Пруссияның алып сарбаздары: Потсдам алыптары

Кіріспе

Пруссиялық бойлы сарбаздар полкі – Пруссияның 6-шы жаяу әскер полкі. Полк қалыптыдан биік сарбаздардан құралған және 1675 жылы құрылған. 1806 жылы пруссиялықтар Наполеонға жеңілгеннен кейін таратылды. Пруссия королі Фридрих Вильгельм I (1688–1740) тұсында бұл бөлім неміс тілінде «Потсдам Ризенгардесі» («Потсдамның алып гвардиясы») деп аталды, бірақ пруссиялықтар оларды «Ланге Керлс» («ұзын бойлылар») деп тез атап кетті.

Полк тарихы

Полк 1675 жылы екі батальоннан тұратын «Курпринц полкі» ретінде Бранденбург князі Фридрихтің, кейін Пруссия королі Фридрих I-нің басшылығымен құрылды. 1688 жылы Пруссияның кейінгі королі Фридрих Вильгельм I полк командирі болды. Фридрих Вильгельм I 1713 жылы таққа отырғаннан кейін әскерін күшейтуге кірісті, соның ішінде 40 000 жалдамалы сарбазды жұмысқа алды. Ол бұрыннан-ақ бойы ұзын сарбаздарды іздеп, жыл сайын бірнеше жүз жаңа сарбаз қажет ететін. Бойы ұзын сарбаздардың саны арта келе, полк «Потсдам алыптары» деген лақап атқа ие болды. Бастапқы талап етілген биіктік 6 прусский фут (шамамен 2 метр) болды, ол сол кездегі және қазіргі орташа бойдан әлдеқайда жоғары еді. Корольдің өзі де бойы биік болды. Ол оларды кез келген жолмен алуға тырысты, тіпті басқа елдердің әскерінен де. Австрия императоры, Ресей патшасы Петр I және тіпті Осман империясының сұлтаны оған достық қарым-қатынасты нығайту үшін бойы ұзын сарбаздарды жіберді. Бірнеше сарбаз Петр I патшаның сыйлық ретінде бергені, оның құны – әйгілі «Күміс бөлмесі» болды. Жасы ең жоғары болды, бірақ барлық алыптар да қанағаттандырылмады, әсіресе егер олар күштеп жұмысқа алынса, кейбіреулері қашып кетуге немесе өз-өзіне қол жұмсауға тырысты. Фридрих осы еркектерді бойы ұзын әйелдермен жұптастырып, алыптарды көбейтуге тырысты. Чарльз Дарвин «Адамның тегі» еңбегінде бұл әрекетті адамдардағы мақсатты селекцияның жалғыз мысалы ретінде атап өтті: «Пруссиялық гранадиерлердің белгілі жағдайын қоспағанда, ешқандай еркек және әйел адамдар мақсатты түрде таңдалып, үйлестірілген емес; және осы жағдайда адам, күтілгендей, әдістемелі таңдау заңына бағынды; өйткені гранадиерлер тұратын ауылдарда олардың бойы ұзын әйелдерімен бірге көптеген бойы ұзын адамдар өсірілгені хабарланды». Пруссия Ұлы Солтүстік соғысына қысқа ғана уақыт араласқанымен, Потсдам алыптары оның өмірінде ешқашан шайқасқа қатыспады. Кейбір дереккөздерде «ұзын бойлы» полк құрудың әскери себебі, ұзын сарбазға оқ-дәрі салу оңайырақ болғандықтан болды. Тағы бір деректе олардың үлкендігіне байланысты көптеген сарбаздар шайқасқа жарамсыз болды делінеді. Король өз полкін күнделікті жаттықтырып, оқытып отырды. Ол олардың портреттерін есте сақтап суреттеуді ұнатты. Ол оларды шетелдік қонақтар мен беделді тұлғаларға көрсетіп, оларды таң қалдыруға тырысты. Кейде ол өзін көңілді ету үшін, тіпті ауру төсегінде жатқанда да, олардың өзінен бұрын марш жасауын бұйыратын. Бұл шеруге полктің барлық сарбаздары қатысты, ал олардың талисманы – аю болды. Ол бірде француз елшісіне: «Әлемдегі ең әдемі қыз немесе әйел мен үшін ешқандай маңызға ие емес, бірақ бойы ұзын сарбаздар – олар менің әлсіздігім» дегенді айтқан. Олардың формасы сол кездегідей ерекше емес еді, ол қызыл митрадан, алтын шнурлы прус көк жакетінен, қызыл шалбардан және ақ гетрден тұрды. Ең биік сарбаздардың бірі, ирландтық Джеймс Киркленд шамамен биік болды. Кирклендтің отандасы, ақын Томас О Кайсид те полкта қызмет етті. Әйгілі швед-фин алып Даниэль Каянус та полк мүшесі болды. 1740 жылы король қайтыс болғанда, полкта 3200 сарбаз болды. Алайда, оның орнына келген Ұлы Фридрих әкесінің полкқа деген көзқарасын бөліспеді, өйткені ол оны қажетсіз шығын деп санады. Полк көбінесе таратылды және оның сарбаздарының көпшілігі басқа бөлімшелерге қосылды. Полк батальонға (Гарде – Гренадир No. 6) дейін төмендетілді және 1745 жылы Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Хоэнфридбергте, ал Жеті жылдық соғыс кезінде Россбах, Лейтен, Хоккирх, Лиегница және Торгауда қолданылды. Батальон 1806 жылы Йена-Ауэрштедт шайқасында пруссалықтардың жеңілісінен кейін Эрфурт пен Пренцлау маңында берілді және таратылды, содан кейін 1-ші гвардиялық жаяу полкіне қосылды.

The Regiment was founded with a strength of two battalions in 1675 as “Regiment Kurprinz” under the command of Prince Frederick of Brandenburg, the later King Frederick I of Prussia. In 1688 the later King Frederick William I of Prussia became the nominal Commander of the Regiment. After Frederick William I ascended to the throne in 1713, he proceeded to strengthen his military, including hiring 40,000 mercenaries. He had already begun to recruit taller soldiers and needed several hundred more recruits each year. As the number of tall soldiers increased, the regiment earned its nickname "Potsdam Giants". The original required height was 6 Prussian feet (about 6 feet (2 m)), well above average then and now. The king was about tall himself. He tried to obtain them by any means, including recruiting them from the armies of other countries. The Emperor of Austria, Russian Tsar Peter the Great and even the Sultan of the Ottoman Empire sent him tall soldiers in order to encourage friendly relations. Several soldiers were given by Tsar Peter I as a gift in return for the famous Amber Room. Pay was high, but not all giants were content, especially if they were forcibly recruited, and some attempted desertion or suicide. Frederick tried to pair these men with tall women, in order to breed giants. In The Descent of Man, Charles Darwin mentions this attempt as the only case of intentional selective breeding in humans: "Nor have certain male and female individuals been intentionally picked out and matched, except in the well known case of the Prussian grenadiers; and in this case man obeyed, as might have been expected, the law of methodical selection; for it is asserted that many tall men were reared in the villages inhabited by the grenadiers with their tall wives." Although Prussia briefly intervened in the Great Northern War, the Potsdam Giants never saw battle during his reign. Some sources state that there was a military reason to create a regiment of "long fellows" because loading a muzzleloader is easier to handle for a taller soldier. Another source states that many of the men were unfit for combat due to their gigantism. The king trained and drilled his own regiment every day. He liked to paint their portraits from memory. He tried to show them to foreign visitors and dignitaries to impress them. At times he would try to cheer himself up by ordering them to march before him, even if he was in his sickbed. This procession, which included the entire regiment, was led by their mascot, a bear. He once confided to the French ambassador that "The most beautiful girl or woman in the world would be a matter of indifference to me, but tall soldiers—they are my weakness". Their uniform was not in any way unique for the time, consisting of a red mitre, a Prussian blue jacket with gold lacing, scarlet breeches and white gaiters. One of the tallest soldiers, the Irishman James Kirkland, was reportedly in height. Kirkland's fellow Irishman, the poet Tomás Ó Caiside, also served in the regiment. Daniel Cajanus, the famous Swedish/Finnish giant, was also a member of the regiment. When the king died in 1740, the regiment consisted of 3,200 men. However, his successor Frederick the Great did not share his father's sentiments about the regiment, which seemed to him an unnecessary expense. The regiment was largely disbanded and most of its soldiers were integrated into other units. The regiment itself was downgraded to a battalion (Garde – Grenadier No. 6) and employed during the War of the Austrian Succession at Hohenfriedberg in 1745 and at Rossbach, Leuthen, Hochkirch, Liegnitz, and Torgau throughout the Seven Years' War. The battalion surrendered near Erfurt and Prenzlau after the Prussian defeat at the Battle of Jena Auerstedt in 1806 and was disbanded and absorbed into the 1st Guard Regiment on foot.