Кіріспе

Американдық дипломат және адвокат

Стюарт Эллиотт Айзенстат (1943 жылдың 15 қаңтарында туған) – американдық дипломат және адвокат. Ол 1993-1996 жылдары Еуропалық Одақтағы АҚШ-тың елшісі, ал 1999-2001 жылдары АҚШ Қаржы министрінің орынбасары қызметін атқарды. Көп жылдар бойы және қазіргі кезде (2018 жылға дейін) ол Вашингтон, Колумбия округіндегі Covington & Burling заң фирмасында серіктес және аға кеңесші, сондай-ақ APCO Worldwide компаниясында аға стратег болып жұмыс істеп келеді.

Ерте өмір

Стюарт Э. Эйзенстат 1943 жылдың 15 қаңтарында Чикаго қаласында дүниеге келді және Атлантада өсті; орта мектепте қаланың үздік баскетболшысы атанды, сондай-ақ "All-America" құрамасына ілікті. Ол Солтүстік Каролина Университетінің Чапел-Хиллдегі саяси ғылымдар факультетін "cum laude" және "Phi Beta Kappa" белгісімен бітірді, сонымен қатар "Zeta Beta Tau" бауырластығының "Alpha Pi" бөлімінің мүшесі болды. 1967 жылы Гарвард заң мектебінен заң ғылымдарының докторы дәрежесін алды.

Мансап

Ол Джорджияның Солтүстік округінің АҚШ округтік сотының құрметті судьясы Ньюэлл Эденфилдтің заң кеңесшісі болып қызмет етті. Айзенстат 1970 жылы Джимми Картердің губернаторлық сайлау кампаниясының мәселелер жөніндегі директоры болып жұмыс істеді. Айзенстат 1976 жылы Джимми Картердің президенттік кампаниясында жұмыс істеді. Ол 1976 жылғы партиялық платформаны әзірлеудегі өзінің негізгі өкілі ретінде қызмет етті және Картердің кампаниясының мәселелік жұмыстарын басқарды. Осы қызметінде оған түрік елшісі Шүкру Элекдағ келіп, егер Америка Құрама Штаттарының Холокост еске алу мұражайында армян геноциді туралы айтылса, "Түркия Түркиядағы еврейлердің қауіпсіздігіне кепілдік бере алмайды" деді. 1983 жылы ол Quarante журналында "Тыныш революция" деген мақала жариялады. Ол "кедейліктің әйелденуі" құбылысын алғаш рет сипаттады. Ол президент Билл Клинтонның Қаржы министрінің орынбасары (1999–2001), экономикалық, коммерциялық және ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі мемлекеттік хатшы (1997–1999) және 1996–1997 жылдары Халықаралық сауда басқармасында (ITA) халықаралық сауда жөніндегі коммерция министрі болып қызмет етті. Ол 1993–1996 жылдары АҚШ-тың Еуропалық Одақтағы елшісі және Еуропалық-Америкалық Бизнес Кеңесінің (EABC) тең төрағасы болды. Айзенстат Жапонияның Киото қаласында өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының Тараптардың үшінші конференциясына АҚШ делегациясын жетекшілік етті, нәтижесінде Киото протоколы мен шығарындыларды бақылауға қатысты әскери босатулар қабылданды. 2008 жылы Солтүстік Каролина университетінің Капел-Хилл қаласындағы еврей тарихы мен мәдениеті бойынша Е. Эйзенстат атындағы құрметті профессорлық қызмет құрылды. Ол өзінің қызметі үшін Израиль үкіметінен Батылдық және ар-ождан сыйлығын, Германия Федеративтік Республикасының Еңбегі үшін орденінің І дәрежелі крестін (белгісі мен жұлдызы), Франция үкіметінен Францияның Құрметті легионы орденін және Кардозо қақтығыстарды шешу журналынан Халықаралық бейбітшілік жақтасы сыйлығын алды.

Холокост реституциясы

Ол Холокостты қалпына келтірудің әртүрлі салаларына көп еңбек сіңірді. Бұл құл және мәжбүрлі еңбек салдарынан келген зиянды ішінара өтеуді, ал ең соңғысы 2018 жылы «Киндертранспорт» бағдарламасы арқылы құтқарылғандарға жасалған өтемақыны қамтыды. Сондай-ақ, ол Холокост кезеңіндегі активтерді олардың бастапқы иелеріне немесе олардың мұрагерлеріне қайтарумен айналысты. Бастапқыда ол президент Клинтонның «Холокост дәуірі мәселелері жөніндегі президенттің және мемлекеттік хатшының арнайы өкілі» ретінде қызмет етті. Осы лауазымда ол көптеген елдерге басшылық етуде маңызды рөл атқарды. Ол жеке азамат ретінде де осы қызметін жалғастыруда. 1998 жылы ол Холокост дәуірі активтері жөніндегі Вашингтон конференциясын ұйымдастырды, нәтижесінде нацистер тонаған өнер туындыларына қатысты Вашингтон қағидалары қабылданды. Ол швейцариялық, неміс, австриялық, француз және басқа да еуропалық елдермен маңызды келісімдерге сәтті келісімге келді. Бұл, ең алдымен, құлдық және мәжбүрлі еңбекке қатысты. Сонымен қатар, ол нацистік Холокост құрбандарының мұрагерлеріне өмірлік сақтандыру полисі бойынша төлемдерді және Холокост құрбандарының банк шоттарындағы активтерді қамтамасыз етті. Ол нацистер тонаған өнер туындыларын олардың бастапқы иелеріне немесе олардың мұрагерлеріне қайтаруға да көмектесті (мұндай өнер туындыларының көпшілігі кейіннен мемлекеттік немесе жеке маңызды музейлерге сатып алынған). Мұндай өнер туындыларының бірі – Густав Климттің «Алтын киген әйел» суреті, ол Мария Альтманға қайтарылды. Елші Эйзенстат көптеген жағдайларда қазіргі Германия үкіметінің Холокосттан аман қалғандардың немесе олардың мұрагерлерінің әртүрлі санаттарына төлем жасау үшін келіссөздер жүргізушісі ретінде әрекет етті. Соңғы кезде, 2018 жылы, ол Ұлыбритания үкіметінің қолдауымен жүзеге асырылған «Киндертранспорт» бағдарламасы арқылы Холокосттан аман қалғандарға 2500 евро символдық төлем жасауға көмектесті. Барлық тараптар келіседі, Холокосттан аман қалғандарға, әсіресе 1938 немесе 1939 жылдары жас бала кезінде ата-аналарынан айырылғандарға келген зиянды толық өтеу мүмкін емес. Сонымен қатар, 1945 жылы немесе одан кейін көптеген аман қалғандар ата-аналарының нацистер тарапынан өлтірілгенін білгенде, олардың қайғысы еселенді. Алайда, бұл символдық төлем нацистік Холокост салдарынан келген ауыр зиянды мойындаудың маңызды нысаны болып табылады. Бұл мәлімдеме 2014 жылы Балалардың аман қалғандарымен келісілген Холокосттан аман қалған балаларға 2500 евро символдық төлем жасауға да қатысты – ол да толық өтемақы бола алмайды, бірақ бұл ресми мойындау. Шындығында, кез келген жеке зиянға (өлтіру, түрмеге қамау, құлдық, гетто, жер аудару, жасыру және т.б.) ешқандай өтемақы толыққанды жауап бере алмайды, бірақ мұндай зиянның көп бөлігі үшін Германия үкіметі ай сайын тұрақты және маңызды өтемақы төлейді. Жалпы алғанда, Германия үкіметі толыққанды болмаса да, мағыналы өтемақы беруге тырысады. Елші Эйзенстат өзінің бұрынғы өтемақы жұмыстары туралы 2009 жылы жарық көрген «Жарамсыз әділет: тоналған активтер, құл еңбегі және Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталмаған ісі» атты кітабында жазды (2009). Ол неміс, француз, чех және еврей тілдеріне аударылды. (Тілдер тізіміне төмендегі сілтемелерді қараңыз.) 2013 жылы Елші Эйзенстат Мемлекеттік хатшы Хиллари Клинтон тарапынан «Холокост мәселелері жөніндегі арнайы кеңесші» болып тағайындалды. 2017 жылға дейін ол осы лауазымда қалды.

Жеке өмір

Ол қайтыс болған Франсис Айзенстатқа үйленген, екі ұлы және сегіз немересі бар.

Жарияланымдар

Әділетсіз әділдік. Берг институты. Испания. ISBN 978 84 948528 4 8.