Кіріспе

Испан гитарисі және аспап жасаушы (1817–1892) Антонио де Торрес Журадо (13 маусым 1817 – 19 қараша 1892) – испан гитарисі және аспап жасаушы, "19 ғасырдың ең маңызды испан гитара жасаушысы". Оның үлгілері арқасында алғашқы, анық көзге көрінетін қазіргі классикалық гитаралар пайда болды. Бүгінгі күні қолданыстағы акустикалық гитаралардың көпшілігі оның үлгілерінің туындылары болып табылады.

Өмірбаян

Антонио де Торрес – жергілікті салық жинаушы Хуан Торрес пен Мария Журадоның ұлы болды. 12 жасында ол ағаш шеберлігіне оқушылыққа түсті. 1833 жылы тақ үшін соғыс басталды, көп ұзамай Торрес әскерге шақырылды. Әкесінің араласуы арқасында жас Антонио денсаулығына байланысты әскерден босатылды. Тек жалғыз ерлер мен баласыз жесірлер ғана әскерге шақырылатындықтан, 1835 жылы оның отбасы Торресті дүкен иесінің 13 жасар қызы Хуана Мария Лопеске асығыс үйлендіруге мәжбүр етті. Ұзақ өтпей балалары дүниеге келді: 1836 жылы бір қызы, 1839 жылы тағы біреуі, ал 1842 жылы үшіншісі дүниеден озды. Екінші қызы да қайтыс болды. 1845 жылы оның әйелі 23 жасында туберкулезден қайтыс болды. Бұл жылдар Торрес үшін қиын болды, ол көбінесе қарызға батып, жақсы табыс әкелетін жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Торреске кім үйреткені туралы әртүрлі пікірлер бар, бірақ бір теория бойынша, 1842 жылы Торрес Гранададағы Хосе Пернасқа жұмысқа тұрған болуы мүмкін, ол гитара жасауды тез үйренді. Кейін Севильяға оралып, Calle de Cerrajería No. 7 мекенжайында Мануэль Сото и Солареспен бірге дүкен ашты. 1840 жылдары бірнеше гитара жасағанмен, 1850 жылдары ғана танымал гитарист және композитор Джулиан Аркастың кеңесімен Торрес осыны өз кәсібіне айналдырып, құрылыс салуды шын ниетпен бастады. Джулиан Аркас Торреске құрылыс бойынша кеңес берді, олардың ынтымақтастығы Торресті гитара жасаудың шебер зерттеушісіне айналдырды. Торрес дыбыс тақтасының маңызды екенін түсінді. Оның дыбысын күшейту үшін ол гитараларын үлкен етіп қана қоймай, екі жағынан да иіліп, желдеткіш тәрізді тіреулермен бекітілген, сондықтан жеңіл дыбыс тақталарын орнатты. Бұл тіреулер геометриялық түрде екі теңбұрышты үшбұрышқа негізделіп, олардың табаны біріктіріліп, ішінде тіреулер симметриялық орналасқан қанат тәрізді пішін құрады. Бұл әдісті алғаш рет қолданған Торрес болмаса да, симметриялық дизайнды жетілдірген ол болды. Гитараның дыбысын артқы және бүйір жақтары емес, үстіңгі жағы шығаратынын дәлелдеу үшін 1862 жылы ол гитараның артқы және бүйір жақтарын қағаз-машеден жасады. (Бұл гитара Барселонадағы Музыка мұражайында сақталады және 2000 жылға дейін Барселонадағы Ягуе ағайындылары оны ойнауға болатын күйге келтірді). Ол қытайлық пазл сияқты, желімсіз жиналатын және аяқ киім қорабына сыятын гитара жасады деген әңгіме бар. Бірақ оның мұндай гитара жасағанына ешқандай дәлел жоқ. Өмірінің соңғы жылдары Торреске жақын досы, Хуан Мартинес Сирвент атты діни қызметкер шеберханасында көмектесті. Көп жылдар өткен соң, 1931 жылы Сирвент Франсиско Родригес Торресқа хат жазып, 68 жасында атақты әке Гарзонмен кешкі ас дастарқанында оның ерекше дыбысты гитараларын қалай жасаудың "құпиясын" сұрағанда Торрес айтқан мына сөздерін жеткізді: "[ ] Торрес күлімсіреп: "Әке, сіз сияқты адам да білімсіз халық арасында жүретін осы ойдың құрбаны болғаныңызға өте өкінемін, Хуанито (ол маған осылай тіл қатты) осы құпияға көп рет куә болды, бірақ мен оны ұрпаққа қалдыра алмаймын; бұл менің қабіріммен бірге кетеді, өйткені ол бас бармақ пен меңзеуші саусақтың ұштарының сезімінен туындайды, ол дыбыс тақтасы гитара жасаушының ойынша және аспаптан талап етілетін дыбысқа сәйкес келе ме екенін анықтайды". Барлығы да өнер генийін ұрпаққа беру мүмкін емес екеніне көз жеткізді [ ]" 1868 жылы Торрес қайтадан үйленді, Жозефа Мартин Росадамен неке қиды. Ұзақ өтпей ол Франсиско Таррегамен алғаш рет кездесті. Сол кезде он жеті жастағы Таррега Барселонадан Севильяға Джулиан Аркастың аспаптарын жасаушыдан Торрес гитарын сатып алу үшін келген еді. Торрес оған өзінде бар қарапайым гитарасын ұсынды, бірақ оның ойнағанын естіген соң, бірнеше жыл бұрын өзі үшін жасаған әлдеқайда жақсы гитарасын сыйлады. 1870 жылдары Торрес Севильядағы дүкенін жабып, Альмерияға оралды, онда әйелімен бірге Реал көшесінде қызанақ пен кристалл дүкенін ашты. Шамамен бес жылдан кейін Торрес өзінің "екінші дәуірін" (оның гитараларының таңбаларында көрсетілгендей) бастады, ол қытай дүкенінде бос уақытында гитара жасаумен айналысты. 1883 жылы әйелі Жозефа қайтыс болғаннан кейін, Торрес гитара жасауға көбірек уақыт бөлді, жылына шамамен 12 гитара жасады және 75 жасында Альмериядағы Ла Каньяда де Сан Урбанода қайтыс болды.

Гитаралар

Торрес гитаралары екі кезеңге бөлінеді: біріншісі 1852 жылдан 1870 жылға дейін Севильяға, екіншісі 1871–1893 жылдар аралығында Альмерияда болды. Торрес жасаған гитаралар өзінің замандастарының гитараларынан айқын артық болды, олардың үлгісі гитара жасау тәсілін алдымен Испанияда, содан кейін бүкіл әлемде өзгертті. Қазіргі стандарттармен салыстырғанда, олар аса дауысты болмаса да, айқын, теңдестірілген, берік және дөңгелек дыбысқа ие, ол өте жақсы проекцияланады. Оның гитаралары кеңінен имитацияланды және көшірілді. Ол өзінің гитараларына ешқашан қол қоймағандықтан және тек екінші кезеңдегі гитараларын ғана нөмірлегендіктен, көптеген жалған Торрес гитаралары жасалды, олардың кейбіреулерін белгілі және тәжірибелі шеберлер жасады. Қазіргі классикалық гитараның негізгі үлгісі Торрес гитараларынан шыққан болса да, Торрес гитаралары мен қазіргі аспаптар арасында кейбір айырмашылықтар бар. Торрес гитараларының барлығы еуропалық шыршадан жасалған дыбыс тақталарына ие болды; қазір батыс қызыл кедр ағашы да жиі қолданылады. Гитар шеберлері дыбыс тақтасын бекітуді одан әрі жетілдірді, бірақ көптегендер әлі де Торрес пионер болған желпуіш тәсілінің бір түрін қолданады. Торрес гитаралары ішек ішектермен және күміспен оралған жібек иірімдерінен жасалған бас ішектермен жабдықталған. 1950 жылдан бері дерлік барлық классикалық гитаралар нейлонмен тігіледі. Торрес гитараларының құлақтары көбінесе басқа да аспаптардағы сияқты дәстүрлі қара ағаштан жасалған үйкеліш тіректермен жабдықталған. Оның кейінгі аспаптары механикалық тюнерлермен жабдықталды, бүгінгі классикалық гитараларда олар кеңінен қолданылады.