Кіріспе
Құс түрі. Троказ көгершіні, Мадейра лавр көгершіні немесе ұзын аяқты көгершін (Columba trocaz) – Португалияның Мадейра аралына ғана тән көгершін. Ол негізінен күлгін реңді, кеудесі қызғылт құс. Күміс мойын дабылы және қанаттарында ақ іздердің болмауы оны жақын туысы және, мүмкін, ата-бабасы – жалпы орман көгершінінен ажыратады. Оның дауысы ерекше алты ноталы құлық, ол орман көгершінінікінен әлсіз және төмен ырғақты. Сырт қарағанда ірі, ұзын құйрықты болғанымен, бұл көгершін жылдам және тікелей ұша алады. Лорисильва ормандарында сирек кездесетін троказ көгершіні әлсіз бұтақтан жасалған ұясына бір ақ жұмыртқа салады. Мадейра архипелагына адамдар қоныстанғаннан кейін олардың саны күрт азайды және Порто-Санто аралынан толығымен жойылып кетті. Оның популяциясының азаюына басты себеп – орманды қырқудан туындаған мекендеу ортасының жоғалуы болды, бірақ аң аулау және әкелінген егеуқұйрықтардың ұяларын тонауы да себепкер болды. Лавр ормандарын қорғау және аң аулауға тыйым салу олардың санын арттыруға мүмкіндік берді, сондықтан бұл түр енді қауіптің алдында тұрған жоқ.
The trocaz pigeon, Madeira laurel pigeon or long toed pigeon (Columba trocaz) is a pigeon which is endemic to the island of Madeira, Portugal. It is a mainly grey bird with a pinkish breast; its silvery neck patch and lack of white wing markings distinguish it from its close relative and probable ancestor, the common wood pigeon. Its call is a characteristic six note cooing, weaker and lower pitched than that of the wood pigeon. Despite its bulky, long tailed appearance, this pigeon has a fast, direct flight. A scarce resident breeder in laurisilva forests, the trocaz pigeon lays one white egg in a flimsy twig nest. Its numbers fell sharply after human colonisation of the Madeira archipelago, and it vanished altogether from Porto Santo Island. The major cause of its population decline was habitat loss from forest clearance, but hunting and nest predation by introduced rats were also contributory factors. Protection of the laurel forests and a ban on hunting have enabled numbers to increase, so that the species is no longer endangered.
Сипаттама
Троказ көгершіні – қара сұр түсті, қарапайым құс, қанаттарының ұзындығы зор. Ұшқанда ауыр және үлкен құйрықты болып көрінеді, бірақ ұшуы жылдам және тікелей. Боле көгершіні троказ көгершініне көбірек ұқсайды, алайда мойнындағы ақшыл дағы жоқ және кеудесі кеңірек қызғылт түсті. Дегенмен, бұл түр Канар аралдарына ғана тән, сондықтан олардың таралған аймақтары тоғыспайды. Атлантика мұхитындағы Канар, Азор және Мадейра аралдары вулканизм нәтижесінде пайда болған және ешқашан материкке қосылмаған. Мадейра аралдарының қалыптасуы миоцен дәуірінде басталды және арал шамамен 700 000 жыл бұрын толыққанды құрылды. Бұрын осы архипелагтардың ірі аралдарында ата-бабалық орман көгершіндері қоныстанды, олар материктегі популяциялардан оқшауланған өз аралдарында эволюциялады. Митохондриялық және ядролық ДНК тізбектері Боле көгершінінің ата-бабасы шамамен 5 миллион жыл бұрын Канар аралдарына келгенін көрсетеді, ал тағы бір көне ұрпақ, Канар аралдарына тән лавр көгершіні, C. junoniae, 20 миллион жыл бұрын пайда болған болуы мүмкін. Мадейраға соңғы рет келген орман көгершіні C. palumbus maderensis подвидін құрады. Троказ португал тіліндегі torcaz сөзінің нұсқасы, ол жалпы орман көгершінін білдіреді; екі сөз де латын тіліндегі torquis – мойын сөзінен шыққан және құстың мойнындағы түсті дақтарына сілтеме жасайды. Бұл монотиптік түр, бірақ бұрын Боле көгершіні кейде троказ көгершінінің кіші түрі деп есептелген.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Троказ көгершіні Атлантика мұхитындағы таулық субтропиктік Мадейра аралына ендемик, бірақ бұрын көршілес Порту-Санту аралында да көбейген. Ол негізінен таудың солтүстік беткейлерінде кездеседі, бірақ оңтүстікте лавр ормандарының қолайлы участалары сақталған жерлерде де табылады. Табиғи мекені – биік лаврисильва орманы немесе жылдың көп бөлігінде бұлтпен жабылған тығыз ағаш бұталары. Орман құрамында негізінен лавр, Ocotea foetens, Мадейра махоганы, Канар лавры, фейя, доңғалақ гүлі және Picconia excelsa ағаштары өседі. Троказ көгершіні алғашқы ормандарды ұнатады, бірақ екіншілік өсінділерді тамақтану үшін пайдаланады, сондай-ақ егістік жерлерге де барады, әсіресе жеміс жетіспейтін кезде. Жұмыртқалары 19–20 күндей күйілдейді, жас құстар 28 күнде ұшуға қабілетті болады және сегіз апта ішінде өздігімен тіршілік ете алады. Бұл көгершін егістік алқаптарында да тамақтанады, онда капуста ең көп желетін өсімдік. Егістік алқаптарындағы көгершін нәжісінде жергілікті өсімдіктердің саны аз, ал ормандардағы сынамаларда егістік өсімдіктерінің саны азырақ, сондықтан кейбір жеке құстар егінге шоғырлануы мүмкін. Егістік жерлерде тамақтану қыс айларында, жеміс көп болатын кезде жиі кездеседі, сондықтан оларды орманнан шығаратын себеп табиғи азықтың жетіспеушілігі емес, көбінесе құстардың жақын жердегі орман арқылы қозғалысынан туындайтын мүмкіндіктерді пайдалануы. Дегенмен, Тиль мен Азор лаврының жеміс жинамы нашар болған кезде, көптеген көгершіндер орманды тастап, капуста, гүлдеген шие және жүзім сабақтарымен қоректену үшін кетеді. Аралдың кейбір аймақтарында азық үшін егеуқұйрықтармен бәсекелестік маңызды болуы мүмкін. Бұл түр Еуропалық Одақтың Құстар туралы директивасымен қорғалады, ал лавр ормандары – Мекендер туралы директивамен қорғалады.