Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1741–43 жылдардағы орыс-швед соғысын аяқтаған шарт.
Treaty ending the Russo Swedish War of 1741–43
Або шарты немесе Турку шарты – Ресей империясы мен Швеция арасында 1743 жылдың 18 тамызында (ескі стиль бойынша 7 тамызында) Абода қол қойылған бейбіт шарты, ол 1741–1743 жылдардағы орыс-швед соғысының соңында жасалды.
The Treaty of Åbo or the Treaty of Turku was a peace treaty signed between the Russian Empire and Sweden in Åbo on 18 August 1743 [O. S. 7 August 1743] in the end of the Russo Swedish War of 1741–1743.
Тарих
Соғыс аяқталысымен Ресей империясының әскері Финляндияның көп бөлігін басып алды, бұл фельдмаршал Трубецкой мен канцлер Алексей Бестужевті осы мәселеде *uti possidetis* қағидасын қолдануға шақырды. Финляндияны иелену арқылы ресейлік саясаткерлер швед шекарасын солтүстікке қарай жылжытуға ниеттенді, осылайша Швецияның Ресей астанасы Санкт-Петербургке шабуылдау қаупін азайтуды көздеді. Тәуелсіздік алу үмітімен финляндиялықтар Ресей тағының мұрагері Гольстен-Готторп герцогы Петрге өз елдерінің уақытша тағын ұсынды. Ресей сарайындағы тағы бір топ, швед графы Жан Арман де Лесток пен Петрдің Гольштейн туыстары, оның інісі Гольштейн-Готторптың Адольф Фредеригі Швеция тағына мұрагер болып сайланғаны үшін Швецияға Финляндияны қайтаруды ұсынды. Ресей императрицасы Елизавета соңғы топқа қолдау көрсетті, өйткені ол Адольф Фредериктің бауырларын, оның болашақ күйеуі, үйленуге бірнеше ай қалғанда қайтыс болғандығын (1727 жылғы маусымда) жылы еске алды. Нәтижесінде бекітілген келісімге сәйкес Швеция Ресейге Кими өзенінің шығысындағы Олавинлинна бекінісімен қатар Лаппеенранта және Хамина қалаларын өткізді. Осылайша, швед шекарасы Бестужевтің тарапының тілегіне сәйкес солтүстікке жылжытылды. Ал шведтер Адольф Фредерикті тәж мұрагері етіп сайлауға келісті. Бұл қадам елді Дания-Норвегиямен соғыс қаупіне ұшыратты, сондықтан Балтық флоты Дания шабуыл жасаса, швед астанасын қорғау үшін Стокгольмге бағытталды. Аумақтар Выборг губерниясының құрамына енді. Келісімнен кейін Ресей Карелияның оңтүстік бөлігін бақылауына алды. Алайда, Елизавета өткізілген аумақтардың тұрғындарының дінін, мүлкін, заңдарын және құқықтарын сақтауға кепілдік берді. Мысалы, бұл аумақтар бірнеше жыл бұрын (соның ішінде Швецияның қалған бөлігімен бірге) 1734 жылғы Швецияның жалпы заңын қабылдаған еді.
By the end of the war, the Imperial Russian Army had occupied most of Finland, prompting Field Marshal Trubetskoy and Chancellor Aleksey Bestuzhev to demand the application of uti possidetis principle in this case. By acquiring Finland, Russian politicians aspired to move the Swedish border considerably to the north, thus reducing the danger of Swedish attack on the Russian capital, Saint Petersburg. In the hope of gaining independence, the Finnish estates offered the ephemeral throne of their country to Duke Peter of Holsten Gottorp, the heir apparent to the Russian Crown. Another party at the Russian court, represented by pro Swedish Count Jean Armand de Lestocq and Peter's Holsteinian relatives, proposed to return Finland to the Swedes in recompense for having his uncle, Adolf Frederick of Holstein Gottorp, elected as heir to the throne of Sweden. Empress Elizabeth of Russia lent her support to the latter faction, partly because she fondly remembered Adolf Frederick's brother, her projected spouse who had died several months before the wedding could take place (in June 1727). According to the resultant treaty, Sweden ceded to Russia the areas east of the Kymi River with the fortress of Olavinlinna and the towns of Lappeenranta and Hamina. Hence, the Swedish border was moved to the north in accordance with the wishes of Bestuzhev's faction. On the other hand, the Swedes agreed to elect Adolf Frederick as the crown prince. This move exposed the country to the risk of war against Denmark Norway, hence the Baltic Fleet sailed to Stockholm to protect the Swedish capital in case of Danish attack. The territories were incorporated into the Governorate of Vyborg. After the treaty, Russia came to control the southern part of Karelia. However, Elizabeth guaranteed religion, properties, laws and privileges of the inhabitants of ceded territories. For example, these territories had just a few years earlier adopted (together with the rest of then Sweden) the 1734 General Law of Sweden.
Басқа дереккөздер
Широкорад А. Б. Ресейдің Солтүстік соғыстары. Мәскеу, 2001 жыл.
Shirokorad A. B. Northern Wars of Russia. Moscow, 2001.