Кіріспе

Кафедралық үй немесе шаптерхаус – кафедральдық, монастырлық немесе колледждік шіркеудің құрамына кіретін және мәжілістер өткізілетін ғимарат немесе бөлме. Кафедральдық шіркеуге қосылған жағдайда, кафедральдық шаптер сол жерде жиналады. Монастырларда бүкіл қауым көбінесе күнделікті оқу үшін және аббат немесе аға монахтардың сөздерін тыңдау үшін жиналатын. Колледждік шіркеуге қосылған жағдайда, колледждің деканы, пребендарлары және канондары сол жерде кездеседі. Бұл бөлмелер түрлі басқа да мәжілістер үшін де пайдаланылуы мүмкін; орта ғасырларда өз аумақтарымен саяхаттап жүрген монархтар оларды өз кездесулері мен қабылдаулары үшін жиі пайдаланатын. Синодтар, шіркеу соттары және осы сияқты басқа да мәжілістер көбінесе шаптерхаустарда өткізілетін.

Дизайн

Монастырьдың бір бөлігі болған жағдайда, тарау үйі әдетте шіркеудің жанында орналасқан, монастырдың шығыс қанатында болады. Англиядағы көптеген соборлар бастапқыда монастырлық негізде салынғандықтан, мұндай орналасқан жерлер онда да жиі кездеседі. Басқа жерлерде бұл жеке тұрған ғимарат болуы мүмкін. Тарау үйі монастырьдың барлық монахтарын қабылдауға арналған кең жайды қамтиды және көбінесе әсем безендіріледі. Әдетте, бөлменің барлық қабырғаларында орындықтар орналасқан, көбінесе тастан қаланған, ал орталық кеңістік бос қалдырылады. Ересек мүшелердің орындықтары әдетте басқаларынан үлкен болады және олар көтеріңкі тұғырға орналастырылуы мүмкін. Көбінесе бір ғана есік болады, бөлме жақсы жарықтандырылған болса да, терезелер көбінесе сырттан көруге немесе тыңдауға мүмкіндік бермейтіндей биік орналасқан. Көптеген ірі тарау үйлерінде қызметшілер мен шақырылғандар күтіп тұруы үшін вестибюльдер қарастырылған, егер монастырьге тікелей кіреберіс мұндай орынды ұсырмаса. Көп жағдайда отын жағатын ошақ болады, ал кейбір мысалдарда кейінірек қосылған құрбандық алтарьлары да кездеседі. Көптеген ортағасырлық бөлмелер кеңістіктің ортасында бағаналармен сүйенген тас күмбездерді пайдаланады, бұл жоғары бюджетке ие монастырлардағы басқа да кең қолданылатын үлкен бөлмелерде де қолданылады. Ал кейбіреулерінің төбелері әлдеқайда биік. Бөлменің пішіні әдетте барлық жақтан жақсы естілуге мүмкіндік беретіндей етіп жасалады. Ол тіктөртбұрышты, шаршыға жақын болуы мүмкін, бірақ сегізбұрышты және басқа да дөңгелек пішіндер Англияға тән, Вустер соборындағы нұсқасы ең ерте деп саналады. Көптеген тарау үйлері, Уэллс соборындағы, Личфилд соборындағы, Вестминстер аббаттығындағы және Лэкок аббаттығындағы сияқты, жоғары шатырдың күмбезіне тірелетін жалғыз орталық бағанаға ие. Йорк соборында ағаш төбесі бар, орталық бағанасы жоқ. Көптеген ғимараттарда қабырға бойында орындықтармен жиектелген аркадалар орналасқан, орындықтар үшін оюлы жиектер жасалған. Англиядағы тарау үйлері континенттік үйлерге қарағанда әдетте күрделірек және сәндірек болады, ал сегізбұрышты пішін әсем боялған шыны терезелерді көрсетуге мүмкіндік берді, бірақ қазір олардың көпшілігі жоғалып кеткен, Йорк қаласындағыларынан басқа. Вестминстер аббаттығынан басқа, барлық суреттер жоғалып кеткен, бірақ ағылшын дизайны, оюлы аркадалар мен терезелерге баса назар аударғандықтан, континенттік тарау үйлерінде кездесетін үлкен қабырғалық кеңістіктерді қалдырмады. Вестминстерде тарау үйі, Вестминстер сарайының қарамағысында орналасқан, қазіргі ғимарат салынғаннан бастап патшалық кеңестердің көптеген мүшелерін қамтитын патшалық кездесулер үшін пайдаланылды және Генрих VIII билікке дейін Халық палатасының кездесулері үшін әдеттегі орын болды. Англия реформасынан кейін көп ұзамай ол қазіргі Қоғамдық архивтің (ұлттық архивтер) алғашқы үйіне айналдырылды, ал орындықтардың артына қосылған кеш готикалық суреттер (галереяны қараңыз) 19 ғасырға дейін кітап сөрелерінің артына жасырылған күйде сақталды. Кейбір роман немесе готикалық монастырларда тарау үйіне кіреберіс есігі қалың қаптамамен және айналасында әсем архивольттармен безендірілген, әсіресе ол жеке тұрған ғимарат болған жағдайда. Көптеген тарау үйлерінде күрделі ою-өрнектер немесе фрескалар бар, олардың ішінде діни өнердің шедеврлері кездеседі, бірақ кейде олар да тұрмыстық сипатта болады. Арлансадағы суреттер, қазір Испания мен АҚШ-тағы мұражайларға таратылған, бастапқыда Сан-Педро-де-Арланса монастырын безендірді және роман стиліне тән сарайлық безендірудің ең жақсы сақталған үлгілері болып табылатын үлкен, батыл мифтік жандарды бейнелейді. Қазіргі заманғы жағдайларда тарау үйі қарапайым кеңсе кеңесі немесе кездесу залы ретінде пайдаланылуы мүмкін. Егер ол жеке тұрған ғимарат болса, онда ол көбінесе бір ғана негізгі бөлмеден тұрады.

Тарих және қолданылу

Монахтар қауымы "капитул" өткізу үшін абатпен бірге кафедралық үйде жиналатын; яғни "Мартирологияны және Некрологияны оқу, кінәларды түзету, күннің жұмыстарын бөлу және жоғары тұрғанның нұсқауларын тыңдау, сондай-ақ кешкі Коляция немесе Комплинге дейінгі оқу". Алғашқы жиын таңертең, Прима немесе Терция құлшылығынан кейін өтті. Монахтар қабырға бойымен қатаң жас ережені сақтап отыратын, бірақ лауазымды тұлғалар олардан бөлек отыратын. 820 жылғы Санкт-Галл жоспары – 9-ғасырлық идеалды монастырь жоспары, онда көптеген ғимараттар мен бөлмелер бар, бірақ ешқайсысы шын мәнінде кафедралық үйдің қызметін атқара алмайды; сондай-ақ мұндай бөлме туралы Әйіпті Бенедикт те еске алған жоқ. Алайда, 816 жылы Ахен кеңесінің мәжілісінде кафедралық үй туралы айтылған. Бұрынғы монастырларда шіркеу немесе монастырь барлық жиналыстар үшін пайдаланылған болуы мүмкін, немесе әдетте асхана (тамақ ішетін зал) болған. Бірақ кем дегенде 1000 жылға қарай мұндай бөлме ірі монастырлық кешендерде қалыпты жағдайға айналды. Кафедралық үй жиі орналасқан монастырьдің шығыс жағы әдетте бірінші болып салынатын; ол шіркеу қабырғалары салынысымен бірге жұмысқа кірісетін.