Кіріспе

Көз қабағының ауруы. Блефарит, кейде түйіршіктелген қабақтар деп те аталады, көз қабағының қабынуымен, қабыршақтануымен, қызаруымен және қабықшалануымен сипатталатын ең көп кездесетін көз ауруларының бірі. Бұл жағдай көзге сыртқы заттар түскенде ісінуге, күйдіруге, қышынуға немесе құмдай сезімге алып келуі мүмкін. Блефарит өзі көру қабілетіне қауіп төндірмейді, бірақ қабақ шетінің қанағаттандырылмайтын өзгерістеріне әкелуі мүмкін. Басты себебі – әр кірпіктің тамырындағы май бездерінің бітелуінен туындаған бактериялар мен қабыну. Блефарит жұқпалы немесе жұқпалы емес, бактериялық инфекциялар немесе аллергия сияқты басқа да жағдайлардың салдары болуы мүмкін. Блефариттің түрлері себореялық, стафилококктық, аралас, артқы немесе мейбомит, немесе паразиттік болып жіктеледі. АҚШ офтальмологтары мен оптометристері арасында жүргізілген сауалнамада, сауалнамаға қатысқандардың 37%-дан 47%-ына дейін пациенттерде блефарит белгілері анықталды, ол барлық жастағы және этникалық топтарға әсер етуі мүмкін. Бір орталықтағы 90 науқастың созылмалы блефаритпен ауруын зерттеу көрсеткендей, науқастардың орташа жасы 50-ге жуық. Симптомдары: қабыну, тітіркену, қышыну, күйдіру сезімі, артық көз жасы, қабақтың қабықшалануы және жабысуы.

Қатардағы белгілер

Көздің сулы болуы – шамадан тыс жас шығудан. Көздің қызаруы – склерадағы қан тамырларының кеңеюінен. Ұзақ уақыт емделмеген блефарит қабақтың жаралануына, артық жас шығуына, контактты линзаларды киюде қиындыққа, шыршаға (көз кірпіктерінің тамырындағы инфекция, нәтижесінде қабақтың шетінде ауырсынулы ісік пайда болады) немесе халазионға (көз кірпіктерінің артындағы кішкентай май безіндегі бітелу/бактериялық инфекция, қызыл, ісінген қабаққа әкеледі), созылмалы қызғылт көз (конъюнктивит), кератит, және мүйіз қабығының жарасына немесе тітіркенуіне алып келуі мүмкін. Бұл жағдай кейде халазионға немесе шыршаға әкелуі мүмкін. Созылмалы бактериялық блефарит эктропионға да алып келуі мүмкін. Блефарит немесе розацеамен байланысты блефарит қабақтарды қамтитын симптомдардың кең спектрімен, соның ішінде мейбом тесіктерінің қабынуы мен бітелуімен және бездерге қысым жасағанда қалыптан тыс секрецияның бөлінуімен көрінеді. Ол көбінесе қайталанады және арнайы медициналық көмек қажет. Конъюнктивалық қапшық пен қабақ жиегіндегі S. aureus-тің таралуы елдерде әртүрлі, бұл климат пен қоршаған ортаның айырмашылығына байланысты болуы мүмкін. Себореялық блефарит стафилококк блефаритіне қарағанда аз қабынумен сипатталады, бірақ ол артық май немесе майлы қабыршақтарға себеп болады. Мейбом безінің дисфункциясы – мейбом бездерінің аномалиясы және мейбум секрециясының өзгеруі салдарынан туындайды, ол жас қабатының булануын тежеуде және жас қабатын тегістеуде маңызды рөл атқарады, осылайша тегіс оптикалық беткей құрайды. Постериорлық блефарит – мейбом бездерінің дисфункциясынан туындаған қабақтың қабынуы. Алдыңғы блефарит сияқты, бұл екі жақты созылмалы жағдай және терідегі розацеямен байланысты болуы мүмкін.

Диагностика

Аурудың диагностикасы жарық шамда физикалық тексеру арқылы қойылады. Кейде бактериялық немесе саңырауқұлақтық тексеру үшін қалдықтар алынып зерттеледі. Шаш түктерінен алынған сынаманы микроскоппен қарау арқылы кенелерді анықтауға болады, олар созылмалы блефароконъюнктивит жағдайында көрінеді. Көз қабағының биопсиясы карциноманы, емге төзімділікті немесе қайталамалы бір ошақты халазияны жоққа шығаруға көмектеседі.

Алдын алу

Блефарит – әрбір кірпік тамырындағы мейбом май бездерінің бітелуінен туындаған бактериялар мен қабынудың салдары. Көз қабақтарын күнделікті жуу симптомдарды басуға және блефариттің алдын алуға көмектеседі. Көзіңіздің әр қабағын күніне екі рет 30 секунд бойы гипоаллергендік сабынның (мысалы, балаларға арналған шампунь) бір тамшысымен және мол сумен жуу пайдалы. Ең тиімді ем – күніне екі рет қолданылатын, рецептсіз жабық қабақ скрабтары. Кейбір дәрігерлер жағдайдың ауырлығына қарай гипохлор қышқылымен емдеуді ұсынуы мүмкін. Жергілікті стероидтар симптомдарды жеңілдеткенімен, қабақтардан бактерияларды жоюда тиімді болмады.

Болжам

Блефарит – созылмалы жағдай, оның асқыну және жақсару кезеңдері болады. Науқастарға симптомдардың көбінесе жеңілдейтіні, бірақ сирек толығымен жойылатыны туралы хабарлау керек. Шамалы жағдайларда, ауыр блефарит қақпақ шетінің қанағаттандырмайтын өзгерісіне немесе беткі кератопатия, мүйіз қабығының жаңа тамырлар өсуі және ойық жара салдарынан көру қабілетінің жоғалуына алып келуі мүмкін. Қатерлі ісікке күдіс тудыратын қабынулы қақпақ зақымдары бар науқастарды тиісті маманға жолдау керек.

Зерттеу

2017 жылдың қарашасында жүргізілген зерттеуде блефарит пен ерте басталатын метаболикалық синдром (МС) арасындағы байланыс анықталды. Блефарит пен МС арасындағы қатынасты зерттеу үшін зерттеушілер Тайваньдағы Ұзақ мерзімді денсаудалық сақтандыру дерекқорын пайдаланды. Нәтижелер гиперлипидемия және коронарлық артерия ауруының бұрын блефарит дамуымен байланысты екенін көрсетті. Осылайша, блефарит МС-мен байланысты екені және оның ертерек белгісі болуы мүмкін екені анықталды. Тағы бір зерттеуде Demodex кенелерінің болуы блефариттің жиі кездесетін себебі екені көрсетілді. Алайда, демодикоздың патогенезі әлі толыққанды түсініксіз. Осы зерттеуде зерттеушілер ауруды диагностикалау жолдарын ұсынды және Demodex блефаритіне арналған диагностикалық критерийлерді дамытты. Блефаритті емдеуде пероральді доксициклиннің қолданылуы туралы нақты қорытынды жасауға жеткілікті мәліметтер жоқ. Өте төмен сенімділіктегі деректерге сәйкес, доксициклин қышыну, күйдіру немесе көзден жас шығу сияқты белгілерді жеңілдетуге көмектесе алады, бірақ жанама әсерлердің көбеюіне әкелуі мүмкін. Емдеу әдістерін қарастыру нәтижесінде, кенеге қарсы препарат – ивермектин симптомдарды азайтуға тиімді ем болуы мүмкін екені анықталды. Көзіне тамсатылатын дәрілер немесе кортикостероидтер бар майлар көбінесе антибиотиктермен бірге қолданылады және қабақтың қабынуын азайтуға көмектеседі. N-ацетилцистеин қосымшасы блефаритке тиімді болуы мүмкін.