Қасиеттілік Кодеksi: Левит кітабының 17–26 тараулары

Кіріспе

Леуіліктер 17–26 тараулары, көптеген методистік конфессиялар қолдайтын қасиеттілік стандарттары

Қасиеттілік кодексі Киелі кітапты сынау саласында Леуіліктер 17–26 тарауларына, сондай-ақ кейде Есімдер, Сандар және Шығу кітаптары сияқты Ырым кітабының басқа бөлімдеріне сілтеме жасау үшін қолданылады. Бұл кодекс «қасиетті» (ивритше qəḏōš немесе kadash) сөзінің жиі қайталануына байланысты осылай аталады. «Kadash» әдетте «қасиетті» деп аударылса да, бастапқыда «бөлектеп қойылған» деген мағынаны білдірген, ал «ерекше», «таза», «толық» және «жетілген» сияқты ұғымдармен байланысты болған. «Қасиеттілік кодексі» терминін алғаш рет 1877 жылы неміс теологы Август Клостерманн «Heiligkeitsgesetz» (сөзбе-сөз «қасиеттілік заңы») деп атады, сондықтан «кодекс» сөзі қылмыстық кодекс мағынасын білдіреді. Киелі кітапты зерттеуші ғалымдар оны ерекше бірлік деп қарастырып, Леуіліктер кітабының негізгі бөлігінен ерекшеленетінін атап өтті. Леуіліктер кітабының қалған бөлігінен айырмашылығы, Қасиеттілік кодексінің көптеген заңдары тығыз және қысқаша келтірілген. Документарлық гипотезаның көптеген нұсқаларына сәйкес, Қасиеттілік кодексі – діни дереккөздің бір бөлігі және Тораға енгізілген ертерек мәтін. Алайда, Израиль Кнол сияқты кейбір ғалымдар Қасиеттілік кодексінің діни дереккөзге кейінірек қосылғанына сендіреді. Бұл дереккөз көбінесе «H» деп белгіленеді. Төрт дереккөздік гипотезаны қолдаушылардың пікірінше, бұл кодекс шамамен б.з.д. VII ғасырында, Иерусалим ғибадатханасындағы дін қызметкерлері арасында пайда болған. «Құдайларың Ие – қасиетті, сондықтан сендер де қасиетті болыңдар» деген тақырып және насихаттың толыққанды көрінісі осы кодексте, Леуіліктер 17–26 тарауларында кездеседі. Леуіліктер 1–16 тараулары мен Қасиеттілік кодексі арасында маңызды айырмашылық бар. Леуіліктер 1–16 тарауларында Израильдің дін қызметкерлері қасиетті деп белгіленген: Құдайға қызмет етуге арналған, оларға ғана қатысты ережелермен бөлінген Израильдің ішіндегі қасиетті топ. Израильдіктер қасиеттілікке ұмтылуы мүмкін, бірақ бұл автоматты түрде болмайды. Алайда, Қасиеттілік кодексінде Израильдің өзінің қасиеттілігі туралы мәтіндер бар, себебі Құдай Израильді басқа ұлттардан өзіне бөліп алған, оны өзіне тиесілі еткен, сондай-ақ жетінші күнді өзіне бөліп алғандай.

The Holiness code is used in biblical criticism to refer to Leviticus chapters 17–26, and sometimes passages in other books of the Pentateuch, especially Numbers and Exodus. It is so called due to its highly repeated use of the word holy ( qəḏōš or kadash Kadash is usually translated as "holy", but originally meant "set apart", with "special", "clean/pure", "whole" and "perfect" as associated meanings. The term Holiness Code was first coined as the Heiligkeitsgesetz (literally "Holiness Law"; the word 'code' therefore means criminal code) by German theologian August Klostermann in 1877. Critical biblical scholars have regarded it as a distinct unit and have noted that the style is noticeably different from the main body of Leviticus. Unlike the remainder of Leviticus, the many laws of the Holiness Code are expressed very closely packed together, and very briefly. According to most versions of the documentary hypothesis, the Holiness Code represents an earlier text that was edited and incorporated into the Priestly source and the Torah as a whole, although some scholars, such as Israel Knohl, believe the Holiness Code to be a later addition to the Priestly source. This source is often abbreviated as "H". A date generally accepted by the proponents of the four source hypothesis is sometime in the seventh century BC, when it presumably originated among the priests in the Temple in Jerusalem. This theme, and the exhortation, "you shall be holy, for I the Lord your God am holy," they find their fullest expression in the block of text; Leviticus 17 through 26 that's referred to as the Holiness Code. There's an important difference between Leviticus 1 through 16 and the Holiness Code. According to Leviticus 1 through 16, Israel's priests are designated as holy: a holy class within Israel, singled out, dedicated to the service of God and demarcated by rules that apply only to them. Israelites may aspire to holiness, but it’s not assumed. However, in the Holiness Code, we have texts that come closer to the idea that Israel itself is holy by virtue of the fact that God has set Israel apart from the nations to himself, to belong to him, just as he set apart the seventh day to himself to belong with him.

Қасиетті жазбалардың анықталуы

Бастапқыда кейбір ғалымдар «Қасиеттілік кодексін» діни дереккөздің бір бөлігі деп санады. Алайда, басқа ғалымдар оны бастапқыда жеке заңдық кодекс деп санайды («H»), оны діни дереккөз редакциялап, кейін өз жазбаларына ендіруді таңдады. Олар мазмұндағы ұқсастықтарды атап өтті, мысалы, Сандар кітабының 5:1–4, 19-тарауы және 31:19–24-тарауындағы тазаруға қатысты мәліметтер, сондай-ақ Сандар кітабының 10:9, 27:17, 31:6,19 және Шығу кітабының 40:15-тарауындағы тілдік ерекшеліктер, бұрын басқа ғалымдармен «Қасиеттілік мектебімен» (HS) байланыстырылған болатын. Кейбір ғалымдар Сандар кітабының 25:6–18-тарауы Пінехас ұрпақтарының діни қызметкерлік шежіресі сынға алынған кезде жазылған деп есептейді. Сара Шектман (2009) Ноль және басқа ғалымдармен келісіп, Сандар кітабының 25:6–18-тарауы «H» мәтіні екенін айтты және 25:6-тарауының жыныстық құқық бұзушылық ретіндегі дәстүрлі түсіндіруі дұрыс емес екенін дәлелдеді. Шындығында, Зимри мен Козби ешқандай жыныстық қылмыс жасаған жоқ; шетелдікпен жыныстық қатынас «Қасиеттілік кодексінде» (H) өлім жазасына кесілетін қылмыс ретінде қарастырылмайды. Бұл тыйымдарға анасымен, әкесінің әйелімен, әпкесімен, әкесінің әйелінің әпкесімен, қарындасының күйеуімен, тәтесімен, немересімен, келінімен, әйелмен және оның қызымен, ритуалдық жағынан таза емес әйелмен, көршісінің әйелімен, ер адаммен немесе жануармен жыныстық қатынас жасау; және Молохқа балаларды құрбандыққа шалу (Лев.18:22-ден бұрын тізімделген). Бұл тыйымдар Леуіліктер кітабының 18-тарауында және 20-тарауында келтірілген. Леуіліктер кітабының 18-тарауында олар қарапайым тізімде келтірілсе, Леуіліктер кітабының 20-тарауында олардың қылмыстың қаншалықты ауырлығына байланысты және әрқайсысы үшін лайықты деп саналатын жаза – қауымнан қуылғаннан бастап өлімге дейін баяндалған. Леуіліктер кітабының 20-тарауында да бұл тізім кеңірек баяндалған. Сонымен қатар, Леуіліктер кітабының 22:11–21-тарауы Леуіліктер кітабының 17-тарауына ұқсас, ал мәтіндік сын тұрғысынан қарағанда, Леуіліктер кітабының 18:26, 19:37, 22:31–33, 24:22 және 25:55-тарауындағы өлеулер бұрын жеке заңдардың немесе заңдар жинағының соңында тұрған колофондар сияқты көрінеді. Осы себепті бірнеше ғалымдар осы өлеулердің арасындағы бес бөлімді бастапқыда жеке құжаттардан алынған деп санайды. Әсіресе, жыныстық қатынасқа тыйым салатын Леуіліктер кітабының 17:2–18:26 және Леуіліктер кітабының 20:1–22:33-тараулары негізінен бірдей заң кодексіне негізделген деп есептеледі, Леуіліктер кітабының 20:1–22:33-тарауы екеуінің кейінгі нұсқасы болып саналады. 19-тарау, колофонмен аяқталатын, он өсиетке (Этикалық он өсиетке) ұқсас, бірақ одан да толық және кеңейтілген нұсқаны ұсынады, бұл сыншы ғалымдарды оның сол он өсиеттің кейінгі нұсқасын білдіретініне жетеледі. Ерекше айта кететін жайт, ол «жақыныңды өзіңдей сүй» (Ұлы өсиет) деген өсиетті қамтиды. Осылайша, кем дегенде бес ертерек заң жинағы бірге жиналып, қосымша насихаттық қорытындымен «Қасиеттілік кодексін» құрайды. Олардың екеуінде жыныстық тыйымдар тізімі бар, ал біреуі Ритуалдық он өсиеттің дамуы болып табылады.

Initially, the Holiness Code was considered part of the Priestly source by some scholars holding to the documentary hypothesis. However, other scholars generally believed it to have been an originally separate legal code (referred to as "H") which the Priestly source edited and chose to embed into their writing after. He pointed to similarities in content, such as the focus on purification in Numbers 5:1–4, chapter 19 and 31:19–24, as well as in linguistics in Numbers 10:9, 27:17, 31:6,19 and Exodus 40:15, all of which had been previously identified with the Holiness School (HS) by other scholars. Some scholars think that the text of Numbers 25:6–18 was written at a time when the priestly line of Phinehas' descendants was being challenged. Sarah Shectman (2009) agreed with Knohl and other scholars that Numbers 25:6–18 is to be identified as an H text, and argued that traditional interpretations of verse 25:6 as an act of sexual transgression were incorrect. In fact, Zimri and Kozbi were not guilty of sexual transgressions at all; sex with a foreigner is never even considered a capital offence by the Holiness code (H). Exodus 20:18 These prohibitions include sexual relations with one's mother, step mother, sister, step sister, sister in law, aunt, granddaughter, daughter in law, with a woman as well as her daughter, with a ritually unclean woman, with the wife of a neighbor, with another man, or with an animal; and the sacrifice of children to Molech (numerated just prior to Lev.18:22. These prohibitions are listed in Leviticus 18, and again in chapter 20, both times with the warning "lest the land vomit you out." While Leviticus 18 presents them as a simple list, Leviticus 20 presents them in a chiastic structure based on how serious a crime they are viewed, as well as presenting the punishment deemed appropriate for each, ranging from excommunication to execution. Leviticus 20 also presents the list in a more verbose manner. Furthermore, Leviticus 22:11–21 parallels Leviticus 17, and there are, according to textual criticism, passages at Leviticus 18:26, 19:37, 22:31–33, 24:22, and 25:55, which have the appearance of once standing at the end of independent laws or collections of laws as colophons. For this reason, several scholars view the five sections preceding between each of these passages as deriving from originally separate documents. In particular, the two segments containing the sexual prohibitions, Leviticus 17:2–18:26 and Leviticus 20:1–22:33, are seen as being based on essentially the same law code, with Leviticus 20:1–22:33 regarded as the later version of the two. Chapter 19, which ends in a colophon, has a similarity with the Ten Commandments (Ethical Decalogue), although presenting a more detailed and expanded version, leading critical scholars to conclude it represents a much later version of that decalogue. Notably, it contains the commandment popularly referred to as love thy neighbour as thyself (the Great Commandment). By this reckoning, there are thus at least five earlier law collections which were redacted together, with an additional hortatory conclusion, to form the Holiness Code. Two of which contain a list of sexual prohibitions, and one of which was a development of the Ritual Decalogue.

Киелі кітаптағы басқа заңдармен салыстыру

Көптеген сыншы ғалымдар мен діни түсіндірмелер қасиеттілік кодексінің бірнеше жерде Езекиелдің жазбаларымен күшті ұқсастықтарын көрсетеді. Езекиел қасиеттілік кодексі айыптайтын құқыс бұзушылықтарды қайта-қайта талқылайды, ал кодекске кірмейтін мәселелерге аз көңіл бөледі (мысалы, Леуіліктер 18:8–17 мен Езекиел 22:10–11 салыстырылғанда), және мұндай параллельдердің көптеген кең тізімдері бар. Езекиелдің жазбалары мен қасиеттілік кодексінің насихаттау элементтері, әсіресе қорытындысы арасында да үлкен ұқсастық бар. Осы айқын ұқсастықтар көптеген сыншы ғалымдарды Езекиелдің кодекс авторы немесе кем дегенде оны жинақтаған адам болуы мүмкін деген күмәнді ойға жетеді. Қасиеттілік кодексінің құрылысы Келісім кодексі мен Заңнама кодексіне ұқсас. Олар сияқты, ол ғибадатханадағы рәсімдерді реттейтін заңмен басталады, түрлі заңдар тізімін ұсынады, содан кейін заңды сақтау үшін уәделер жиынтығымен және оны бұзу үшін қарғыстармен аяқталады. Кейбір заңдар Есімдер кітабына қарағанда көбірек дамыған сияқты, мысалы, салмақтар мен өлшемдерге қатысты заң толығырақ, бірақ көпшілігі аз дамыған, ал қасиеттілік кодексінің заңдарындағы көптеген киелі орындар, ғибадатхана рәсімдеріне қатысты, Иерусалимдегі ғибадатханадан тыс киелі орындарға тыйым салудан бұрынғы мерзімді білдіреді деп түсіндіріледі. Келісім кодексімен салыстыру қасиеттілік кодексінің Келісім кодексі мен Заңнама кодексі арасындағы уақытта жазылғанын көрсетеді, бұл оның Торадағы орны үшін өте қолайлы. Документалды гипотеза бойынша, діни дереккөз – бастапқы редакциясынан кейін бірнеше кешіккен, білімі жетілмеген редакторлардың әсеріне ұшыраған жұмыс, олар әртүрлі құжаттарды қосты, қосымша заңдар енгізді немесе қолданыстағы заңдарды кеңейтті. Осылайша, түпнұсқалық баяндама және оның ішіндегі заң кодексі заңдық және ритуалдық элементтердің кең көлемімен, сондай-ақ сандық, генеалогиялық және географиялық деректермен қоршалған. Гипотеза бойынша, негізгі баяндама JE-ге негізделген, оның заң кодексі, атап айтқанда Келісім кодексі мен Ритуалдық он буырық бар. Сондықтан сыншы ғалымдардың көпшілігі Ритуалдық он буырық этикалық он буырықпен алмастырылса да, қасиеттілік кодексі Келісім кодексін алмастыру үшін таңдалған немесе жасалған деген пікірді қолдайды.

Most critical scholars and religious commentaries regard the Holiness Code as bearing strong resemblance, in several places, to the writing of Ezekiel. Ezekiel dwells repeatedly on offences which the Holiness Code condemns, and spends little time concerned with those outside it (e. g. Leviticus 18:8–17 in comparison with Ezekiel 22:10–11), and several extensive lists of such parallels exist. There is also a great similarity between Ezekiel's writing and the hortatory elements, particularly the conclusion, of the Holiness Code. These strong similarities have led many critical scholars to question whether Ezekiel was the author of the code, or at least the collector, and it remains an open question whether the Holiness Code influenced Ezekiel, or Ezekiel influenced the Holiness Code. The Holiness Code has a similarity of structure with both the Covenant Code and the Deuteronomic Code. Like these, it opens with a law regulating ceremonies at the altar, lists a series of disparate laws, and then closes with a set of promises for obeying the law, and curses for failing to do so. While some of the laws appear more developed than Deuteronomy, for example, the law concerning weights and measures is more detailed, the majority show less development, and the implication of multiple sanctuaries implied by the Holiness Code's laws, concerning altar ceremonies, is usually understood to imply a date prior to the banning of sanctuaries outside the temple at Jerusalem. A similar comparison with the Covenant Code implies that the date of the Holiness Code is between that of the Covenant Code, and that of the Deuteronomic Code, highly suitable for the position it finds itself within the Torah. In the documentary hypothesis, the Priestly source is a work which, after its initial edition, suffered under the hand of several later, less skilled, editors, who each variously inserted documents, added additional laws, or expanded on the laws already present. Thus the original narrative, and the legal code within it, became surrounded by an extensive body of legal, and ritual, elements, as well as numerical, genealogical, and geographic, data. The underlying narrative, in the hypothesis, is based on JE, which already possessed a legal code, namely the Covenant Code and Ritual Decalogue. The majority of critical scholars thus support the position that, while the Ritual Decalogue was replaced by the Ethical Decalogue, the Holiness Code was chosen, or designed, to replace the Covenant Code.

Леуіліктер кітабының қазіргі көрінісі

Қасиеттілік кодексі Израиль халқының жыныстық бұрмалаушылықтардан, жыныс жолымен жұғатын аурулардан және басқа да физикалық сырқаттардан сақтану мақсатымен жазылған деп саналады, сондай-ақ кейбір ережелері түрленушілерге де қатысты болған. Оның кейбір ұстанымдары бүгінгі күнге дейін евангелистік шіркеулерде сақталған, бірақ толық мәлімет алу үшін Леуіліктер кітабының 18-тарауын және Христиандық құқық туралы ақпаратты қараңыз. Басты протестанттар арасында осы үзінділердің қазіргі заманда қаншалықты қолданылуы мүмкін екендігі талқылауда, себебі леуілік дін қызметкерлерінің және мал құрбандығының рәсімдері 70 жылы римдіктер Иерусалимді қиратқаннан кейін тоқтатылды. Осы топтардың көпшілігі бұл мәтіндегі жыныстық қатынасқа қатысты сілтемелерді, Киелі кітаптың басқа бөлімдерінде, мысалы, Римдіктерге жолданған хатта, қайтадан баса көрсетілгенін айтады. Ортодоксал яһудилер көптеген дәстүрлерді сақтап келеді, бірақ олар қазіргі уақытта қолданылмаған ережелерді үшінші ғибадатхана қайта тұрғызылғанша уақытша тоқтатылған деп есептейді, содан кейін оларды қайта жаңартуға болады.