Кіріспе

Тарга Флорио – Сицилия аралының астанасы Палермоға жақын тауларда өткізілетін, ұзаққа созылатын автомобиль жарысы. 1906 жылы құрылған бұл жарыс – ең көне спорттық автомобиль жарысы, 1955 және 1973 жылдар аралығында Әлемдік спорттық автомобиль чемпионатының бір бөлігі болды. Алғашқы жарыстар аралдың толық айналымын қамтыса, жарыстың соңғы онжылдықтарында трассаның ұзындығы Мадонияның кішкентай шеңбері (Circuito Piccolo delle Madonie) бойынша 11 рет айналумен шектелді. 1973 жылдан кейін қауіпсіздік талаптарына байланысты 1977 жылы жарыс тоқтатылды, бірақ ол Тарга Флорио раллиі ретінде жалғасты, қазір Италия ралли чемпионатының бөлігі болып табылады.

Тарих

Жарысты 1906 жылы бай пионер жарыс жүргізушісі және автомобильдерге құмар Винченцо Флорио құрды, ол 1900 жылы Ломбардиядағы Брешиа қаласында Флорио жарысын бастаған болатын. Тарга да әлемдік деңгейде өткізілетін, қабылыссыз шара деп есептелді. Медальдарды жасау үшін Александр Шарпентье және Леонардо Бистольфи сияқты белгілі суретшілерге тапсырыс берілді. "Rapiditas" журналы жарыстың графикалық және фотосуреттері арқылы автомобиль мифін және заманауи өмірдің ерекше белгісі – жылдамдықты арттыру мақсатымен жарық көрді. Еуропадағы ең қиын жарыстардың бірі саналатын алғашқы Тарга Флорио 92 мильдік (148 км) трассаны 3 рет айналып, барлығы 276 миль (444 км) қашықтықты қамтыды. Бұл трасса қиын таулы жолдармен, көптеген тік бұрылыстармен және өткір серпілмелермен өтті. Бір айналымда шамамен 2000 бұрылыс және 3600 футтан (1097 м) астам биіктік көтерілісі болды, ал климаттың күрт өзгеруі жиі болатын биік жерлерден өтті. 1906 жылғы жарысты Алессандро Каньо 9 сағаттың ішінде, сағатына 50 км жылдамдықпен жеңіп алды. 1920-жылдардың басында Тарга Флорио трассасы 67 мильге (108 км) дейін қысқартылды және Ле-Манның 24 сағаты мен Миль Милья жарыстары әлі құрылмағандықтан, Еуропаның ең маңызды жарыстарының біріне айналды. Гран-при жарыстары әлі оқшауланған шаралар болып қалып, бүгінгі F1 сериясы сияқты жүйеленбеген еді. 1920-жылдары Мерседестің (әлі Бенцпен бірікпеген) жеңістері Германияда үлкен қызығушылық тудырды, әсіресе 1924 жылы неміс Кристиан Вернердің жеңісі, ол 1920 жылдан бері итальяндық емес алғашқы жеңімпаз атанды. Рудольф Караччола бірнеше жылдан кейін Миль Мильяда да осындай жеңіске жетті. 1926 жылы Гран-при автожарыстарының тарихындағы ең үздік әйел жүргізушілердің бірі – Элиска Юнкова жарысқа қатысқан алғашқы әйел болды. 1931 жылғы жарыста Гранде трассасына қайта оралуға тура келді, себебі Полицци Дженероза маңындағы Мидио трассасына тән жолдар мен көпірлер қатты жаңбыр кезінде жер сілкінісі салдарынан қираған еді. 1932 жылғы жарыста Калтавутуро мен Колесаноны байланыстыратын жол Флорионың өтініші бойынша Бенито Муссолинидің тікелей тапсырысымен салынғандықтан Пикколо трассасы алғаш рет қолданылды. 1953 жылы FIA World Sportscar Championship жарысы енгізілді. Тарга 1955 жылы оның құрамына кірді. Феррариді жеңу үшін Мерседес "Mercedes Benz 300 SLR" машинасымен 1-орынды және 2-орынды алуға тиіс болды. Олар 6 жарыстың алғашқы екеуін – Буэнос-Айрес пен Себрингтің 12 сағатын өткізіп жіберді, онда Феррари, Ягуар, Мазерати және Порше ұпай жинады. Мерседес Миль Мильяда қатысып, жеңіске жетті, содан кейін 1955 жылғы Ле-Ман апатының құрбандарына деген құрметтің белгісі ретінде Ле-Маннан бас тартты, бірақ Дундродтағы Турист Трофиін жеңіп алды. Көптеген жағдайларға қарамастан, Стирлинг Мосс/Питер Коллинз және Хуан Мануэль Фангио/Карл Клинг машиналары ең жақсы Феррариден бірнеше минут бұрын аяқтап, титулды жеңіп алды. 1958 жылы жарыс қайтадан Чемпионаттың итальяндық кезеңіне айналды, тоқтатылған Миль Милья жарысын алмастырды.

Курс нұсқалары

Жолдың бірнеше нұсқасы қолданылды. Ол 1906 жылдан 1911 және 1931 жылдар аралығында бір шеңбермен басталды. 1912 жылдан 1914 жылға дейін Сицилия айналымы қолданылды, ал 1948 жылдан 1950 жылға дейін ұзартылды. 146 км "Гранде" трассасы екі рет қысқартылды: алғаш рет 1919 жылдан 1930 жылға дейін қолданылған нұсқаға, содан кейін 1932 жылдан 1936 жылға дейін және 1951 жылдан 1977 жылға дейін қолданылған трассаға. 1951 жылдан 1958 жылға дейін аралдың жағалауындағы ұзақ тур нұсқасы Giro di Sicilia (Сицилия айналымы) деп аталатын жеке жарыс үшін пайдаланылды. Старт және финиш Cerda қаласында өтті. Сағат тіліне қарсы бағыттағы шеңбер Кальтавутуро мен Коллесанодан биіктіктен басталып, теңіз деңгейіне дейін түсетін, Кампофелице ди Рокчелладан Buonfornello тік жолымен өтетін жерге дейін созылды. Бұл тік жол Льо-Мандағы Сарте трассасындағы Мулсанн тік жолынан да ұзын болды. Трассаның ең ұзын нұсқасы Кальтавутуро арқылы оңтүстікке қарай өтті (ал ең қысқа нұсқасы Кальтавутуроға кірмес бұрын шығысқа қарай, таулы аймақ арқылы тікелей Коллесаноға дейін созылды), биіктіктер айырмашылығы арқылы ұзартылған жолмен және жақын орналасқан Кастеллана, Соттана, Мадоннуцца және Миранти қалалары арқылы жоғары көтеріліп, тауларды айналып, Гераси Сикулодағы ең биік нүктеге дейін төмен түсіп, Кастельбуоноға түсіп, тағы да тауларды айналып, Иснелло мен Монгеррати ауылынан өтіп, содан кейін Коллесанодағы трассаның ең соңғы нұсқасына қосылды. Трассаның екінші нұсқасы да Кальтавутуро арқылы оңтүстікке қарай жүріп, Кастелланадан бұрын Полицци Генероса қаласы арқылы Коллесаноға дейін қысқа жолмен барды. 1937-1940 жылдары Сицилияның Палермо астанасында Favorita паркі деп аталатын жабық трасса болды. Барлық жолдар әлі де қолданыста және бүгін де жүруге болады. Бастапқыда тар 2 жолақты ауылдық жол болған Buonfornello тік жолы, 1960 жылдардың соңында Италиядағы Autostrade тас жолдарының дамуына байланысты әлдеқайда кеңейді. Targa жарысының қиындығы бұрын-соңды болмаған, ал кез келген трасса нұсқасының жүргізу тәжірибесі әлемдегі басқа трассалардан ерекшеленді, мүмкін Германиядағы Нюрбургрингтен және (мотоциклдер үшін) Ман аралындағы Снейфелл тау трассасынан басқа. Барлық нұсқаларда бір мильге 18-23 бұрылыс (11-14 бұрылыс/км) болды. Бастапқы Grande трассасында бір шеңберге 2000-ға жуық бұрылыс, Medio трассасында 1300-1400 бұрылыс, ал трассаның соңғы нұсқасы Piccolo трассасында 800-900 бұрылыс болды. Салыстыру үшін, арнайы салынған көптеген трассаларда 12-18 бұрылыс болады, ал әлемдегі ең ұзын трасса, 13 мильдік Нюрбургрингте 180 бұрылыс бар. Сондықтан Targa Florio трассаларының кез келгенін үйрену өте қиын болды және көптеген ұзын трассалар сияқты, трассаны жақсы білу үшін кем дегенде 60 шеңберді жүру қажет болды. Нюрбургрингтен айырмашылығы, трассаны қоғамдық жолда дұрыс үйрену қажет еді, ал Piccolo трассасының бір шеңберін жол көлігімен жүруге шамамен бір сағат уақыт кетті, егер қозғалыс аз болса. Бұл жарысты аяқтау үшін өте сенімді машина қажет болды. Бұл баяу, бұрылысты трасса болғандықтан, автомобильдің қоробкасы, тежегіштері мен аспасына үлкен жүктеме түсті. Кейбір өндірушілер мен қатысушылар, әсіресе итальяндық еместер, трассаны жақсы білудің қиындығына және машиналарын бұл жердегі қатал жылдамдыққа төтеп бере алатынына сенімсіздіктен кейде Targa жарысына қатыспайтын.

Сап жылдамдықтары

Ралли сияқты (және Мэн аралы ТТ және Миль Милья сияқты жарыстар), жарыс машиналары уақыт сынағы үшін әр 15 секунд сайын бірінен соң бірі старт алды, себебі тығыз және қисық жолдарда толық старттық тордан бастау мүмкін емес еді. "Тарга" үшін қолданылған қауымдық жол трассасы өте қиын болғанымен, ол спорттық автомобильдер күнтізбесіндегі кез келген жарыстан өзгеше трасса және жарыс еді. Targa трассасының барлық вариацияларында сонша көп бұрылыстар болды, сондықтан Targa-дағы айналым жылдамдығы ешқашан 80 миль/сағ (128 км/сағ) жоғары болған жоқ, ал Франциядағы Ле-Манда машиналар орташа есеппен 150+ миль/сағ (240+ км/сағ) жылдамдықпен, ал Нюрбургрингте 110 миль/сағ (176 км/сағ) жылдамдықпен жүретін. Гельмут Марко 1972 жылы Alfa Romeo 33TT3 машинасымен эпикалық шабуыл кезінде 33 минут 41 секундта айналым рекордын орнатты, ол Артуро Мерзарио мен оның Ferrari 312PB-сінен 2 минутқа оқсып өтті. Ең жылдам нәтиже 1970 жылы Лео Киннунен көрсетті, ол Porsche 908/3 машинасымен 33 минут 36 секундта айналым жасады. Трассаның ұзындығына байланысты, жүргізушілер жарысқа бір апта бұрын қауымдық қозғалыста жаттықты, көбінесе жарыс машиналарын тіркеу нөмірімен жабдықтап. Porsche зауытының жүргізушілері тіпті бортындағы бейнелерді қарауға мәжбүр болды, бұл кейбіреулер үшін жағымсыз тәжірибе болды. 146 км "Гранде" трассасының айналым рекорды 2 сағат 3 минут 54,8 секундты құрады, оны Ахилл Варци 1931 жылғы жарыста Bugatti Type 51 машинасымен орташа жылдамдықпен орнатты. 108 км "Медио" трассасының айналым рекорды 1 сағат 21 минут 21,6 секундты құрады, оны Варци 1930 жылғы жарыста Alfa Romeo P2 машинасымен орташа жылдамдықпен орнатты. Арал айналымының қысқа нұсқасын ең жылдам аяқтаған Джованни "Эрнесто" Сеирано 1914 жылғы жарыста SCAT машинасымен 16 сағат 51 минут 31,6 секундта аяқтады (1914 жылғы 24-25 мамыр). Арал айналымының ұзақ нұсқасын ең жылдам аяқтаған Марио және Франко Борнигия 1950 жылғы жарыста Alfa Romeo 6C 2500 Competizione машинасымен 12 сағат 26 минут 33 секундта аяқтады, орташа жылдамдығы .

1970 жылдар, қауіпсіздік және өлім

1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Нино Вачкарелланың Ferrari 512S сияқты 600 л.с. (450 кВт) қуаты бар жарыс машиналары шағын таулы ауылдар арқылы өтті, ал көрермендер жолдың жанында немесе тіпті жолда отырып бақылады. Porsche өзінің үлкен және қуатты 917K емес, кішірек және маневрлі 908/3 Spyders моделімен жарысты. Қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтар, әсіресе жарысты "толыққанды ақылсыздық" деп атаған Хельмут Марконың пікіріне байланысты, Targa Florio жарысы 1973 жылы FIA World Sportscar Championship күйрегенімен аяқталды. 1973 жылғы жарыс барысында ерекше көп апат болды, олардың екеуі қайғылы жағдайға әкелді: бірінде жеке жүргізуші Чарльз Блайт өзінің Lancia Fulvia HF көлігін Buonfornello тік жолағының соңындағы тіркемеге соқтығып, қаза тапты; екіншісінде итальяндық жүргізуші Alpine Renault көлігімен көрермендер тобына шағылысып, біреуін қаза қылды. Тағы жеті көрермен жарақаттанды. Жарысты Porsche 911 Carrera RSR жеңіп алды, ал Джеки Иксстің Ferrari сияқты прототиптер апатқа ұшырады немесе басқа да қиындықтарға тап болды. Targa Florio-ның халықаралық деңгейдегі құлдырауы ұйымдастырушылардың осындай ауқымды трассада жарысты тиісінше ұйымдастыра алмауына байланысты кеңінен тараған алаңдаушылықтармен күштелді. Жеткілікті маршалдар болмады, көрермендердің көпшілігі жолдарға тым жақын отырды, сондай-ақ халықаралық автомобиль федерациясы FIA 1974 жылдан бастап FIA санкциясымен өткізілетін барлық трассаларда қауіпсіздік қабырғаларын міндетті етті. Ашық жолдардың ұзындығы бұл талапты іске асыруды, әсіресе қаржылық тұрғыдан, қиын етті. Спорттың өсіп келе жатқан кәсібилігі Targa Florio ұйымдастырушыларына оңайға соқпады. Мысалы, 1971 жылғы жарыста британиялық Брайан Редман Porsche 908/03 көлігімен бірінші айналымда 32 шақырым жерде апатқа ұшырады. Көлігінің рульдік басқаруы бұзылып, тас қабырғаға соқтығысып, өртеніп кетті. Редманның денесінің көп бөлігі екінші дәрежелі күйік шалдықты, ал оған медициналық көмек көрсету үшін 45 минут кетті (көрермендер оны салқындатуға тырысып, заттармен желдетіп тұрды). Porsche командасы оның қайда екенін 12 сағат бойы білмеді, содан кейін әріптестері Педро Родригес және Ричард Атвуд оны Сефалудағы жергілікті клиникадан тапты. Осы жарыс барысында Ален де Кадене Lola көлігімен Buonfornello тік жолағынан төмен түсіп бара жатқанда, алдындағы көліктен бір бөлік ұшып келіп, оның басына тиді. Ол есінен айрылып, Lola жолдан шығып, жақын маңдағы қабырғаға соқтығысып, өртеніп кетті. Де Кадененің өмірін құтқаруға маршалдар емес, де Кадененің апат орнына жақын жерде тұрып жарысты бақылап отырған итальяндық әскери қызметші көмектесті және оны қираған көліктен шығарды. Де Кадене Редман жатқан Сефалудағы клиникаға жеткізілді, онда ол қатты күйіп, сол көзінің көру қабілетін жоғалтты. Targa Florio кейбір жылдар бойы ұлттық жарыс ретінде жалғасты, бірақ 1977 жылы Gabriele Ciuti атты дөңгелекке көтерілуші маман Buonfornello тік жолағының соңындағы жылдам бұрылыстардағы апатқа ұшырады, өйткені оның BMW қозғалтқышымен жұмыс істейтін Osella прототипінен бір бөлік ұшып кетті. Бұл апатта 2 көрермен қаза тапты, ал тағы 5 адам ауыр жарақат алды (соның ішінде комаға түскен, бірақ аман қалған Ciuti), бұл жарыстың тағдырын шешті. Осы оқиғадан кейін жарыс жергілікті полицияның бақылауына өтті және төртінші айналымда тоқтатылды, сонымен қатар тағы екі жүргізуші ауыр апатқа ұшырады, олардың біреуінің жағдайы аса ауыр болды, бірақ ол аман қалды. Targa Florio – бұл таулы аймақтағы ашық жолдарда өткізілетін ралли түріндегі жарыс болғандықтан (сабан шөптері мен кейбір бұрыстардағы нашар қоршаулар, соңғыларын арал үкіметі орнатқан), іс жүзінде қауіпсіздік шаралары жоқ еді, 71 жылдық тарихы мен 61 жарыс барысында барлығы 9 адам (көрермендерді қоса) қаза тапты. Бұл көрсеткіш басқа ашық жол жарыстарымен салыстырғанда салыстырмалы түрде төмен, мысалы, Миль Мильяда 30 жылдық тарихы мен 24 жарыс барысында 56 адам қаза тапты, ал Каррера Панамериканада 5 жылдық тарихы мен 5 жарыс барысында 25 адам қаза тапты. Бұл, мүмкін, тау жолдарының өте баяу және бұрылысты болуымен байланысты, ал жарыстың соңғы жылдарында да орташа жылдамдық жоғары болған жоқ, тіпті трассаның солтүстік бөлігіндегі ұзақ тік жол болғанымен де, ал көптеген жол трассаларында орташа жылдамдық кез келген жерде және тіпті .

Мұра

Жарыста бірнеше рет жеңіске жеткеннен кейін, Porsche 911-дің қатты төбесі бар ашық нұсқасын Targa деп атады. «Targa» сөзі «пластина» немесе «тақта» деген мағынаны білдіреді, қараңыз – targa top (тарга төбесі). Австралияда жасалған Leyland P76 автокөлігінің Targa Florio деген арнайы нұсқасы болды, бұл атау 1974 жылғы Лондон-Сахара-Мюнхен әлем чемпионатының бір кезеңінде журналист-раллиші Эван Гриннің жеңісін еске алу үшін берілді. 1992 жылдан бері бұл шараның атауы заманауи жарыс түріне берілді, ол әлемнің екінші жағында, Австралияның оңтүстік жағалауындағы Тасмания аралында өтетін әйгілі Targa Tasmania автокөлік раллиі түрінде ұйымдастырылады. Сондай-ақ, 1995 жылдан бері Targa New Zealand, 2002 жылдан бері Targa Newfoundland және 2018 жылдан бері Квинслендтің солтүстік бөлігінде Targa Great Barrier Reef жарыстары өткізіледі. 2017 жыл Targa Florioның 101 жылдығын атап өтеді және бұл шара Италиядан тыс жерде алғаш рет өткізіледі. Бұл Виктория, Австралия және барлық автокөлік жанкүйерлері үшін тамаша мүмкілік. Шара 29 қарашадан 3 желтоқсанға дейін Викторияның жағалауы мен ауылдық аймақтарында өтеді, онда әлемдегі ең әдемі 150 автокөлік көрсетіледі және бүкіл әлемнен жанкүйерлерді, атақты адамдарды және БАҚ өкілдерін тартуы күтілуде. Targa Florio Australian Tribute (TFAT https://www.targaflorioaustralia.com/) – 1906 және 1976 жылдар аралығында шығарылған классикалық автомобильдерге арналған жылдамдық сынағы. Автокөліктер 4 күн бойы Викторияның ашық жолдарында реттелген жылдамдықпен жарысады. Іс-шара аясында 4 күн ішінде 56 сынақ өткізілді. Алғашқы шара үлкен жетістікке ие болды және 2018 жылы қайталанды. 2019 жылғы 3-ші Targa Florio Australian Tribute 2019 жылдың 27 қарашасынан 1 желтоқсанына дейін Австралияның Виктория штатындағы Мельбурн қаласында өтеді.

Жеңімпаздар

ЖылЖеңімпазКөлікУақытАлыс (км)Жылдамдық (км/сағ)АйналымКурс нұсқасы1906 Алессандро КаньоИтала 35/40 HP9:32:22.0446.46946.803Үлкен шеңбер (146 км)1907 Феличе НаццароФиат 28/40 HP8:17:36.4446.46953.8331908 Винченцо ТруккоИзотта Фраскини 50 HP7:49:26.0979.00041.441Арал айналымы (қысқа) (979 км)1913 Феличе НаццароНаццаро Типо 219:18:40.67:16:32.672098.910101967 Пол Хокинс Рольф ШтоммеленПорше 9106:37.01.0720108.812101968 Вик Элфорд Умберто МальиолиПорше 9076:28:47.9720111.112101969 Герхард Миттер Удо ШютцПорше 908/26:07:45.3720117.469101970 Йо Зифферт Брайан РедманПорше 908/36:35.30.0792120.152111971 Нино Ваккарелла Тойн ХеземансАльфа Ромео 33/36:35:46.2792120.070111972 Артуро Мерцарио Сандро МунариФеррари 312PB6:27:48.0792122.537111973 Герберт Мюллер Гис ван ЛеннепПорше 911 Carrera RSR6:54:20.1792114.691111974 Жерар Ларрус Амилкаре БаллестриериЛанча Стратос4:35:02.6576114.88381975 Нино Ваккарелла Артуро МерцариоАльфа Ромео 33TT124:59:16.7576120.89581976 Эудженио "Амфикар" Ренна Армандо ФлоридиаОселла PA4 BMW5:43:46.057699.09081977 Раффаэле Рестиво Альфонсо МерендиноШеврон B36 BMW2:41:17.0288107.1404

1955 және 1973 жылдар аралығындағы жарыстар Әлем Чемпионатының бөлігі болды, ал 1957 жылғы жарыс жарыс емес, Милле Милья апатынан кейін өткізілген регламенттік сынақ болды.