Кіріспе
Пруссиялық генерал Ханс Йоахим фон Зитен, кейде Иоганн Йоахим фон Зитен деп те жазылады, (14 мамыр 1699 – 26 қаңтар 1786), сондай-ақ «Зитен аус де Буш» деп те аталады, Пруссия армиясының кавалерия генералы болды. Ол төрт соғыста қызмет етті және Ұлы Фридрихтің тұсындағы бірнеше маңызды жеңістерге, әсіресе Хоэнфридберг және Торғауда үлкен үлес қосты. Ол сондай-ақ Екінші Силезия соғысы кезінде Габсбург аймақтарына жасаған шабуылымен де белгілі, бұл шабуыл «Зитеннің жорығы» деп танылады. 74 жекпе-жекке қатысып, төрт соғыста шайқасқаннан кейін, ол 86 жасында төсегінде дүние салды.
Hans Joachim von Zieten, sometimes spelled Johann Joachim von Ziethen, (14 May 1699 – 26 January 1786), also known as Zieten aus dem Busch, was a cavalry general in the Prussian Army. He served in four wars and was instrumental in several victories during the reign of Frederick the Great, most particularly at Hohenfriedberg and Torgau. He is also well known for a raid into the Habsburg territories during the Second Silesian War, known as Zieten's Ride. After engaging in a reputed 74 duels, and fighting in four wars, he died in his bed at the age of 86.
Ерте өмір
Зитен 1699 жылы 14 мамырда Бранденбург маркграфындағы, қазір Фехрбеллиннің бөлігі болып табылатын Вустрау ауылында дүниеге келді. Оның әкесі Жоахим Матиас (1657–1720), анасы Катарина Юргасс болды. Отбасы бірнеше ғасыр бойы сол жерде тұрған, жазбаларда олардың 14-шы ғасырдың ортасында латын мектебін құрғандығы көрсетілген. Мүлік шағын болғандықтан, отбасы үйді «каллиопа» деп атаған. Әкесі мүлікті ағасы Ханс Дитрихпен бөліскен. 1693 жылы ағасы қайтыс болғанда, әкесі 4000 талерлік мүлікті толық иеленді. Зитен жеті баланың үшіншісі болды; 1720 жылы әкесі қайтыс болған кезде төрт бала ғана қалды. Вустрау Зитен мен оның үш қарындасына тиді. Мүліктің құны 8000 талерді құрады, оның ішінде анасының күтімі, қарындастарының мұрасы мен қалың малдары төленуі керек еді. Бұл Зитенге құнының жартысын қалдырды. Шпандау губернаторы болып тағайындалғаннан кейін, Зитеннің ұстазы болған Швенди өзінің полкін генерал-майор Курт Кристоф Граф фон Швериннің басқаруына тапсырды. Фридрих Вильгельмге жазған хатында Зитен «өте кішкентай, және бұйрық беру үшін дауысы тым әлсіз» деп сипатталды. Бұл биік бойлы адамдарға құмарлық танытқан «әскер патшасы» үшін Зитенді жоғарылау тізімінен шығарып тастауға жеткілікті болды. 1724 жылғы 28 шілдеде Зитен полкі орналасқан Кроссеннен патшаға жоғарылау туралы өтінішпен жолға шықты, бірақ патша өтініштің жиегіне Зитеннің «қызметтен босатылуын» жазды. Зитен өз мүлігіне қайтты. Екі жылдан кейін Берлинде болғанда Зитен Вутеновтың драгун полкінің екі еселенгенін естіп, осы полкте лейтенант лауазымын иеленді. 1727 жылы капитанмен (ритмейстермен) дауласқаннан кейін, ол мойынсұнбағаны үшін Кенигсберг бекінісінде бір жылға бас бостандығынан айырылды. Қалдықтан оралғаннан кейін Зитен ритмейстерге дуэльге шақырды және осыдан кейін қызметтен босатылды. Ол Вустрауға оралды. 1744 жылы Зитен Пруссия армиясының авангардымен Богемиядағы Будеевицеге дейін жетті. Өзінің бастамасымен Молдауда полковник, қызыл формадағы 2-ші гусар полкімен, жаудың үлкен күштерін жеңіліске ұшыратты. Зитен Эльба артындағы шегінуді қамтамасыз етті, ал 12 қазан күні Молдауда қатаң шабуылға ұшырады. Осы жылы «Zieten aus den Busch» (бутадағы Зитен) деген лақап ат пайда болды. Домштадт шабуылы кезінде ол үлкен жабдықтау конвойын жоғалтуға жол бермеді. 15 тамыздағы Лигниц шайқасында ол Австрия армиясының негізгі күштерін тоқтата тұрып, шайқасқа қатысуына кедергі келтірді. Зитен ат әскерінің генералы болып тағайындалды. 1760 жылғы 3 қарашадағы Торғау шайқасының басында ол Австрия әскерлеріне қарсы шабуылды дұрыс бағыттамағандықтан, мансабындағы сирек тактикалық қателіктердің бірін жасады, бірақ гусарларымен бірге Сюптицер биіктіктеріне шабуыл жасағанда бұл қателігін өтеді. Бейбіт жылдары бұрынғы армия командирі өзінің аңызға айналған гусар полкіне қажымас нұсқаушы болып қызмет етті. Өмірінің соңғы жылдарында Зитен Берлинде, 1763 жылы Кохштрасседе 61–62 нөмірде үй сатып алды, және Вустраудағы мүлігінде, негізінен қайырымдылықпен айналысты. Сонымен қатар ол мүлігін жақсарту үшін көп еңбек етті. Ол Фридрихтің сенімін қозғады, ол «қария әкесі Зитенге» жиі келіп тұрды. Бірде Сансусиде корольмен ұзақ әңгімелескеннен кейін король 85 жастағы қартты отыруға шақырған креслоны қоюға бұйырды. Зитен өзінің денсаулығына қарамастан монархтың алдында отырудан бас тартты; король: «Отыр, Зитен, әйтпесе мен кетемін» деді. Ол 1786 жылғы 31 қаңтарда ауыл шіркеуінің жанындағы Вустрау зиратына жерленді. Оның мүлігі 65 057 талерге бағаланды. Вустраудағы мүлігінен басқа, ол ешқандай мүлік қалдырмады. Берлиндегі үйдің жиһаздары оның өлімінен кейін аукционға шығарылды, ал оның жесірі король Фридрихтің он мың талерлік сыйлығы арқылы ғана борышынан құтылды.
Некелер мен балалар
Бірінші некесінен Джудит фон Юргас (1703–19 наурыз 1756) (1737 жылдың 5 қарашасында үйленген) оған Джоанна (1747–7 маусым 1829) деген қыз туды. Ол Иоахим фон Юргас пен Луиза фон Зитеннің ұлы Карл фон Юргасқа (1702–19 наурыз 1756) үйленді. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, ол 1764 жылдың 24 тамызында Хедвиг фон Платенге (1738–1818 жылдың 6 қыркүйегінде қайтыс болған) үйленді. Оның жалғыз ұлы Фридрих фон Зитен (1765 жылдың 6 қазаны – 1854 жылдың 29 маусымы), оның крещениесіне Фридрих куә болды, бастапқыда гусарлар капитаны болды, ал 1800–1824 жылдары Руппин кеңесшісі қызметін атқарды. 1840 жылы Пруссияның Фридрих Вильгельм II оны дворян титулына көтерді. 1854 жылы ол отбасы құрмай қайтыс болды және жергілікті зиратқа жерленді. Соңғы еркек мұрагерінің қайтысымен, мүлік пен титул Зитен әулетінен Шверин әулетіне көшті, себебі оның немерелерінің бірі Каролин Альбертин Луиза Вильгельмин Эмилия фон Зитен (1806 жылдың 22 сәуірі – 1853 жылдың 24 ақпаны) Альберт Людвиг Вильгельм фон Шверинге (1801 жылдың 17 маусымы – 1865 жылдың 27 қазаны) үйленді. Олардың балалары мүлікті және титулды мұраға алды. Гусарлар Зиетеннің тағы бір белгілі өкілі, Ханс графы фон Зитен, Ханс Йоахиммен тек туысқандық байланыста болды.
Ескерткіштер
1794 жылы Фридрих Вильгельм II Зитенге ескерткішті Берлиннің Вильгельм-плац (Берлин орталығы) алаңына орнатты. Ол алғашқыда Иоганн Готфрид Шдаудың мәрмәрдан жасаған нұсқасы болды, ал 1857 жылы Август Кисс оны қоладан құйылған нұсқасымен алмастырды. Бүгінде ол Зитенплацта, Вильгельмштрассе және Мохренштрассе (Берлин) көшелерінің қиылысында, Леопольд I ескерткішінің жанында тұр. Осыған ұқсас ескерткіш Руппин-Зеде де бар. Зитеннің есімі Берлиндегі Ұлы Фридрихтің атты мүсінінде (1851) және мүсіннің бұрышында орналасқан оның толық көлемді бейнесінде бейнеленген. Сонымен қатар, 1981-1983 жылдар аралығында салынған Билицтегі Ұлттық Халық Армиясының казармалары оның атымен аталып, Дюссельдорфтағы Зитенштрассе, Висбадендегі Зитенринг, Люнендегі бір көше де оның есімін иеленді. 1936-1945 жылдары Геттингенде Зитен казармасы мен Зитен террасасы болды; Шлезиядағы Глубчице (немісше: Leobschütz) ауылдық қауымдастығындағы Пьетровице (немісше: Peterwitz) 1936-1945 жылдары Зитенбуш деп аталды.