Кіріспе
Оуэн Джей Гингерич (Owen Jay Gingerich; 24 наурыз 1930 – 28 мамыр 2023) – американдық астроном, Гарвард университетінің астрономия және ғылым тарихы бойынша зейнеткер профессор және Смитсониян астрофизикалық обсерваториясының аға зейнеткер астрономы. Ол ғылыми зерттеулермен және оқытумен қатар астрономия тарихы бойынша көптеген кітаптар жазған. Гингерич сонымен қатар Америка өнер және ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және Халықаралық ғылым тарихы академиясының мүшесі болды. Өзінің берілген христиан дініне байланысты, ол американдық ғылыми қауымдастықта, евангелистік ғалымдар қоғамында белсенді қатысты. Ол Темплтон қорының қамқорлар кеңесінде қызмет еткен.
Ерте өмір
Гингерич 1930 жылдың 24 наурызында Вашингтон, Айова штатында Мельвин мен Верна (Рот) Гингеричтердің отбасында дүниеге келді, бірақ Канзас даласында өсті, осы жерде ол алғаш рет астрономияға қызығушылық танытты. Оның әкесі 1941 жылдан 1947 жылға дейін Канзас штатының Солтүстік Ньютон қаласындағы Бетел колледжінде тарих пәнін оқытты, содан кейін Индиана штатындағы Гошен колледжінде жұмыс істеді. 1946 жылы ол Польшаға теңіз саяхатында малшы ретінде барды. Отбасы көшкеннен кейін Оуэн Гингерич жоғары мектептің үшінші курсын ғана аяқтағанмен Гошен колледжіне түсті. Ол Гарвард университетінде Сесилия Пэйн Гапошкиннің жетекшілігімен астрономиядан «Сұр емес жұлдыздық атмосфераларды зерттеу» тақырыбында диссертациясын қорғады. 2004 жылдың 22 мамырында Ньютон орта мектебі оған құрметті диплом берді және ол 2004 жылғы Ньютон орта мектебінің түлектері алдында сөз сөйледі. Ол Смитсонов институтының Смитсонов астрофизикалық обсерваториясымен байланысты және 2005 жылы Эрис сияқты жаңа ашылған планеталарды ескере отырып, планетаның астрономиялық анықтамасын жаңарту міндеті тапсырылған Халықаралық астрономиялық одақтың (IAU) Планета анықтамасы комитетінің төрағасы болды. Жеті мүшеден тұратын комитет Плутонның статусын сақтайтын, планетаның (1) гидростатикалық тепе-теңдік күйін қабылдауға (шамамен дөңгелек пішін) және (2) өзі жұлдыз болмай, жұлдыздың айналасында айналуы керек екенін талап ететін анықтама әзірледі. Бұл ұсыныс терминнің мағынасын әлсіретеді деп көптеген адамдар сынға алды. IAU қабылдаған түпкілікті анықтамаға қосымша талап қосылды: дене өзінің айналасындағы кеңістікті басқа ірі денелерден тазалауы керек, бұл Гингеричке есімде қалған жоқ. Жұлдыздық атмосфералар бойынша алғашқы астрономиялық зерттеулерін жүргізгеннен кейін, ол өзінің зерттеулерін астрономия тарихына бағыттады. 1950 жылдары ол Шарль Мессьенің өмірін және Мессье каталогын зерттеді. Гингерих Мессье каталогына Пьер Мешейн ашқан және Мессье жазбаларында кездесетін екі нысанды тапты: M108 (NGC 3556) және M109 (NGC 3992). Мессье нысандарын зерттеу барысында ол M91 комета болуы мүмкін, ал M102 M101 нысанының қайталануы болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Бірінші қорытынды кейіннен В.К. Уильямс M91-дің NGC 4548 екенін дәлелдегеннен кейін жоққа шығарылды, бірақ екіншісі әлі де ашық қалды (M102 NGC 5866 болуы мүмкін). Гингерих Иоганн Кеплер мен Николаус Коперник туралы жақсы білетін маман болды, әсіресе Коперниктің «Аспан денелерінің айналысы туралы» (De revolutionibus orbium coelestium) еңбегіне қатысты. Ол Галилеоның астрономиялық байқаулары бойынша сарапшы болды және Галилеоның «Жұлдыздық хабаршысының» (Sidereus Nuncius) танымал көшірмесіндегі акварель суреттерінің Галилео жасаған емес, заманауи жалғандық екенін анықтауда маңызды рөл атқарды. 1959 жылы Артур Костлер «Ұйықтаушылар» (The Sleepwalkers) кітабының «Коперник жүйесі» деген екінші тарауында былай деп жазды: «Ешкім оқымаған кітап – «Көктегі сфералардың айналысы» – барлық уақыттағы ең нашар сатылатын кітап болды және болып қалады». Эдинбургтегі Корольдік обсерваториясында Коперниктің өлімінен кейін көп ұзамай Виттенберг университетінде жұмыс істеген XVI ғасырдың белгілі неміс астрономы Эразм Рейнхольдқа тиесілі болған, мұқият түсіндірілген көшірмесін оқығаннан кейін, Гингерич Костлердің мәлімдемесін тексеруге және 1543 және 1566 жылдары Нюрнбергте және Базельде жарық көрген кітаптың алғашқы екі басылымын кімдер иеленгенін және зерттегенін анықтауға шабыттанды. Кітаптың жиектеріндегі жазбалардан кітаптың көп оқылғанын анықтады. Гингерич кітаптың қай жерде және қалай цензураға ұшырағанын да сипаттады. Гингеричтің жұмысының арқасында «De revolutionibus» кітабы түпнұсқа Гутенберг Киелі кітабынан басқа кез келген тарихи мәтіннің алғашқы басылымынан гөрі жақсы зерттелген және каталогталған. Оның кейінгі кітаптары «Құдайдың Ғалымы» (God's Universe, Гарвард, 2006) және «Құдайдың Планетасы» (God's Planet, Гарвард, 2014) ғылым мен діннің байланысын қарастырады.
Ғылым мен дін
Гингерих – христиан, сонымен қатар ғылым тарихшысы және космолог болғандықтан, ғылым мен дін арасындағы байланысқа қатысты мәселелерге бірнеше рет пікір білдіруі сұралыпты. Олардың бірі – «ақылға қонымды жобалау» туралы пікірде, ол «жақтастары мен қарсыластары тарапынан үлкен түсініксіздік байқалады» деді. Бір жағынан, И.Д. сыншыларының арасында оның жас Жер креационизмінің жасырын түрі екендігіне тізе бүгіп реакция жасауы өкінішті екенін айтты. Екінші жағынан, И.Д. жақтастары ғаламның табиғатын ұтымды түсінуге жақсы үміт берсе де, біздің заманымыздағы ғалымдарды ең алдымен қызықтыратын тиімді себептерге қатысты механизмдерді ұсынуда кемшілік жасайды. I.D. түрлердің уақыт бойынша немесе географиялық кеңістікте таралуын, немесе ДНК кодтамасының күрделі байланыстарын түсіндірмейді. И.Д. философиялық идея ретінде қызықты, бірақ ол эволюция ұсынатын ғылыми түсіндірмелердің орнына келмейді. Гингерих «Дизайнер ретінде Құдай бар» деп сенді, ол эволюциялық процесті үлкен мақсаттарға жету үшін пайдаланады, бұл біз адамдар көре алатындай – [өз-өзін тану мен] ар-ұжданның дамуы. Ол «Мен кіші әріптермен жазылған ‘i’ және ‘d’ ақылды жобалауға сенемін. Бірақ үлкен әріптермен жазылған ‘I’ және ‘D’ – эволюционизмге қарсы бағытталған қозғалыспен келіспеймін» деп жазды. Ол ғаламның айқын реттелгендігі сияқты телеологиялық аргументтер Құдайдың бар екендігіне дәлел бола алады, бірақ толыққанды дәлел емес екенін айтты. Оның сөзіне göre, «әдеттегі саналы және қанағаттандырарлық түсінік бойынша, әлемді жобалаған жоғары интеллекттің қолы көрінеді».
they fall short in providing any mechanisms for the efficient causes that primarily engage scientists in our age. I. D. does not explain the temporal or geographical distribution of species, or the intricate relationships of the DNA coding. I. D. is interesting as a philosophical idea, but it does not replace the scientific explanations that evolution offers. Gingerich believed “there is a God as a designer, who happens to be using the evolutionary process to achieve larger goals – which are, as far as we human beings can see, [the development of] self consciousness and conscience.” He has written that “I believe in intelligent design, lowercase ‘i’ and ‘d’. But I have trouble with Intelligent Design – uppercase ‘I’ and ‘D’ – a movement widely seen as anti evolutionist.” He indicated that teleological arguments, such as the apparent fine tuning of the universe, can count as evidence, but not proof, for the existence of God. He said that “a common sense and satisfying interpretation of our world suggests the designing hand of a superintelligence.”
Accepting the common descent of species, Gingerich was a theistic evolutionist. Therefore, he did not accept metaphysical naturalism, writing that
Most mutations are disasters, but perhaps some inspired few are not. Can mutations be inspired? Here is the ideological watershed, the division between atheistic evolution and theistic evolution, and frankly it lies beyond science to prove the matter one way or the other. Science will not collapse if some practitioners are convinced that occasionally there has been creative input in the long chain of being. Gingerich’s beliefs had sometimes resulted in criticism from young earth creationists, who dissent from the view that the universe is billions of years old. Gingerich had responded, in part, by saying that “the great tapestry of science is woven together with the question ‘how?’” while the biblical account and faith “addresses entirely different questions: not the how, but the motivations of the ‘Who’.” He was known for his creativity in teaching, using, for example, medieval costumes and fire extinguishers. A notable example was when in one semester, when the number of students signing up for the course lagged, Gingerich hired a plane to fly over Harvard Yard with a banner: "Sci A 17. M, W, F. Try it!". Gingerich has written more than 20 books and published nearly 600 technical or educational articles and reviews. Two anthologies of his essays have been released, The Great Copernicus Chase and Other Adventures in Astronomical History from Cambridge University Press and The Eye of Heaven: Ptolemy, Copernicus, Kepler in the American Institute of Physics "Masters of Modern Physics" series. He was awarded the Prix Jules Janssen of the Société astronomique de France (French Astronomical Society) in 2006. Gingerich won the Trotter Prize in 2009, an endowed lecture at Texas A&M. Asteroid 2658 Gingerich, discovered on February 13, 1980, at the Harvard College Observatory, is named in his honor.
Түрлердің ортақ тегін қабылдаған Гингерих – теистік эволюционист болды. Сондықтан ол метафизикалық натурализмды қабылдамады, көптеген мутациялар апатқа ұшырайтынын, бірақ кейбіреулері шабыттандырылған болуы мүмкін екенін жазды. «Мутациялар шабыттандырылуы мүмкін бе? Міне, идеологиялық шешім, атеистік эволюция мен теистік эволюция арасындағы айырмашылық, және шындығында бұл мәселені ғылыммен дәлелдеу мүмкін емес. Егер кейбір тәжірибелілер болмыстың ұзақ тізбегінде шығармашылық үлес қосылғанына сенсе, ғылым құламайды». Гингерихтің осы сенімдері жас Жер креационистерінен кейде сынға ұшырады, олар ғалам миллиардтаған жыл бұрын пайда болған деген пікірге қарсы. Гингерих оған жауап ретінде «ғылымның ұлы кебедесі ‘қалай?’ деген сұрақпен тоқылған» дейді, ал Киелі кітаптағы оқиғалар мен дін «мүлдем басқа сұрақтарға жауап береді: ‘қалай?’ емес, ‘кімнің?’ мотивациясы». Ол оқытудағы шығармашылығымен танымал, мысалы, ортағасырлық костюмдер мен өрт сөндіргіштерді қолданды. Бір семестрде курсқа жазылушылар саны азайған кезде, Гингерих Гарвард ауласының үстінен «Sci A 17. М, В, Ф. Қосылыңыз!» деген баннермен ұшақ жалдады. Гингерих 20-дан астам кітап жазды және 600-ға жуық техникалық немесе білім беру мақалалары мен шолуларын жариялады. Оның очерктерінің екі антологиясы жарық көрді: Кембридж университетінің баспасынан «Ұлы Коперникке құып жете беру және астрономия тарихындағы басқа да оқиғалар» және Америка физика институтының «Қазіргі физика шеберлері» сериясындағы «Көктемнің көзі: Птолемей, Коперник, Кеплер». 2006 жылы ол Société astronomique de France (Француз астрономиялық қоғамы) Жюль Янсен сыйлығымен марапатталды. Гингерих 2009 жылы Техас A&M-де өткен Trotter Prize сыйлығын жеңіп алды. 1980 жылы 13 ақпанда Гарвард колледжінің обсерваториясында табылған 2658 Гингерих астероидының есімі оның құрметіне берілген.
they fall short in providing any mechanisms for the efficient causes that primarily engage scientists in our age. I. D. does not explain the temporal or geographical distribution of species, or the intricate relationships of the DNA coding. I. D. is interesting as a philosophical idea, but it does not replace the scientific explanations that evolution offers. Gingerich believed “there is a God as a designer, who happens to be using the evolutionary process to achieve larger goals – which are, as far as we human beings can see, [the development of] self consciousness and conscience.” He has written that “I believe in intelligent design, lowercase ‘i’ and ‘d’. But I have trouble with Intelligent Design – uppercase ‘I’ and ‘D’ – a movement widely seen as anti evolutionist.” He indicated that teleological arguments, such as the apparent fine tuning of the universe, can count as evidence, but not proof, for the existence of God. He said that “a common sense and satisfying interpretation of our world suggests the designing hand of a superintelligence.”
Accepting the common descent of species, Gingerich was a theistic evolutionist. Therefore, he did not accept metaphysical naturalism, writing that
Most mutations are disasters, but perhaps some inspired few are not. Can mutations be inspired? Here is the ideological watershed, the division between atheistic evolution and theistic evolution, and frankly it lies beyond science to prove the matter one way or the other. Science will not collapse if some practitioners are convinced that occasionally there has been creative input in the long chain of being. Gingerich’s beliefs had sometimes resulted in criticism from young earth creationists, who dissent from the view that the universe is billions of years old. Gingerich had responded, in part, by saying that “the great tapestry of science is woven together with the question ‘how?’” while the biblical account and faith “addresses entirely different questions: not the how, but the motivations of the ‘Who’.” He was known for his creativity in teaching, using, for example, medieval costumes and fire extinguishers. A notable example was when in one semester, when the number of students signing up for the course lagged, Gingerich hired a plane to fly over Harvard Yard with a banner: "Sci A 17. M, W, F. Try it!". Gingerich has written more than 20 books and published nearly 600 technical or educational articles and reviews. Two anthologies of his essays have been released, The Great Copernicus Chase and Other Adventures in Astronomical History from Cambridge University Press and The Eye of Heaven: Ptolemy, Copernicus, Kepler in the American Institute of Physics "Masters of Modern Physics" series. He was awarded the Prix Jules Janssen of the Société astronomique de France (French Astronomical Society) in 2006. Gingerich won the Trotter Prize in 2009, an endowed lecture at Texas A&M. Asteroid 2658 Gingerich, discovered on February 13, 1980, at the Harvard College Observatory, is named in his honor.
Жеке өмір және өлім
Гингерич пен оның әйелі Мириам 60 жылдан астам үйленген болды.