Кіріспе

Орбе (орб; Urba; ескі Орбах,;) – Швейцарияның Во кантонындағы муниципалитет. Бұл бұрынғы Орбе округінің орталығы болған және қазір Юра-Норд-Ваудо округінің құрамына кіреді.

Тарих

Орбе алғаш рет 280 жылы Урба деп еске алынады. 1179 жылы ол Орбам деген атпен тілге алынған. Салынған аумақтың 3,0%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 8,7%-ын тұрғын үйлер мен құрылыстар, ал 5,7%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Парктер, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 1,7% бөлігін жабады. Орманды жерлердің 2,2%-ы тығыз орманмен, ал 1,4%-ы жеміс бақтарымен немесе ұсақ ағаш тобымен жабылған. Егіс жерінің 60,7%-ы егін өсіруге, 9,2%-ы жайылымға, ал 3,7%-ы жеміс-жидек бақтары мен жүзімдіктерге пайдаланылады. Муниципалитет аумағындағы барлық су ағып тұрады. Муниципалитет Орбе өзенімен жартылай қоршалған төбеде орналасқан. Оған Орбе ауылы және Гранж Сен-Жермен, Гранж Сен-Мартин, Монт-Шоизи және Ле-Пуизоар сияқты бірнеше кішкентай елді мекендер кіреді.

Елтаңба

Қалалық гербтің суреті – қызыл фонға екі алтын балық қарсы-қарсы қойылған.

Демография

Орбеде 2008 жылы халықтың 28,6% шетелдік азаматтарды құрайды. 1999–2009 жылдар аралығында халық саны 25,8%-ға өзгерді, оның ішінде көші-қонға байланысты 22,1%, ал туу мен өлім-жітімге байланысты 4,3% құрады. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) француз тілінде сөйлейді (4 229 адам немесе 82,3%), екінші орында португал тілі (255 адам немесе 5,0%), үшінші орында неміс тілі (161 адам немесе 3,1%) тұр. 128 адам итальян тілінде, ал 4 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы муниципалитетте 2 103 адам үйленбеген және бұрын үйленбеген. 2 441 адам үйленген, 304-і жесір, 291-і ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 2 073 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен бір үйде 2,3 адам тұрды. 2000 жылы барлығы 1 934 пәтер (жалпы санының 84,7%) тұрақты түрде пайдаланылды, 208 пәтер (9,1%) маусымдық түрде, ал 141 пәтер (6,2%) бос тұрды.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Босеаз (Галло-рим вилласы), екі мұнарасы мен алаңы бар Орбе қамалы, Нотр-Дам швейцариялық реформаттық шіркеуі және қалалық әкімдік ұлттық маңызы бар Швейцария мұрасы нысаны ретінде тіркелген. Орбе қаласының ескі бөлігінің барлығы Швейцария мұрасы нысандарының тізіміне енген. Галло-рим вилласы түпнұсқалық орнының еденіндегі бірнеше жүз бөліктен тұратын рим мозаикаларымен әйгілі. Бұл вилла бай, бірақ кім екені белгісіз жер иесіне тиесілі сарай болған. Ол шамамен 160 жылы салынды және 270 жылы тасталып кетті. Бүгінде сегіз мозаика сақталған және оларды көруге болады. 1993 жылы табылған тоғызыншы мозаика қайта жаңартылуда, бірақ ол қазірге дейін көпшілыққа ашылмаған.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SP болды, ол дауыстардың 26,68%-ын алды. Одан кейінгі үш ең көп дауыс жинаған партиялар SVP (20,26%), FDP (14,52%) және Жасыл партия (12,92%) болды. Федералды сайлауда барлығы 1107 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 36,2% құрады.

Экономика

Қалада 500-ден астам қызметкері бар Nestle Research & Development зерттеу және әзірлемелер зауыты бар. Зауыт Nescafé және Nespresso өнімдерін шығарады. Зауыттың жылдық жалпы айналымының 15%-дан астамы Nestlé компаниясына тиесілі. Зауытты 1901 жылы сүт шоколадын ойлап тапқан Дэниел Питер өндірісін кеңейту үшін ашты. Бұрынғы шоколад фабрикасы үшін салынған 52 метрлік мұржа сақталған. 2010 жылы Орбедегі жұмыссыздық деңгейі 7,5% құрады. 2008 жылы бірінші экономикалық секторда 95 адам жұмыс істеді және осы секторда 18 кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 1121 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 48 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 2173 адам жұмыс істейді, оның ішінде 227 кәсіпорын жұмыс істейді. 2000 жылы муниципалитетке 1832 жұмысшы келді, ал муниципалитеттен 1489 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшін импорттаушы болып табылады, әрбір кеткен жұмысшыға 1,2 жұмысшы келеді. Orbe қаласына жұмысқа келетін жұмыс күшінің 7,1%-ы Швейцариядан тыс елдерден келеді. Жұмыс істейтін халықтың 10,6%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 66,2%-ы жеке көлікпен барады. Оқу жылында аудандық округ 578 балаға мектепке дейінгі білім беру қызметін ұсынды, оның ішінде 359 бала (62,1%) мектепке дейінгі білім беруге субсидия алды. Кантонның бастауыш мектеп бағдарламасы бойынша оқушылар төрт жыл оқуға міндетті. Муниципалитеттегі бастауыш мектеп бағдарламасында 427 оқушы оқыды. Міндетті негізгі білім беру бағдарламасы алты жылға созылады және онда 368 оқушы оқыды. Сонымен қатар, үйде оқыған немесе басқа дәстүрлі емес мектепке барған 7 оқушы болды. Орбеде 1 мұражай, Fondation Pro Urba орналасқан. 2009 жылы мұражайды 2900 адам бақылап көрді (алдыңғы жылдардағы орташа көрсеткіш 3278 адамды құрады). 2000 жылы Орбеде 322 оқушы басқа муниципалитеттен келді, ал 219 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды.