Старбак аралы: Тынық мұхитының аралдағы құрлық кемесі

Кіріспе

Шығыс Кирибатидің адам тұрмайтын коралл аралы, Нью-Йорктегі аралы

Старбак аралы (немесе Волонтер аралы) – Тынық мұхитының орталық бөлігінде орналасқан, адам тұрмайтын коралл аралы. Ол Кирибатидің Орталық желі аралдарының құрамына кіреді. Бұрынғы атаулары: "Шөл аралы", "Коралл королевасы аралы", "Батыр аралы", "Төмен аралы" және "Ашар аралы".

География, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

Тынық мұхитының географиялық орталығынан шығысқа қарай орналасқан, шығыстан батысқа және солтүстіктен оңтүстікке шамамен өлшенетін Старбак аралының жер көлемі шамамен құрайды. Бұл төменгі, құрғақ, коралл тас аралы, тік жағалауы бар, ал оның артында үлкен коралл сынықтарынан тұратын тік беткейлі жағалау бар. Аралдың шығыс жағында бірнеше аса тұзды лагуналар қалыптасады. Олар кейде құрғап қалады және оларға жақындау қауіпті деп есептеледі: аралда гуано өндірісі кезінде бір жұмысшы құтқарылғанға дейін мойнына дейін тұзды лайға батып кеткен. Лайн аралдары тобындағы ең құрғақ атолдардың бірі болып табылатын бұл аралда тұщы су жоқ. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері шамамен құрайды. Аралда 1,5 миллион жұпқа жуық қара қанатты теніз торғайларының үлкен колониясы, сондай-ақ полинезиялық егеуқұйрықтары, жабайы мысықтар, жасыл теңіз тасбақалары және шамамен он бес түрлі теңіз құстары мекендейді.

Тарих

1819 жылы Оңтүстік Америкадан Калькуттаға (Үндістан) бағыт алғанда, Ост-Инд компаниясының “Геркулес” кемесінің сауда капитаны Джеймс Хендерсон осы аралды көреді. Ол келгеннен кейін көп ұзамай жергілікті газет, “Калькутта журналы” (немесе саяси, коммерциялық және әдеби газет), Хендерсонның саяхаты барысында кездескен үш арал туралы есебін жариялайды, бірақ қазіргі Старбак аралын көрген күнін нақты айтпайды. Генри Эванс Мод мұның 1819 жылдың ақпан айының басында болғанын болжамдайды. Оны көрген келесі капитан – 1823 жылдың 5 қыркүйегінде Нантакеттен шыққан кит аулаушы “Hero” кемесінің капитаны Обед Старбак. 1823 жылдың 12 желтоқсанында аралды тағы да Обедтің туысы, американдық Валлентайн Старбак, британдық “L’Aigle” кит аулау кемесінің капитаны көреді. “L’Aigle” Гавайи королі Камехамеха II және патшайым Камамалуды, сондай-ақ олардың сүйіктілерін Англияға апарып барады. Валентин Старбак – Тынық мұхиты аралдарының тұрғыны емес, аралға аяқ басқан алғашқы адам. Аралдың картасы 1825 жылы капитан, 7-ші лорд Байрон (танымал ақынның туысы) тарапынан жасалды. Байрон британдық әскери кемесімен Хонолулуға арнайы тапсырмамен барып, король Георг IV-тің алдына бару үшін кетіп бара жатқанда қызылшадан қайтыс болған Гавай корольдік жұбы – король Камехамеха II мен патшайым Камамалудың мәйітін Лондонға қайтарып әкелуге келген еді. Лорд Байрон Мауке және Малден аралдарын да көріп, картаға түсірді, оларды өзінің геодезиялық офицерінің құрметіне атады. Старбак аралын 1856 жылғы Гуано аралдары заңы бойынша АҚШ талап етті, бірақ 1866 жылдан бастап Ұлыбритания басқарды, оған коммодор Суинберн иелік етті. 1870-1893 жылдар аралығында аралдан фосфат қазылып алынды. 1979 жылы Кирибати тәуелсіздік алғанға дейін ол британдық Гилберт және Эллис аралдарының колониясының бір бөлігі болды. АҚШ-тың атоллға деген талабы сол жылы қол қойылған Тарава шартымен ресми түрде тоқтатылды. Аралдың ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 5 метрден аспайды. Төмен жатқандығы мен айналасындағы қауіпті рифтердің болуына байланысты 19 ғасырдың соңында Старбак аралында көптеген кемелер құлап кетті. 1870 жылдың наурыз айында француздық “Euryale” кемесі мұнда апатқа ұшырап, экипажы 35 күн бойы атолда тіршілік етті. Бұл тәжірибе “Euryale” кемесінің капитаны, болашақ контр-адмирал Альберт Де Портске, аралдың дұрыс географиялық орналасуын картаға түсіруге мүмкіндік берді. Экипаждың барлық мүшесі аман-есен Францияға оралды. 1896 жылдың 7 тамызында норвеждік “Seladon” кемесі кедергіге шағылысып, суға батып кетті. Экипаж құтқару шалкектеріне отырып, 30 күн бойы жүзіп, Тувалудың Ниулакита аралына жетті. Олар 10 ай бойы бірнеше жергілікті тұрғындармен бірге өмір сүрді, содан кейін кешіп өткен кеме оларды құтқарып алды. Старбак аралы “Старбак аралы” қорығы деп жарияланды. 2014 жылы Кирибати үкіметі оңтүстік Лайн аралдарының әрқайсысының айналасында 12 теңіз шақырымынан тұратын балық аулауға тыйым салынған аймақ құрды: Каролина (көбінесе Милленниум деп аталады), Флинт, Восток, Малден және Старбак.

James Henderson, merchant captain of the East India Company ship Hercules, sighted the island in 1819 while sailing from South America to Calcutta, India. Soon after his arrival a local newspaper, The Calcutta Journal (or Political, Commercial, and Literary Gazette), published Henderson's report of three islands which he had encountered during his voyage, but did not state the exact date for his sighting of modern Starbuck Island. Henry Evans Maude estimated that this may have been in early February 1819. The next captain known to have seen it was Obed Starbuck, captain of the whaler Hero out of Nantucket, on September 5, 1823. The island was sighted again on December 12, 1823 by Obed's first cousin, Valentine Starbuck, the American born master of the British whaling ship L'Aigle. L'Aigle was carrying King Kamehameha II of Hawaii and Queen Kamāmalu and their retinue to England. Valentine Starbuck is the first non Pacific Islander known to have set foot on the island. The island was finally charted in 1825 by Captain The 7th Lord Byron (a cousin of the famous poet). Byron, commanding the British warship , was returning to London from a special mission to Honolulu to repatriate the remains of the Hawaiian royal couple, King Kamehameha II and Queen Kamāmalu, who had died of measles while trying to visit King George IV. Lord Byron also sighted and charted Mauke and Malden Island, which he named after his surveying officer. Starbuck Island was claimed by the United States under the 1856 Guano Islands Act, but was controlled by Britain after 1866, when possession was taken by Commodore Swinburn of The island was mined for phosphate between 1870 and 1893. It formed part of the British Gilbert and Ellice Islands colony prior to the independence of Kiribati in 1979. American claims to the atoll were formally vacated in the Treaty of Tarawa, signed the same year. At its highest point, the island rises to only about 5 meters. Due to its low profile and dangerous surrounding reefs, a number of ships were wrecked at Starbuck Island in the late 19th century. The French transport Euryale wrecked there in March 1870 and the crew was marooned on the atoll for 35 days. The experience allowed the captain of Euryale, future contre admiral Albert Des Portes, to finally chart the correct geographical location of the island. All members of the crew were eventually rescued and returned to France. On August 7, 1896 the Norwegian ship Seladon was wrecked against the barrier. The crew went into the lifeboats and drifted for 30 days until they landed on the island of Niulakita, Tuvalu. They lived together with a few natives for 10 months until they were rescued by a passing ship. Starbuck Island has been designated as the Starbuck Island Wildlife Sanctuary. In 2014 the Kiribati government established a 12 nautical mile fishing exclusion zone around each of the southern Line Islands: Caroline (commonly called Millennium), Flint, Vostok, Malden, and Starbuck.