Кіріспе

Румыния патриархы 1948-1977 жылдары. Юстиниан Марина (; туған Иоан Марина; 2 ақпан 1901 – 26 наурыз 1977) – румын православ дін қызметкері. Ол Румыния православие шіркеуінің үшінші патриархы болды, 1948 және 1977 жылдар аралығында қызмет етті.

Рамниц епархиясының шіркеу қызметкері

Иоан Марина Вальча округінің бұрынғы Сермегешти коммунасындағы Суйешти ауылында шаруа отбасында дүниеге келді. Анасы оның дін қызметкері болуын қалағандықтан және оның білімге қабілеттілігі болғандықтан, 1915 жылы Рамнику Валчадағы Святой Николай теологиялық семинариясына түсті. 1923 жылы бітіріп, сол жылы сол қаладағы Нормальдық мектепте емтихан тапсырғаннан кейін мұғалім диплом алды. Әлеуметтік жұмысын 1923 жылдың 1 қыркүйегінде Вальча округінің Ольтеанка қаласындағы бастауыш мектепте мұғалім ретінде бастады. Бір жылдан кейін, 1924 жылдың 1 қыркүйегінде Бабенидегі бастауыш мектепке (сол кезде коммуна, қазір қала) ауыстырылды. 1924 жылдың 14 қазанында Доль округінің Бралоштица коммунасынан Павел Попеску діни қызметкерінің қызы Лукреция Попескуға үйленді. Осыдан кейін Бабениде дін қызметкері болып, сабақ беруді жалғастырды. 1925 жылы Бухарест университетінің теология факультетіне түсіп, 1929 жылы теология бойынша лицензиат алды. Келесі жылы мектепте мұғалімдік жұмысты тастап, толық уақытты дін қызметкері болды. Жас дін қызметкерінің ауылдық дін қызметкеріне қарағанда артық қабілеттері бар екенін байқаған Рамник епископы Вартоломеу Станеску Маринаны шақырып алып, 1932 жылдың 1 қарашасында Рамнику Валчадағы Святой Николай теологиялық семинариясының директоры етіп тағайындады. Сол күні Рамнику Валчадағы Святой Николай соборында дін қызметкері болып тағайындалды. 1933 жылдың 1 қыркүйегінде өтініші бойынша Святой Георгий шіркеуінің дін қызметкері ретінде қызмет етуге ауыстырылды. 1935 жылы Рамнику Валчаның скауттарының мойындаушысы болып тағайындалды, ал келесі жылы қаланың әскери дайындыққа тұратын балаларына катехизатор болды. 1935 жылдың 18 қарашасында Маринаның әйелі 27 жасында қайтыс болды. 34 жасында жесір қалған ол қайтадан үйленбеді, балалары Сильвия мен Овидиуді өзі тәрбиеледі. 1939 жылдың 25 тамызында әйгілі Маринаны діни семинария директорынан епархиялық баспахана директоры етіп тағайындады. Сегіз ай ішінде ол бұрынғы жылдардағы қарыздарды толығымен өтеді және баспаханасының нарықтағы беделін қайта жаңартты. 1940 жылдың көктемінде ол жаңадан құрылған Крайова митрополиясына қарызсыз баспахананы тапсырды. 1939 жылдың 7 қарашасында Рамник епархиясының таратылуына ренжіді, сондықтан Крайоваға барудан бас тартты. Оның дін қызметкері ретінде он жарым жыл бойы жеткен еңбектері үшін Рамник епархиясының билігі оған барлық діни құрмет белгілерін (сакеллариос, иконон және иконом ставрофор, қызыл белбеу тағу құқығымен) берді; сонымен қатар Румын дін қызметкерлерінің жалпы қауымдастығының Орталық кеңесіне сайланды. Дін министрі Крайова митрополиясының ұсынысы бойынша оған "Шіркеуге сіңірген еңбегі үшін бірінші дәрежелі мәдениет" ордені табысталды.

Яши архиепискобы және митрополиті

Болашақ Патриарх Юстиниан шіркеу иерархиясындағы өрлеуіне себепкер болған жайт – 1944 жылы Таргу Жиу лагерінен қашқаннан кейін Георге Георгиу Дежді Киелі Георгий шіркеуінің үйінде жасыруға көмектескені. Белгілі коммунист Ион Георге Маурер кейін еске алғандай: «Крайовадан машинамен өткен соң, шамамен 30 шақырым жерде коммунистердің адамы болған дін қызметкері күтіп тұрған ауылға тоқтадық. Машина Крайоваға қайтып келді, біз сол ауылда үш күн болдық, содан кейін Бухаресттен келген машина бізді астанаға алып кетті». Коммунистік режимде тұтқынға алынған лютеран пасторы Ричард Вурмбрандтың «Құдайдың жер астындағы іс-әрекеті» атты кітабында Юстиниан туралы 15 рет айтылған. Вурмбранд режимге қарсы ашық сөйлегендігі үшін билікпен үнемі қиындыққа ұшыраған, бірақ ол Юстинианның Патриархаттың алғашқы күндерінде ықпалын пайдаланып, уағыз айтуға рұқсат алғанын мойындады. Дегенмен, кейін Юстинианды «партияның толық құралы» деп сипаттады. 1939 жылдың 29 қарашасында лауазымына сайланған Молдавия митрополиті Иринеу Михалческу ауру болды және соғыстың зардаптарынан қатты зардап шеккен епархияны қайта құруға көмектесетін жас, күшті және қабілетті адамға мұқтаж еді. Епископ Валериу Моглан қарт болғандықтан, Иасидегі үлкен аурухананың басқаруына қабілетсіз болды. 1945 жылдың көктемінде митрополит Ириней Молдавия митрополиясы үшін тағы бір епископтың орынбасары лауазымын құруды Дін министрлігіне ұсынды. Ұсыныс қабылданғаннан кейін, митрополит Ириней жергілікті епископ ретінде Иоан Маринаны бұл лауазымға ұсынды. Осы кезде Марина әлі де Киелі Георгийде болды, он жылға жуық жесірлікте қалған, митрополит оны студент ретінде білген және Рэмникте епископтың көмекшісі, ал кейін Крайовада митрополиттің көмекшісі ретінде кездескендіктен жақсы білді. Митрополит Иринейдің ұсынысы бойынша Киелі Синод 1945 жылдың 30 шілдесіндегі отырысында канондық тергеу мен тексеруден кейін Маринаның Иаси митрополиттік соборындағы жаңадан құрылған екінші епископтық лауазымға сайлануын бекітті және оған Васлуй титулдық епархиясы бар титулдық епископ дәрежесін берді. 1945 жылдың 11 тамызында Яшидегі Цетацуиа монастырында Иоан Марина діни қызметкер монах болып тағайындалды, монахтық Юстиниан есімін алды және архимандрит болып тағайындалды. 1945 жылдың 12 тамызында Иасиде епископ болып тағайындалды. Оны митрополит Ириней және епископтар Антим Ника (Cetatea Albă) және Валериу Моглан (Botoşăni) құттықтады. 1947 жылдың 16 тамызында қарт және ауру митрополит Ириней лауазымынан кетті, ал патриарх Никодим Юстинианды тұрақты орынбасар сайланғанға дейін орынбасар ретінде тағайындады. 1947 жылдың 19 қарашасында Бухарест қаласында Трансильвания митрополиті Николае Балан төрағалық еткен (патриарх Неамц монастырында демалып отырды) шіркеу сайлау алқасы жиналды. Юстиниан Марина Молдавия митрополиті болып сайланды. Ол 1947 жылдың 28 желтоқсанында Иаси митрополиттік соборында епископтар, дін қызметкерлері және диакондар жиналысы өткізген құдайлық литургия кезінде, Киелі Синод мүшелерінің, орталық және жергілікті үкімет өкілдерінің (Румын Халық Республикасы жарияланғалы екі күн бұрын) және көптеген дін қызметкерлері мен дін адамдарының қатысуымен таққа отырғызылды. Иасиде епископтың орынбасары, содан кейін Молдавия митрополиті болған үш жылда Юстиниан соғыстан қатты зақымдалған және құрғақшылықтан күйіп кеткен епархияны қайта құруға зор күш жұмсады. Ол епархиялық орталықтың экономикалық бөлімін қайта ұйымдастырды, осылайша ресурстарды жақсы басқару мен бақылауға мүмкіндік берді, ал басқа бөлімдерге (әкімшілік және мәдени) нақты мақсаттар қойды. Ол собор мен митрополиттің резиденциясын, сондай-ақ оқ пен снарядтармен зақымдалған және терезелері жоқ, қабырғалары жарылып, шатырларында тесіктер болған және ішіндегі заттар шашырап, ішінара жоғалған жақын ғимараттарды қалпына келтірді. Ол осы ғимараттарды, соның ішінде епархиялық шам фабрикасын, соғыста қызметін тоқтатқан. Сонымен қатар, ол соборда қызмет етуге жас, ізгілік монахтарды жалдады, ал архимандрит Теоктист Арапшауды шіркеу басшысы қызметіне тағайындады. 1946-1947 жылдары Молдавияда қатты құрғақшылық болды, бұл соғыстың салдарынан болған қиындықтарға себеп болды. Митрополит Юстиниан сол кезден бері Яшиде сақталған Қасиетті Параскеваның қабірлік қоршауы салынған шеруге рұқсат берді. Ескіліктер Иаси, Васлуй, Роман, Бакау, Путна, Неамц, Бая және Ботошани округтеріндегі құрғақшылықтан қираған ауылдар арқылы өтті. Осы оқиғада жиналған сыйлықтар митрополит Юстинианның шешімімен жесірлерге, еңбекке жарамсыз адамдарға, мектеп асханаларына, салынып жатқан шіркеулерге және ауруларды емдеу үшін монастырларға таратылды. 1948 жылдың 27 ақпанында патриарх Никодим 83 жасында күдік тудыратын жағдайда қайтыс болды. Ол Румынияның барлық патриархының орнын бос қалдырды. Осы қиын уақытта шіркеуді басқару үшін өткір және терең ойлы, ұйымдастырушылық қабілеті бар, сондай-ақ шіркеуді коммунистік режимнің бұзу әрекеттерінен қорғауға жеткілікті күш-қуаты бар адам іздестірілді.

Румыния православие шіркеуінің патриархы болып сайланды

1948 жылы 24 мамырда Бухарест қаласында өткен Ұлы шіркеу сайлау коллегиясы Юстиниан Марины Бүкіл Румыния патриархы етіп сайлады. Синодтың мәлімдемесінде оның «Ортодоксалыққа деген берілгендігі, осы уақытқа дейін тынбай қызмет етуі, халық пен шіркеу үшін жемісті еңбек етуі, әкелік мейірімділігімен көзге түсуі, өзіне жүктелген барлық міндеттерді орындауда Киелі Синод пен ел заңдарына нық бағынуы» көрсетілген. 1948 жылы 6 маусымда Парламент сарайының залында өткен тағылымдау рәсімінде және Бухаресттегі Жаңа Спиридон шіркеуіндегі орнату рәсімінде Патриарх Юстиниан өзінің патриархатының бағдарламасын ұсынды. Оның мақсаттары: дін қызметкерлерін православие рухында және заман талабына сай дайындау; румындық монастырь дәстүрін қайта жаңғырту; теологиялық білім беру жүйесін қайта ұйымдастыру; грек-католиктерді православиеге қайтару арқылы шіркеуді біріктіру (олардың ата-бабалары 1700 жылғы одақта одан шығып кеткен); барлық православие шіркеулерімен бауырластық қарым-қатынасты нығайту; басқа христиан шіркеулерімен экуменикалық байланыстарды дамыту және т.б. Патриарх Юстинианның грек-католик жамағатына жасаған шақыруына жауап ретінде 1948 жылдың 1 қазанында 37 грек-католик дін қызметкері мен архиерей Клуж қаласындағы спорт залында жиналып, «империалистік Римнен» бұдан былай нұсқау алмау ниетімен румын православие шіркеуіне өту туралы мәлімдеме жасады. Екі күннен кейін олардың өкілдері полиция күзетімен Бухарестте Киелі Синодқа келіп, православиеге қабылдауларын сұрады. Бұған дейін олардың басшысы, епископ Иулиу Хоссу оларды шіркеу қызметінен шеттету туралы шешім қабылдаған болатын. Империализмге жасалған сілтемеден көрініп тұрғанындай, бұл діни сипаттағы қадаммен қатар саяси мақсатқа да қызмет етті, суық соғыс аясында Румынияда Батысқа ықпал етуге мүмкіндік бермеді. 1948 жылдың 21 қазанында Ішкі істер министрлігі ұйымдастырған ірі халық жиналысы Алба-Юлияда өтті. Трансильванияның түкпір-түкпірінен келген 20 мың грек-католик дін қызметкерлері (оның ішінде Клуждағы мәлімдемеге қол қойғандар) мен жамағат мүшелері қатысты; олар Румыния православие шіркеуіне салтанатты түрде қабылданды.

Патриарх ретінде жеткен жетістіктері

Көптеген қиындықтарға қарамастан, Юстинианның 29 жылдық билігі кезінде бірқатар оқиғалар мен өзгерістер орын алды, бұл христиан әлемінде Румыния православиесінің беделін арттырып, оны бүкіл православиенің өкілі етті. 1948 жылдың 19-20 қазанында Киелі Синод Румыния Православ шіркеуінің ұйымдастырылуы мен жұмыс істеуін анықтайтын Жарғыны бекітті; бұдан былай он үш суфрагандық епархиясы бар бес метрополиттік, оған диаспора үшін екі румын епархиясы қосылды. 1950 жылы Киелі Синод алғаш рет бірнеше румын иерархтарын, монахтарын және діндарларын қасиетті деп жариялауға және Румыниядағы қасиеттілердің реликвиялары сақталған белгілі бір қасиеттілерге табынуды кеңейтуге шешім қабылдады. Олардың салтанатты түрде қасиеттілер қатарына қосылуы 1955 жылы өтті. Юстиниан Деалуда егдескен діни қызметкерлер мен монахтарға арналған, ал Вифоратада егдескен монахтар мен діни қызметкерлердің әйелдеріне арналған зейнеткерлер үйін салды. 1948 жылы православиелік теологиялық білім 1989 жылға дейін сақталатын принциптер бойынша қайта ұйымдастырылды: екі университет деңгейіндегі теологиялық институт (Бухарест және Сибиуде), сондай-ақ алты теологиялық семинария (Бухарест, Бузау, Неамц монастыры, Клуж, Крайова және Карансебесте) болды. Юстиниан басқа православие шіркеулерімен және басқа христиан шіркеулерімен байланысын сақтап келді. Синодальдық делегациялардың басшысы ретінде ол келесі православие шіркеулеріне сапарлады: орыс (бірнеше рет), грузин (1948), серб (1957), болгар (1953, 1966 және 1971), Константинопольдің Экуменикалық Патриархаты (1968), Александрия (1971) және Иерусалим (1975) шіркеулері, сондай-ақ Грекия шіркеуі (1963, 1971 және 1975). Өзара сапарлар арқылы ол Шығыс православие шіркеулерімен қарым-қатынас орнатты. Юстиниан Ехмиадзиндегі Армения католикосатына (1958 және 1966), Эфиопия шіркеуіне (1969 және 1971), Копт шіркеуіне (1969 және 1971) және Үнді православие шіркеуіне (1969) барды. Бірқатар ұлттық Рим-католик шіркеулерімен қарым-қатынас басталды және сақталды, олардың кейбіреулерін Юстиниан синодальдық делегациялардың құрамында барды: Австрия (1969), Германия (1970) және Бельгия (1972), Ежелгі католик шіркеуі және Англия шіркеуі (1966). Бұл шіркеулердің делегациялары да Патриарх Юстиниан мен оның шіркеуіне барып қайтты. 1961 жылы Румыния Православ шіркеуі Дүниежүзілік шіркеулер кеңесіне қайта қосылды және содан бері Еуропа шіркеулері конференциясы сияқты басқа да экуменикалық ұйымдарға қатысып келеді. Патриарх Юстиниан өзінің барлық пастырлық хаттарын, сөздерін және мақалаларын қамтитын 12 томдық «Әлеуметтік Апостолдық» (Бухарест, 1948–76) атты жинақты жариялады. Жаңа шіркеу журналдары пайда болды, ал ескілері жариялануын жалғастырды, сондай-ақ румындық православие қауымдастықтары шығарған бірқатар мерзімді басылымдар жарық көрді. Синодальдық Киелі кітап екі басылымда (1968 және 1975) қайта өңделді; Жаңа Келісім; көптеген басылымдарда барлық құлшыныс кітаптары; жоғары және семинариялық теологиялық білімге қажетті барлық оқулықтар; сондай-ақ епископтар, теология профессорлары және діни қызметкерлер жазған теологиялық немесе тарихи еңбектер сериясы, және докторлық диссертациялар жарық көрді. Юстинианның билігі кезінде 302 жаңа шіркеу салынды, 2345 шіркеу жөнделіп немесе қалпына келтірілді. Олардың 999-ы тарихи ескерткіштер, ал 128-і монастырлар, скиттер және басқа да монахтар қауымдастықтары болды. Жаңа шіркеулер де суреттелді, ал тағы 271 шіркеутің суреттері қалпына келтірілді.

Кейінгі жылдар және өлім

Михаи Урзицаның айтуынша, патша тағына отырған кезінен бастап өмірінің соңына дейін "Патриарх Юстиниан шіркеуге тиген қиындықтарға қарсы тұруда шебер дипломат екенін көрсетті және Иеміздің үйіне жасалған шабуылдарды тойтаруға бар күшін салды. Ол дін қызметкерлері арасындағы бірлікті нығайтты, саяси тұтқынға алынған дін қызметкерлері мен түрмеден босатылған монахтарға көмек қолын созды, көптеген шіркеулер мен монастырларды қайта жаңартып, санкцияларға, қорқытуларға және тіпті бір кездері үй қамауына қарсы тұрды". Юстиниан 1959 жылғы 19 қарашадағы 410-шы жарлыққа қарсылық білдірді, онда жаңа монахтардың жасы кемінде 55-ке, ал монахтардың кемінде 50-ге жететіні талап етілді, осының салдарынан шамамен 5000 монах монастырьлардан шығарылды. Жауап ретінде Патриарх алты айға Драгославле скитіне күштеп жіберілді. Патриарх Юстиниан 1977 жылғы 26 наурызда 76 жасында ауыр сырқаттан соң, ұзақ ауруханада жатқаннан кейін қайтыс болды. Ол Бухаресттегі Раду Вода монастырының ішкі қабырғасында өзі үшін мұқият дайындаған қабірге жерленді (16 ғасырға жататын бұл монастырь 1969-1974 жылдары оның бастамасымен толықтай жөнделді). Патриарх қабырғаға орнатылған айқышқа мынандай жазуды жазуды өтінді: "Мен жақсы күрестің, иманды сақтадым, өмір жолымның соңына жеттім. Енді мені әділдіктің сыйлығы күтіп тұр, оны Раббым, әділ Төре, соңғы күні маған сыйлайды".