Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шеңберлі лақтыру қаруы
Circular throwing weapon
Чакрам (chakram) – Үндістан субконтинентінен шыққан лақтыру қаруы. Ол шеңбер тәрізді, сыртқы жиегі өткір және диаметрі 1,5 метрге жетеді. Ол сондай-ақ "дөңгелек" деген мағынаны білдіретін шаликар деп те аталады, ал кейде ағылшын тіліндегі жазбаларда "соғыс дискісі" деп кездеседі. Чакрам негізінен лақтыруға арналған қару, бірақ оны қолма-қол үшін де пайдалануға болады. Шахри деп аталатын кішірек нұсқасы білезік ретінде тағылады. Оған ұқсас қару – шакри донг, бір жағына шахри бекітілген бамбук таяқ.
The chakram (; ) is a throwing weapon from the Indian subcontinent. It is circular with a sharpened outer edge and a diameter of It is also known as chalikar meaning "circle", and was sometimes referred to in English writings as a "war quoit". The chakram is primarily a throwing weapon, but can also be used hand to hand. A smaller variant called chakri is worn on the wrist. A related weapon is the chakri dong, a bamboo staff with a chakri attached at one end.
Тарих
Чакра туралы ең алғашқы мәліметтер б.з.д. V ғасырдағы үнді эпостары – Махабхарата мен Рамаянадан алынған, онда Сударшана Чакрасы Вишну құдайының қаруы болып табылады. Б.з.д. II ғасырдағы тамил өлеңдерінде ол тикири (திகிரி) деп аталады. "Чакра ұстаушы" немесе "дискі ұстаушы" деген мағына беретін Чакра дхари – Кришнаның бір аты. Кейіннен чакра сикхтер тарапынан Ранжит Сингхтің заманына дейін кеңінен қолданылды. Күні бүгінге дейін нихангтар шакарды дамалаларында, сондай-ақ сикх полкінің киімінде, түрбанда киіп жүреді. Бұл олардың нихангтардың шахрамды қолдарына, мойындарына тағып, тіпті биік түрбандармен қатар байлап жүру әдетіне байланысты. Португалдық тарихшы Дуарте Барбоза (шамамен 1516 ж.) Дели сұлтандығында қолданылған чакрам туралы жазған. Патшалық халқы – өте жақсы жауынгерлер және жақсы салт аттылар, олар көптеген қару-жарақпен қаруланған; олар шебер садақшылар және өте күшті адамдар; олардың арсеналында жақсы найзалар, қылыштар, қанжарлар, болат балталар мен соғыс айбалталары бар; сонымен қатар, олар болаттан жасалған дөңгелектерді де қолданады, оларды шакарани деп атайды – екі саусақ енінен, сырты пышақтай өткір, ал ішкі жағында жиегі жоқ. Олардың беті шағын табақтай болады. Олар сол қолына жеті-сегіз данадан киіп, біреуін алып, оң қолының саусағына байлап, оны көп рет айналдырып, содан кейін жауға лақтырады. Егер шахрам қолға, аяққа немесе мойынға тисе, ол оны тіліп тастайды. Олар осы қарумен көп шайқасады және оны қолдануда өте шебер. Чакрам өз туған жері Үндістаннан Азияның басқа елдеріне де тарады. Тибет және Малайзияда ол жазық емес, торус тәрізді болған. Моңғол атты әскері ұштары тік қаруды, шахрамға ұқсас лақтыратын қаруды қолданды. Шакарани – шакрамға ұқсас жалпақ, болаттан жасалған, лақтыратын сақина, оны Орталық Африканың Джубба тайпасы қолданады.
The earliest references to the chakram come from the fifth century BCE Indian epics Mahabharata and Ramayana, where the Sudarshana Chakra is the weapon of the god Vishnu. Contemporaneous Tamil poems from the second century BCE record it as thikiri (திகிரி). Chakra dhāri ("chakram wielder" or "disc bearer") is a name for Krishna. The chakram was later used extensively by the Sikhs at least until the days of Ranjit Singh. Even in present days, the Nihangs wear chakkar on their damalaas and also in the uniform of Sikh Regiment worn on turban. It came to be associated with Sikhs because of the Nihang practice of wearing chakram on their arms, around the neck and even tied in tiers on high turbans. Portuguese chronicler Duarte Barbosa writes (c. 1516) of the chakram being used in the Delhi Sultanate. The people of the kingdom are very good fighting men and good knights, armed with many kinds of weapons; they are great bowmen, and very strong men; they have very good lances, swords, daggers, steel maces, and battle axes, with which they fight; and they have some steel wheels, which they call chakarani, two fingers broad, sharp outside like knives, and without edge inside; and the surface of these is of the size of a small plate. And they carry seven or eight of these each, put on the left arm; and they take one and put it on the finger of the right hand, and make it spin round many times, and so they hurl it at their enemies, and if they hit anyone on the arm or leg or neck, it cuts through all. And with these they carry on much fighting, and are very dexterous with them. From its native India, variations of the chakram spread to other Asian countries. In Tibet and Malaysia, it was not flat but torus like. Mongol cavalry used a similar throwing weapon with spiked edges. Chakarani is a name for flat, steel, throwing ring similar to the chakram and used by the Jubba tribe of central Africa.
Құрылыс
Чакрамдар дәстүрлі түрде болаттан немесе мыстан жасалады, олар еңгештің ойығында дөңгелек пішінге келтіріледі. Екі ұшы мыспен біріктіріліп, қыздырылады, содан кейін мыс алынып тасталып, толық шеңбер құрайды. Кейбір чакрамдар, тіпті жартыста қолданылғандары да, әсем өрнектермен немесе мыс, күміс немесе алтынмен әшекейленген. Чакрам кең және әдетте белгілі бір диаметрге ие. Шағын нұсқалары чакри деп аталады, ал үлкендері вада чакра деп аталады, олар қалқандай үлкен болуы мүмкін.
Chakram are traditionally made from steel or brass which is beaten into a circular shape against an anvil with an indentation for the curvature. Two ends are connected with a piece of brass and then heated, forming a complete circle before the brass is removed. Some chakram, even those used in combat, were ornately engraved, or inlaid with brass, silver or gold. The chakram is wide and is typically in diameter. The smaller variations are known as chakri while the larger ones are called vada chakra, which were as large as a shield.
Техникалар
Шакрамның жауынгерлік қолданылуы оның көлеміне байланысты. Қалыпты өлшемді (диаметрі немесе одан да көп) болаттан жасалған чакрамды лақтыруға болады, ал мыс чакрам, олардың жақсы аэродинамикалық дизайнының арқасында, одан да алысқа лақтырылуы мүмкін. Егер дұрыс жасалса, ол мінсіз шеңбер болуы керек. Жауынгерлер жасыл бамбукқа чакрам тастау арқылы жаттығушы еді. Жекелеген айқаста чакрамды қазіргі заманғы Аэроби сияқты қол астынан лақтыруға болады. Шайқас кезінде, оң немесе сол жақтағы одақтасқа кездейсоқ тиіп кетпеу үшін, әдетте тік бағытта лақтырылатын. Чакрамдар жиынтығын шурикен сияқты, бірін-бірінен кейін жылдам лақтыруға болады. Піл немесе атқа мініп, чакрамды найза немесе жебеден гөрі оңай лақтыруға болады. Аэродинамикалық дөңгелек пішініне байланысты, желге оңай бұрылмайды. Чакрамды лақтырудың ең танымал әдісі – таджани, онда қару жоғары көтерілген қолдың көрсеткіш саусағында айналдырылып, білекпен уақтылы қозғалыс жасап лақтырылады. Айналудың мақсаты – лақтырудың күшін және қашықтығын арттыру, сонымен қатар өткір сыртқы жиегінен кесілу қаупін болдырмау. Шебер қолданушы екінші қолымен басқа қаруды қолдана отырып, чакрамды айналдыра алады. Таджаниді шайқаста қолдануды Нихангтар жетілдірді, олар чакрамды ұстаған адамды қорғау үшін арнайы формацияны қолданды. Чакрамның түрлері аймақтың көршілес бөліктеріне тараса да, таджани техникасы үнділік жекпе-жек өнеріне тән ерекшелік сақтап қалғандай. Кішкентай чакрилерді қолға немесе білезікке киіп, тісқақтай қолдануға болады. Қолға кигенде, чакри қарсыластың қолын сындыру немесе кесу үшін қолданылуы мүмкін. Үлкен вада чакраларын мойынға тағып, қарсыласқа тік түсіріп лақтыруға болады. Түрбан ішінде, жаудың бетіне немесе көзіне шайқас кезінде сырғытып өткізуге болады.
The chakram's combat application is largely dependent on its size. Regular sized (diameter of or more) steel chakram could be thrown , while brass chakram, due to their better airfoil design, could be thrown in excess of If properly constructed, it should be a perfect circle. Warriors trained by throwing chakram at lengths of green bamboo. In single combat, the chakram could be thrown underarm like a modern Aerobie. In battles, it was usually thrown vertically so as to avoid accidentally hitting an ally on the left or right side. A stack of chakram could be quickly thrown one at a time like shuriken. On elephant or horseback, chakram could be more easily thrown than spears or arrows. Because of its aerodynamic circular shape it is not easily deflected by wind. The most iconic method of throwing a chakram is tajani, wherein the weapon is twirled on the index finger of an upraised hand and thrown with a timed flick of the wrist. The spin is meant to add power and range to the throw, while also avoiding the risk of cutting oneself on the sharp outer edge. An adept user can twirl the chakram while using another weapon with the other hand. The use of tajani in battle was perfected by the Nihang who employed a particular formation to protect the chakram wielder from harm. Although variants of the chakram would make their way to neighbouring parts of the region, the tajani technique appears to have remained unique to Indian martial arts. The smaller chakri could also be worn on the arms or wrists and used like knuckledusters. When worn on the arms the chakri could be used to break or cut the opponent's arms while grappling. The larger vada chakra were worn around the neck and thrown or dropped down on the opponent vertically. In the turban, it could be raked across an enemy's face or eyes while fighting.
Қазіргі заманғы өнертабыстар мен қолданулар
1970 жылдары американдық өнертапқыш Алан Адлер ұшатын ойыншық дискісінің дизайнына қатысты ерекшеліктерін қарастыра отырып, оны жақсартуға тырысты. Ол дискінің пішінін аэродинамикалық етіп өзгертуге әрекеттенді, соның салдарынан дискінің ұшу кезіндегі тұрақсыздығы артты. Соңында, британдықтардың үнді қару-жарағы мен соғыс өнері туралы айтқандарынан шабыттанған ол чакрамның сақина тәрізді пішініне назар аударды. Бұл "Аэроби" алдында жасалған "Скайро" атты ойыншықтың құрылуына себеп болды.
In the 1970s, the American inventor Alan Adler began attempting to improve upon a flying toy disc by considering its design characteristics. He tried streamlining the shape of the disc to reduce drag, but this resulted in a disc that was more unstable in flight. Eventually, inspired by British accounts of deadly Indian weaponry and martial arts, he turned his attention to the ring shape of the chakram. This led to the development of the predecessor of the Aerobie, which was called the "Skyro".