Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапондық атпен садақ ату (流鏑馬) – дәстүрлі жапон садақ атуының бір түрі. Жылдам шабатын ат үстіндегі садақшы үш арнайы, «бүршік бас» пішіндес жебені қатарынан үш ағаш нысанаға атып түсіреді. Осы садақ ату стилінің бастауы Камакура дәуірінің басында пайда болған. Минамото но Ёритомо өзінің самурайларының садақ ату шеберлігінің жеткіліксіздігінен алаңдады. Ол ябусаме жаттығуларын ұйымдастырды. Бүгінде ябусаме көрсетілімін көруге ең қолайлы орындар – Камакурадағы Цуругаока Хачиман-гу және Киотодағы Шимогамо қасиетті орындары (мамыр айының басында Аой Мацури фестивалі кезінде). Сонымен қатар, Самукавада және Зуши жағажайында, басқа да жерлерде көрсетіледі.
Type of Japanese mounted archery
(流鏑馬) is a type of mounted archery in traditional Japanese archery. An archer on a running horse shoots three special "turnip headed" arrows successively at three wooden targets. This style of archery has its origins at the beginning of the Kamakura period. Minamoto no Yoritomo became alarmed at the lack of archery skills his samurai possessed. He organized yabusame as a form of practice. Nowadays, the best places to see yabusame performed are at the Tsurugaoka Hachiman gū in Kamakura and Shimogamo Shrine in Kyoto (during Aoi Matsuri in early May). It is also performed in Samukawa and on the beach at Zushi, as well as other locations.
Тарих
Жапон садақтарының тарихы тас дәуірінен – Жомон кезеңінен басталады. Ұзын, ерекше асимметриялық садақ стилі, тұтқасы ортасынан төмен орналасқан, Яйой мәдениеті кезінде (б.з.д. 300 – б.з. 300) пайда болды. Садақ билік пен құдіреттің символына айналды. Жапонияның алғашқы императоры, Император Джимму, әрқашан садақ ұстаған күйінде бейнеленеді. Кейбір Эмиши тайпалары, әсіресе Хитаками тайпасы, ат үстінде садақ атуды меңгерді және Ямато сарайы оларды байқап, қорқынышпен қарады. 4-ғасырға дейін садақпен жаяу жүріп соғысқан, кейін элиталық әскерлер ат үстінде садақ пен қылышпен күресуге көшті. 10-ғасырда самурайлар ат үстінде садақ ату жарыстарын өткізді. Олар бір-біріне шауып келіп, кем дегенде үш жебе атуға тырысты. Бұл жарыстар міндетті түрде өліммен аяқталуы керек емес еді, егер ар-намыс сақталса. Жапон атты садақ атуының ең танымал және маңызды оқиғаларының бірі Генпей соғысы (1180–1185) кезінде болды. Бұл Минамото және Тайра кландары арасындағы билік үшін болған эпикалық күрес, ол жапон мәдениетіне, қоғамына және саясатына зор әсер етті. Ясима шайқасында жеңіліске ұшыраған Хэйке тайпасы Ясимаға қашып, қайықтарына отырды. Оларды Гендзи әскері ат үстінде қуып жете бастады, бірақ теңіз оларды тоқтатты. Хэйкелер қолайлы жел күте отырып, қарсыластарына – Гендзи садақшыларына, масттан ілінген желдеткішті нысана ретінде ұсынды, бұл жаулар арасындағы ерлік бәсекелестіктің белгісі болды. Гендзи самурайларының бірі, Насу но Йоичи, бұл шақыруды қабылдады. Ол атын теңізге тікелей айдап кірді және желдеткішті дәл ортасынан тесіп өтті. Насу көп даңққа ие болды және оның ерлігі бүгінге дейін тойланады. Камакура кезеңінде (1192–1334) атты садақ әскерді жаттықтыру үшін пайдаланылды, самурайларды соғысқа дайындау мақсатында. Жақсы оқ атпаған садақшылар сеппуку, яғни ритуалдық өзіне-өзі қол жұмсауға міндеттелген. Атты садақ атудың бір түрі – инуомоно, яғни иттерге садақ ату болды. Буддист дін қызметкерлері самурайларды жебелерін жұмсақ матамен орауға көндірді, сонда иттер жараланбастан, тек мазаланып, қорқып қалу үшін. Бұл спорт қазір тоқтатылған.
Japanese bows date back to prehistoric times – the Jōmon period. The long, unique asymmetrical bow style with the grip below the center emerged under the Yayoi culture (300 BC – 300 AD). Bows became the symbol of authority and power. The legendary first emperor of Japan, Emperor Jimmu, is always depicted carrying a bow. Some Emishi tribes, notably the Hitakami tribe, practice horse archery and were noticed and feared by the Yamato court. The use of the bow had been on foot until around the 4th century when elite soldiers took to fighting on horseback with bows and swords. In the 10th century, samurai would have archery duels on horseback. They would ride at each other and try to shoot at least three arrows. These duels did not necessarily have to end in death, as long as honor was satisfied. One of the most famous and celebrated incidents of Japanese mounted archery occurred during the Genpei War (1180–1185), an epic struggle for power between the Minamoto and Taira clans that was to have a major impact on Japanese culture, society, and politics. At the Battle of Yashima, the Heike, having been defeated in battle, fled to Yashima and took to their boats. They were fiercely pursued by the Genji on horseback, but the Genji were halted by the sea. As the Heike waited for the winds to be right, they presented a fan hung from a mast as a target for any Genji archer to shoot at in a gesture of chivalrous rivalry between enemies. One of the Genji samurai, Nasu no Yoichi, accepted the challenge. He rode his horse into the sea and shot the fan cleanly through. Nasu won much fame and his feat is still celebrated to this day. During the Kamakura period (1192–1334), mounted archery was used as a military training exercise to keep samurai prepared for war. Those archers who did poorly might find themselves commanded to commit seppuku, or ritual suicide. One style of mounted archery was inuoumono – shooting at dogs. Buddhist priests were able to prevail upon the samurai to have the arrows padded so that the dogs were only annoyed and bruised rather than killed. This sport is no longer practised.
Әдет-ғұрып
Ябусаме – Жапонияны қорғап, бақылайтын сансыз құдайларды қуантып, олардың елге, халқына және егінге берекесін тілеу үшін жасалған рәсім. Ябусаме садақшысы жол бойымен жоғары жылдамдықпен шабады. Садақшы атты көбінесе тізелерімен басқарады, себебі садақты тарту мен оқ ату үшін екі қолы да бос болуы керек. Нысанаға жақындағанда, садағын көтеріп, жебені құлағының ар жағынан өткізеді де, "Ин Йо Ин Йо" (қараңғылық және жарық) деп қатты дауыстап оқ жібереді. Жебе дөңгелек пішінді және ұшы дөңгелек болып келеді, осылайша нысанаға тигенде қатты дыбыс шығарады. Тәжірибелі садақшыларға V пішіндес жебелерді пайдалануға рұқсат беріледі. Егер нысанаға тисе, ол конфетиге ұқсас материалмен шашылып, жерге түседі. Барлық үш нысананы да дәл ату – үлкен жетістік саналады. Ябусаме нысаналары мен олардың орналасуы, толық самурай бронясын (О Ёрой) киген қарсыластың қарусыз қалған мойын тұсын дәл соғу үшін жасалған, сол оңтайлы нысананы ритуалдық түрде қайталау мақсатын көздейді. Ябусаме өз стилінің салтанаттылығы мен діни мағынасымен спорт емес, дәстүрлі рәсім ретінде қарастырылады және көбінесе шетелдік дипломаттар мен мемлекет басшыларын құрметтеу сияқты арнайы салтанаттар мен ресми шараларда орындалады. Ябусаме көрсетілімдері АҚШ президенттері Рональд Рейган, Джордж Буш және Барак Обаманың ресми сапарлары барысында ұйымдастырылды. Ұлыбританияда принц Чарльз үшін көрсетілген ябусаме оны қатты қызықтырып, риза етті. Ябусаме садақшысы болу – зор мәртебе. Бұрын олар тек ең шебер жауынгерлердің ішінде таңдалып алынған. Ең жақсы атып, көрсеткен садақшыға құдайдың қанағаттанғанын білдіретін ақ мата сыйланады.
Yabusame was designed as a way to please and entertain the myriad of gods that watch over Japan, thus encouraging their blessings for the prosperity of the land, the people, and the harvest. A yabusame archer gallops down a track at high speed. The archer mainly controls his horse with his knees, as he needs both hands to draw and shoot his bow. As he approaches a target, he brings his bow up and draws the arrow past his ear before letting the arrow fly with a deep shout of In Yo In Yo (darkness and light). The arrow is blunt and round shaped in order to make a louder sound when it strikes the board. Experienced archers are allowed to use arrows with a V shaped prong. If the board is struck, it will splinter with a confetti like material and fall to the ground. To hit all three targets is considered an admirable accomplishment. Yabusame targets and their placement are designed to ritually replicate the optimum target for a lethal blow on an opponent wearing full traditional samurai armor (O Yoroi) which left the space just beneath the helmet visor bare. Yabusame is characterized as a ritual rather than a sport because of its solemn style and religious aspects, and is often performed for special ceremonies or official events, such as entertaining foreign dignitaries and heads of state. Yabusame demonstrations have been given for the formal visits of US Presidents Ronald Reagan, George W. Bush, and Barack Obama. A yabusame demonstration was given in the United Kingdom for Prince Charles, who reportedly was fascinated and pleased with the performance. To be selected as a yabusame archer is a great honor. In the past, they were chosen from only the best warriors. The archer who performs the best is awarded a white cloth, signifying divine favor.
Танымал мектептер
Ябусаме атпен садақ атудың екі атақты мектебі бар. Олардың бірі – Огасавара мектебі. Оның негізін қалаушы Огасавара Нагакиоға шогун Минамото но Йоритомо (1147–1199) оқ ату мектебін ашуды тапсырды. Йоритомо өз жауынгерлерінің жоғары білікті және тәртіпті болуын қалады. Садақ ату самурай жауынгеріне қажетті принциптерді сіңірудің тиімді жолы деп есептелді. Дзен Камакура дәуірінде самурайлардың өмірінің барлық саласында танымал болғандықтан, жаяу және атпен садақ атудың маңызды бөлігіне айналды. Ябусаме жауынгерлік өнер ретінде самурайға шоғырлану, тәртіп және рухани жетілуді үйретуге көмектесті. Дзен сананы және денеді тұрақтандыруға, ойды айқындығы мен назарлануға бағытталған тыныс алу техникаларын үйретті. Шайқас қызында тыныш түрде садақты тартып, нысанаға алып, атып, одан кейін қайта-қайта орындау – жаттығуын және қорқынышын жеңген нағыз самурайдың белгісі еді. Екінші садақ ату мектебін 9 ғасырда император Уданың бұйрығымен Минамото но Йошиари бастаған. Бұл мектеп Такеда садақ ату мектебі деп аталды. Такеда стилі Акира Куросаваның «Жеті самурай» (1954) және «Кагемуша» (1980) сияқты классикалық самурай фильмдерінде көрсетілген. Көптеген самурай фильмдерінің танымал актері Тоширо Мифунэ Такеда мектебінің көрнекті оқушысы болды.
There are two famous schools of mounted archery that perform yabusame. One is the Ogasawara school. The founder, Ogasawara Nagakiyo, was instructed by the shōgun Minamoto no Yoritomo (1147–1199) to start a school for archery. Yoritomo wanted his warriors to be highly skilled and disciplined. Archery was seen as a good way for instilling the necessary principles for a samurai warrior. Zen became a major element in both foot and mounted archery as it also became popular among the samurai in every aspect of their life during the Kamakura period. Yabusame as a martial art helped a samurai learn concentration, discipline, and refinement. Zen taught breathing techniques to stabilize the mind and body, giving clarity and focus. To be able to calmly draw one's bow, aim, and shoot in the heat of battle, and then repeat, was the mark of a true samurai who had mastered his training and his fear. The other archery school was begun earlier by Minamoto no Yoshiari in the 9th century at the command of Emperor Uda. This school became known as the Takeda school of archery. The Takeda style has been featured in classic samurai films such as Akira Kurosawa's Seven Samurai (1954) and Kagemusha (1980). The famed actor of many samurai films, Toshiro Mifune, was a noted student of the Takeda school.
Қалпына келтіру және қайта жаңғыру
XVI ғасырдың ортасында португалдықтардың және олардың отты қаруларының келуімен садақ соғыс алаңындағы маңыздылығын жоғалта бастады. 1575 жылғы Нагашино шайқасында Ода Нобунага мен Токугаваға қызмет ететін, тиімді орналасқан мушкетерлер тобы атып, Такеда кланының атты әскерлеріне қарсы шабуылды дерлік толығымен жойды. Ат үстінде садақ ату Эдо кезеңінде (1600–1867) Огасавара Хейбей Цунехару (1666–1747) шогун Токугава Йошимуне (1684–1751) басшылығымен қайта жандандырылды. Ел бейбіт болғандықтан, садақ ату және басқа да әскери жауынгерлік өнерлер әскери оқудан гөрі жеке өзін-өзі жетілдіру құралына айналды.
With the arrival of the Portuguese and their guns in the mid 16th century, the bow began to lose its importance on the battlefield. At the Battle of Nagashino in 1575, well placed groups of musketeers serving Oda Nobunaga and Tokugawa fired in volleys and practically annihilated the cavalry charges of the Takeda clan. Mounted archery was revived in the Edo period (1600–1867) by Ogasawara Heibei Tsuneharu (1666–1747) under the command of the shogun Tokugawa Yoshimune (1684–1751). Given that the nation was at peace, archery as well as other military martial arts became more of a method of personal development rather than military training.
Қазіргі тәжірибе
Ябусаме жыл бойы әртүрлі уақытта, көбінесе синтоизм ғибадатханаларының жанында өткізіледі. Жыл сайын сәуір айының екінші жексенбісінде Шимане префектурасының Цувано қаласындағы Васибара Хачиман гү ғибадатханасында Ябусаме рәсімі өтеді. Бұл рәсімде Огасавара мектебі Ябусаме атты, Жапониядағы ең көне атпен садақ ату алаңында өнер көрсетеді. Мамыр айында Киотодағы Аой Мацури (Холлихок фестивалі) бағдарламасына ябусаме кіреді. Басқа да жерлерге Камакурадағы Цуругаока Хачиман гү, Самукава және Зуши жағалауы жатады.
Yabusame is held at various times of the year, generally near Shinto shrines. On the 2nd Sunday of April every year, there is a Yabusame ceremony held at the Washibara Hachiman gū shrine in Tsuwano, Shimane. At this ceremony, the Ogasawara school performs Yabusame at the oldest Yabusame Horse Archery range in Japan. In May, the Aoi Matsuri (Hollyhock festival) in Kyoto includes yabusame. Other locations include Tsurugaoka Hachiman gū in Kamakura, together with Samukawa and on the beach at Zushi.
Танымал мәдениет
2012 жылғы «Жас өспірім мутанттар ниндзя тасбақалары» нұсқасында ябусамеді носорог сыйлық аулаушысы Генносуке және қоян самурай Миямото Усагидің одақтасы қолданады. «Соңғы самурай» фильмінде ябусаме самурайлардың күресу стилінің бір бөлігі ретінде көрсетілген. «Power Rangers Samurai» сериалында Көк рейнджер Кевин Дуглас атқа мініп, гидро-жабын қолданатын кезде ябусаме қолданылады. «Рониннің көтерілісі» ойынында ябусаме мини-ойын ретінде ұсынылған.
The 2012 version of Teenage Mutant Ninja Turtles features yabusame being used by Gennosuke, the rhino bounty hunter and ally for the rabbit samurai Miyamoto Usagi. Yabusame was featured as part of the fighting styles of samurai members in The Last Samurai. Power Rangers Samurai features yabusame being used by Blue Ranger Kevin Douglas uses his Hydro Bow while on horseback. Yabusame is a minigame in Rise of the Ronin.