың 18 желтоқсанында ашылып, 2001 жылдың қысында жабылды. Бұл Мексикадағы ең көне қытай мейрамханаларының бірі еді. Бұл мейрамхана жылдар бойы көптеген АҚШ және Мексика шенеуніктері мен мәшһүр тұлғалардың таңдаулы орны болды; оның жабылуына 1980 жылдары песоның құнсыздануы және туристер мен жергілікті тұрғындарды Мехикалидің бастапқы ортасынан алшақтататын жаңа шекара өткізуі себеп болды. Қазіргі уақытта шағын кофеханалардан (cafés de chinos) бастап 750 орындық үлкен асханаларға дейін 80-нен астам қытай мейрамханасы бар. Бүгінде қалада шамамен 2000 қытайлық мексикалық тұрады, бірақ қытай тегінен таралған 100 000-нан астам тұрғын бар деп есептеледі.
The border city of Mexicali, Baja California, contains the second largest concentration of Chinese Mexicans in Mexico. The neighborhood is located on Avenida Madero Calle Azueta, is called La Chinesca (The Chinesque one). Some of the earliest Chinese settlers who arrived in the United States eventually went south to Mexico to escape institutionalized anti Chinese persecution in California. The largest number of new Cantonese speaking Chinese immigrants came mostly from the Guangzhou area around 1919. Mexicali had a local chapter of the Kuomintang. There is now a consulate of the People's Republic of China in Mexicali as well as one in nearby Tijuana. The economic problems of Mexico in the 1980s led many Chinese Mexicans to migrate north into the United States. Today, members of the multi generational Chinese Mexican community own and operate many businesses across the city. One of the oldest Chinese restaurants, Restaurant 19, is named after one of the early Mexican Chinatown corridors, Alley 19, which opened December 18, 1928, and eventually closed in winter 2001. It was one of the oldest Chinese restaurants in Mexico. This restaurant was utilized by many U. S. and Mexican officials and celebrities throughout the years; its end eventually came due to the devaluation of the peso in the 1980s and the new border crossing that takes tourist and locals away from the original heart of Mexicali. Currently there are more than 80 Chinese restaurants from small coffee shops (cafés de chinos) to huge 750 occupancy dining rooms. Nowadays, there are about 2,000 Chinese Mexicans living in the city; however, there are 100,000 residents more than thought who are of Chinese descent .
Тихуана
Мексиканың Тихуана қаласындағы қытай анклавы Ла-Месада орналасқан. Бұл анклав американдық анклавтан кейін екінші орында тұрады. Тихуана қаласының мэрі Хорхе Хэнк Рон, Қытай ауданының ресми түрде құрылуын қолдағандығы үшін жергілікті газеттерде жағымсыз жарияланымдарға ұшырады, себебі жергілікті тұрғындардың көпшілігі Қытайды АҚШ-пен саудадағы басты бәсекелес деп қарастырып, оған теріс көзқарас білдірді. Жаз айларында Тихуананың Ла-Меса ауданында осы аймақты тануға арналған түрлі ресми шаралар өткізіледі. Тихуанадағы қытай қауымы 1800 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында қалыптасты, ол кезде АҚШ-қа көшіп келген қытай иммигранттары "сары қауіп" деп аталатын кезеңде Калифорниядан қашып келді. Тихуана шекаралық қала болғандықтан, Мехикалидегі қытай ауданының құрылуында маңызды рөл атқарды, сол кезде қытай қауымы мексикалықтардан 2 есе көп болды. Тихуанада олардың саны аз болғанымен, мыңдаған адамдар Тихуана арқылы Энсенада мен Мехикалиге, әдетте 120 мильдік қашықтықты жаяу жүріп, жол тартты. 1920 жылдары шамамен 15 000 қытайлық мексикалық азамат соғысынан қашу үшін Мехикалиге жиналды. Расизм осы қауымның өсуін көптеген жылдар бойы, 2000 жылдардың басына дейін тежеді, содан кейін Aeromexico әуе компаниясы Тихуанадан Жапонияға тікелей рейстер ұсынды. 2008 жылы бұл компания Шанхайға да тікелей рейстер ұсынды, осылайша Тихуана Мексикада мұндай бағытты ұсынатын жалғыз қалаға айналды. Автор қытай иммигранттарының санының өсуін тікелей рейстермен байланыстырады: 2009 жылы 5 000, ал 2012 жылы 15 000 адамды құрады. 2012 жылы қытай қауымы анклавты кеңінен таныстыра бастады, ал оған дейін олар көбінесе өздерін жабық ұстаған. Бұл қытай ауданы коммерциялық жобалардың нәтижесінде құрылмаған сирек аудандардың бірі. Қытайлық перуастықтардың көптеп тұратын басқа да қалаларына Чимботе, Трухильо және Чиклайо жатады, олардың барлығы солтүстік жағалауда орналасқан және қытай иммигранттары қант плантацияларында жұмыс істеу үшін осы жерге әкелінді. Перудің Амазонка аймағына қытайлардың тарихи көшіп келуі Икитостан бірнеше шақырым қашықтықтағы, қызықты "Чино" деп аталатын шағын ауылда жазылған болуы мүмкін.
The Chinese enclave in the Mexican city of Tijuana is located in La Mesa. The enclave is the second largest after the American enclave. The mayor of Tijuana Jorge Hank Rhon had received negative publicity from the local newspapers for his support for the official establishment of the Chinatown as there is general negative sentiment from locals who view China as a major rival for trade with the United States. There are various official events held during the summer recognizing the area in Tijuana's La Mesa District. Tijuana's Chinese community started around the late 1800s to the early 1900s when the Chinese immigrants to the United States fled California during a period called the "yellow peril". As Tijuana was a border town, it was an important city towards the establishment of the Mexicali Chinatown, where at the time, the Chinese community would outnumber Mexicans 2 to 1. Though the numbers were far fewer in Tijuana, thousands would come through Tijuana on their way to Ensenada and Mexicali, a journey usually by foot for 120 miles to the east. By the 1920s, the Chinese numbering around 15,000 would concentrate in Mexicali to avoid the Mexican civil war. Racism would keep the population small for many decades until the early 2000s when Aeromexico would first offer direct flights from Tijuana to Japan. In 2008, the airline would offer direct flights to Shanghai, making Tijuana the only Mexican city to offer such a route. The author has attributed the immigrant Chinese population rise to the direct flight, where there were 5,000 Chinese immigrants in 2009 and 15,000 by 2012. In 2012, the Chinese community started making the enclave known in 2012, whereas the community largely kept to itself in years prior. The Chinatown is one of the few recent Chinatowns that was not created from commercial ventures. Other Peruvian cities with notable Chinese Peruvian populations include Chimbote, Trujillo, and Chiclayo, all on the north coast, where Chinese immigrants were brought to work on sugar cane plantations. Historical Chinese immigration to the Amazonian region of Peru may be documented in a small village intriguingly named "Chino" several miles outside of Iquitos.
Венесуэла
Венесуэла Латын Америкасының ең ірі этникалық қытай халқына да мекен. Карабобо облысындағы Валенсия қаласындағы маңызды қытай қауымдастығында қытай мәдениетіне арналған түрлі базарлар бар, онда кептірілген үйректерден бастап нағыз гончарлық бұйымдарға дейін таба аласыз. Жергілікті газет те қытай тілінде шығарылады. Каракастың Эль-Боске ауданындағы Авенида Принципаль Эль-Боскеде көрінетін «чайнатаун» да бар. Венесуэлалық қытайлар арасында кантон тілі кеңінен қолданылады, әсіресе Хойсан немесе Тойсан деп белгілі диалектісі, бірақ соңғы кезде Тайваньнан көшіп келгендер де көбейді, бұл тілдік және мәдени әртүрлілікті арттырды. Әлемнің басқа жерлерінен де қытайлар Венесуэлаға қоныс аударды, әсіресе Филиппиннен, онда олар 1970 жылдары Фердинанд Маркос тұсында қуғын-сүргінге ұшырады, сондай-ақ Фидель Кастроның коммунистік революциясы олардың бизнесін тартып алған Кубадан.
Venezuela is also home to one of Latin America's largest concentrations of ethnic Chinese. The city of Valencia, Carabobo home of the major Chinese community hosts various markets devoted to Chinese culture where can be found from smoked ducks to authentic pottery. A local newspaper is also edited in Chinese. A lively barrio chino also can be found on Avenida Principal El Bosque in the El Bosque district of Caracas. Cantonese is widely spoken among Chinese Venezuelans, especially the variety commonly known as Hoisan or Toisan, but there has been recent Taiwanese immigration, adding to the linguistic and cultural diversity. Chinese from other places of the world also settled in Venezuela, especially from the Philippines, where they were experienced persecution in the 1970s under Ferdinand Marcos, and Cuba, where Fidel Castro's Communist Revolution seized their businesses.