Кадоан тілдері – АҚШ Орталық жазығындағы туыс тілдер отбасы. Қазірде жоғалу қаупі төніп тұр. Тарихы 3000 жылдан асып, солтүстік және оңтүстік тармақтарына бөлінген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жергілікті американ тілдері отбасы
Family of Native American languages
Каддоан тілдері – бүгінгі Солтүстік Дакотадан оңтүстікке қарай Оклахомаға дейін, АҚШ-тың орталық аймағындағы тайпалардың сөйлейтін, Ұлы далаға тән тілдер отбасы. Каддоан тілдерінің барлығы өте қауіпті жағдайда, себебі отаршылдық салдарынан, қолдаудың жетіспеуінен және басқа да факторларға байланысты сөйлейтіндердің саны күрт азайды.
The Caddoan languages are a family of languages native to the Great Plains spoken by tribal groups of the central United States, from present day North Dakota south to Oklahoma. All Caddoan languages are critically endangered, as the number of speakers has declined markedly due to colonial legacy, lack of support, and other factors.
Тарихқа дейінгі дәуір
Глотокронология – тілдің тарихын және оның байланыстарын шамамен қайта құрудың даулы әдісі, бірақ ол тіл отбасының тарихы туралы пайдалы түсініктер мен жалпылама мәліметтер беруге әлі де мүмкін. Прото-каддо тілі 3000 жылдан астам бұрын Солтүстік және Оңтүстік екі тармаққа бөлінген сияқты (Тілдің бөлінуі сонымен қатар географиялық және/немесе саяси ажырасуды білдіреді). Оңтүстік каддо немесе каддо тілі Солтүстік-Шығыс Техас және оған жақын Оклахома, Арканзас және Луизиана штаттарында қалыптасқан. Каддодан басқа, тағы бірде-бір туыс тіл белгілі емес, бірақ 16 және 17 ғасырларда жазылмаған тілдер болған болуы мүмкін. Солтүстік каддо тілі бірнеше түрлі тілге эволюциялады. Вичита тіліне айналған тіл, бірнеше диалектімен бірге, шамамен 2000 жыл бұрын бөлініп шықты. Китсай Солтүстік каддо тілінен 1200 жыл бұрын, ал пауни және арикара тілдері 300-500 жыл бұрын ажырады.
Glottochronology is a controversial method of reconstructing, in broad detail, the history of a language and its relationships, though it may still provide useful insights and generalizations regarding a family's history. In the case of Proto Caddoan, it appeared to have divided into two branches, Northern and Southern, more than 3000 years ago (The division of the language implies also a geographic and/or political separation). South Caddoan, or Caddo proper, evolved in north eastern Texas and adjacent Oklahoma, Arkansas, and Louisiana. Other than Caddo, no daughter languages are known, but some unrecorded ones likely existed in the 16th and the 17th centuries. Northern Caddoan evolved into several different languages. The language that became Wichita, with several different dialects, branched off about 2000 years ago. Kitsai separated from the Northern Caddoan stem about 1200 years ago, and Pawnee and Arikara separated 300 to 500 years ago.
Сыртқы қатынастар
Адай, Луизианадан оқшауланған тіл, 1804 жылы жиналған 275 сөзден тұратын тізім арқылы ғана белгілі, және ол Кадоан тілі болуы мүмкін, бірақ нақты анықтау үшін жеткілікті құжаттама жоқ. Каддолармен көршілес Айиш немесе Айс тайпасы (Флоридадағы Айс тайпасымен шатастырмау керек) де Кадоан тіліне жақын тілде сөйлеген. Кейбір тіл білімі мамандары Кадоан, Ирокез және Сиуан тілдерінің Macro Siouan тілдер отбасында байланысты болуы мүмкін деп санайды, бірақ олардың зерттеулері болжамдық сипатта және теория әлі де гипотеза деңгейінде қалып отыр. Алгонкин тілдерімен байланыс табуға жасалған ұқсас әрекеттер де нәтижесіз аяқталды. Тіл білімі мамалары гипотетикалық Macro Algonquian/Iroquoian тілдер отбасын ұсынуға жеткілікті дәлел таба алмады.
Adai, a language isolate from Louisiana is known only from a 275 word list collected in 1804, and may be a Caddoan language, however documentation is too scanty to determine with certainty. Adjacent to the Caddo lived the Eyeish or Ais—not to be confused with the Ais of Florida—who also spoke a language that may have been related to Caddoan. Some linguists believe that the Caddoan, Iroquoian, and Siouan languages may be connected in a Macro Siouan language family, but their work is suggestive and the theory remains hypothetical. Similar attempts to find a connection with the Algonquian languages have been inconclusive. There is insufficient evidence for linguists to propose a hypothetical Macro Algonquian/Iroquoian language family.