Кіріспе

Америкалық дипломат және саясаттанушы (1954 жылы туған)

Кондолиза Райс (,/k//ɒ//n//d//ə/'/l//iː//z//ə/ KONdəLEEzə; 14 қараша 1954 жылы туған) – американдық дипломат және саясаттанушы, Стэнфорд университетінің Хувер институтының қазіргі директоры. Республикалық партия мүшесі, ол 2005 жылдан 2009 жылға дейін АҚШ-тың 66-шы мемлекеттік хатшысы, ал 2001 жылдан 2005 жылға дейін 19-шы АҚШ ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі болып қызмет етті. Райс – алғашқы афроамерикалық әйел мемлекеттік хатшы және ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі қызметін атқарған бірінші әйел. 2008 жылы Барак Обама президент болып сайланғанға дейін Райс және оның алдыңғы ірігі Колин Пауэлл – федералды атқарушы билік тарихындағы ең жоғары дәрежедегі афроамерикандықтар болды (мемлекеттік хатшы президенттің мұрагерлік тізбесінде төртінші орында тұрғандықтан). Мемлекеттік хатшы болып тағайындалған кезде Райс АҚШ тарихында президенттік кезекте ең жоғары тұрған әйел болды. Райс Алабама штатының Бирмингем қаласында дүниеге келіп, нәсілдік сегрегация заманында өсті. Ол Денвер университетінен бакалавр, ал Нотр-Дам университетінен саясаттанудан магистр дәрежесін алды. 1981 жылы Денвер университетінің Халықаралық зерттеулер мектебінен докторлық диссертациясын қорғады. Картер әкімшілігі кезінде Мемлекеттік департаментте жұмыс істеді және 1989-1991 жылдары Кеңес Одағының ыдырауы мен Германияның қайта бірігуі кезінде президент Джордж Бушқа кеңестік және Шығыс Еуропа мәселелері жөніндегі кеңесші ретінде Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде қызмет етті. Кейін Райс Стэнфорд университетінде академиялық стипендия алды, ол 1993 жылдан 1999 жылға дейін проректор болып қызмет етті. 2000 жылдың 17 желтоқсанында ол Джордж Буш әкімшілігіне президент Джордж Буштың ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі болып қосылды. Буштың екінші мерзімінде ол Колин Пауэллдің орнын басып, мемлекеттік хатшы болды, осылайша бұл лауазымға тағайындалған алғашқы афроамерикалық әйел, Пауэллдан кейінгі екінші афроамерикалық және Мадлен Олбрайттан кейінгі екінші әйел атанды. Мемлекеттік хатшы болып тағайындалғаннан кейін Райс әлемдегі, әсіресе Таяу Шығыстағы жауапты демократиялық үкіметтердің санын арттыруға бағытталған «Трансформациялық дипломатия» саясатын ұсынды. Бұл саясат ХАМАС-тың палестиналық сайлауда жеңіске жеткенімен және Сауд Арабиясы мен Мысыр сияқты ықпалды елдердің АҚШ қолдауымен авторитарлық жүйелерді сақтап қалғандығымен қиындықтарға тап болды. Бұл лауазымда ол Мыңжылдық Шақыру Корпорациясының директорлар кеңесінің төрағасы болды. 2009 жылдың наурыз айында Райс Стэнфорд университетіне саяси ғылымдар профессоры және Хувер институтының қоғамдық саясат бойынша Томас және Барбара Стивенсон аға ғылыми қызметкері ретінде оралды. 2010 жылдың қыркүйегінде ол Стэнфорд бизнес мектебінің оқытушысы және оның бизнес және экономика жөніндегі жаһандық орталығының директоры болды. 2020 жылдың қаңтарында Райс Хувер институтының келесі директоры болып Томас У. Гиллиганның орнын 2020 жылдың 1 қыркүйегінде алмақшы екені жарияланды. Ол Dropbox және Makena Capital Management, LLC директорлар кеңесінің мүшесі.

Ерте өмір

Кондолиза Райс Алабама штатының Бирмингем қаласында, Анжелена (туған есімі Рэй) Райс, орта мектепте ғылым, музыка және сөз өнері пәнінің мұғалімі, және Джон Уэсли Райс-младший, орта мектеп кеңесшісі, пресвитериандық пастор және Алабама штатының Таскалуза қаласындағы тарихи қара колледжі – Стилман колледжінің студенттер деканы болған жалғыз бала ретінде дүниеге келді. Оның есімі Кондолиза – музыкалық терминнен алынған. Райс американдық Оңтүстіктің тамырлары Азамат соғысына дейінгі кезеңге дейін жетеді, ал оның кейбір ата-аналары азаттық алғаннан кейін біраз уақыт бөліскен шаруалар болып жұмыс істеген. PBS телеарнасының "Finding Your Roots" атты бағдарламасында Райс өзінің генетикалық тегінің 51% африкалық, 40% еуропалық және 9% азиялық немесе американдық жергілікті халықтардан екенін анықтады, ал оның мтДНК Камерунның Тикар халқына дейін жетеді. 2017 жылы жарық көрген "Демократия: Азаттыққа дейінгі ұзақ жол туралы әңгімелер" кітабында ол: "Анасының әжесі Зина әр түрлі құл иелерінен бес бала туған" және "Әкесінің әжесі Джулия Хед құл иесінің атын алып жүрген, ол оған оқып-жазуды үйреткенге дейін оны қатты жақсы көрген" деп жазады. Райс Бирмингемнің Титусвилл ауданында, содан кейін Алабама штатының Таскалуза қаласында, Оңтүстік расалық бөлінген кезде өсті. Райс отбасы Стилман колледжінің кампусында тұрды. Он бес жасында концерттік пианист болу мақсатымен фортепиано сабақтарын бастады.

Білім

1967 жылы отбасы Денвер қаласына (Колорадо штаты) көшіп келді. Ол Колорадо штатының Черри-Хиллз ауылындағы барлық қыздарға арналған католик орта мектебінде оқыды және 1971 жылы 16 жасында бітірді. Райс Денвер университетіне түсті, сол кезде оның әкесі деканың көмекшісі қызметін атқарды. Райс бастапқыда музыка мамандығын таңдады, екінші курстан кейін Аспен музыкалық фестиваль мен мектебіне барды. Кейін ол өзінің айтуынша, өзінен таланттырақ студенттермен танысты, және пианист ретінде мансабына күмән келтірді. Ол басқа мамандыққа өтуді ойлады. Ол Жозеф Корбель оқыған халықаралық саясат курсына қатысты, бұл оның Кеңес Одағы мен халықаралық қатынастарға деген қызығушылығын оятты. Райс кейін Корбельді (бұл Мадлен Олбрайттың әкесі, болашақта АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы) өміріндегі маңызды тұлға деп сипаттады. 1974 жылы, 19 жасында Райс Phi Beta Kappa қоғамына қабылданды және Денвер университетінің саяси ғылымдар факультетінен дипломмен B.A. дәрежесін алды. Денвер университетінде ол Alpha Chi Omega ұйымының Gamma Delta бөлімшесінің мүшесі болды. 1975 жылы Нотр-Дам университетінен саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алды. Ол алғаш рет 1977 жылы Картер әкімшілігі кезінде Мемлекеттік департаментте Білім беру және мәдени істер бюросында стажер ретінде жұмыс істеді. Сондай-ақ 1979 жылғы жазда Мәскеу мемлекеттік университетінде орыс тілін оқыды және Калифорния штатының Санта-Моника қаласындағы RAND корпорациясында стажировкадан өтті. 1981 жылы, 26 жасында, Денвер университетінің Йозеф Корбель атындағы Халықаралық зерттеулер мектебінде саяси ғылымдар бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы сол кездегі коммунистік Чехословакия мемлекетіндегі әскери саясат пен саясатқа арналған еді. 1980 жылдан 1981 жылға дейін ол Стэнфорд университетінің Қару-жарақтарды бақылау және қарусыздандыру бағдарламасының стипендияты болды, Кеңес зерттеулері және халықаралық қауіпсіздік саласындағы екі сарапшылық стипендияны Форд қорынан жеңіп алды. Стэнфордтағы стипендиясы университетпен академиялық байланысын және Солтүстік Калифорниядағы уақытын бастады.

Алғашқы саяси көзқарастары

Райс 1982 жылға дейін демократ болды, содан кейін ол саяси көзқарасын республикашылға өзгертті, себебі ол демократ президент Джимми Картердің сыртқы саясатымен келіспеді және республикашыл болған әкесінің ықпалымен. Ол 2000 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияда былай деді: "Әкем 1952 жылы Джим Кроу заңдары қолданылған Алабама штатындағы демократтар оны дауыс беруге тіркемегендіктен біздің партияға қосылды. Республикашылдар тіркеді".

Академиялық мансап

Райс 1981–1987 жылдары Стэнфорд университетінде саясаттанудың ассистент профессоры болып жұмысқа орналасты. 1987 жылы доцент болып тағайындалды және 1993 жылға дейін осы лауазымда қалды. Ол Кеңес Одағы бойынша маман болды және 1980-жылдардың ортасында Беркли университетінің профессоры Джордж В. Бреслауэр басқарған Беркли-Стэнфорд бірлескен бағдарламасында осы тақырып бойынша лекциялар оқыды. 1985 жылы Стэнфордтағы қару-жарақтарды бақылау жөніндегі сарапшылардың кездесуінде Райс Джеральд Фордтың басқару кезеңінде Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі болған Брент Скоукрофттың назарын аударды. Джордж Буш президент болып сайланғаннан кейін Скоукрофт 1989 жылы Ақ үйге Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші ретінде оралды және Райсты АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесіндегі кеңесші сарапшы болып жұмыс істеуге шақырды. Р. Николас Бернстің сөзіне сүйенсек, президент Буш Райске "әсерленді" және Михаил Горбачев пен Борис Ельцинмен келісімдерде оның кеңестеріне көп жүйкеленді. Райс Стэнфорд тарихындағы алғашқы әйел, афроамерикалық және ең жас проректор болды. Ол сондай-ақ Халықаралық зерттеулер институтының аға ғылыми қызметкері және Гувер институтының аға ғылыми қызметкері (қайырымдылық негізінде) атанды. Стэнфордтың бұрынғы президенті Герхард Каспер университеттың "профессор Райстың ерекше қабілеттері мен қиын жағдайлардағы тәжірибесін осы міндетті орындауға көндіруде өте сәтті болғанын" айтты. Ол барлық ісін жақсы атқарды, мен оның проректор ретінде де осы жетістіктерін жалғастыра беретініне сенімдімін. Райстың ерекшелігін мойындаған Каспер 2002 жылы The New Yorker журналына "Оның әйел екендігі, қара түсті екендігі және жас екендігі менің ойымда болмады деуіме шыншылдық болмас еді" деді. Стэнфордтың проректоры ретінде Райс университеттың миллиардтаған долларлық бюджетін басқаруға жауапты болды. Сол кезде университет 20 миллион долларлық дефицитпен күресіп жатқан еді. Райс қызметке келген кезде бюджетті "екі жыл ішінде" теңгерлеуге уәде берді. Стэнфордтың Халықаралық зерттеулер институтының директорының орынбасары Койт Блэкер "дефицит құрылымдық, онымен өмір сүруге мәжбүрміз деген жалпы пікір болды" деді. Екі жылдан кейін Райс дефициттің жойылғанын және университет 14,5 миллион доллардан астам рекордтық артықшылыққа ие болғанын жариялады. Райс проректор ретінде лауазымдық шешімдерге оң әсер ететін іс-қимылдарды қолданудан бас тартып, университеттың этникалық орталықтарын біріктіруге тырысып, сәтсіз аяқтады. Райс кампусқа оралу жоспарларын 2009 жылдың қаңтар айында Стэнфорд баяндамасына берген сұхбатында баяндады. Ол 2009 жылдың 1 наурызында саяси ғылым профессоры және Гувер институтының аға ғылыми қызметкері ретінде Стэнфордқа оралды. Кондолиза Райс қазіргі уақытта Стэнфорд бизнес мектебіндегі әлемдік бизнес және экономика бойынша Деннинг профессоры; Гувер институтындағы қоғамдық саясат жөніндегі Томас және Барбара Стивенсоннің аға ғылыми қызметкері; және Стэнфорд университетіндегі саяси ғылым профессоры. Осы талқылаулар барысында Райс Солтүстік Кореяны ядролық бағдарламасын тоқтатуға шақырды. 2005 жылы Солтүстік Корея өзінің өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қауіпсіздік кепілдемелері мен экономикалық жеңілдіктер алмасу шартына келісті, осы шартқа сәйкес ол ядролық бағдарламасынан бас тартты.

Үндістан

2006 жылы Үндістанның премьер-министрі Манмохан Сингх АҚШ пен Үндістан арасындағы ядролық энергияны бейбіт мақсатта пайдалану жөніндегі ынтымақтастық туралы келісімді жариялады. Мемлекеттік хатшы ретінде Райс осы келісімді келіссөздерге қатысып, "Үндістан қоғамы ашық және еркін, түсінікті және тұрақты. Оның көп ұлтты және көп дінді демократиясы жеке адамның бостандығымен және заң үстемдігімен ерекшеленеді. Біз ортақ құндылықтарды бөлісеміз. Үндістан – қарқынды түрде өзгеретін Азиядағы тұрақтылықтың тірегі бола алатын, дамып келе жатқан әлемдік держава. Қысқасы, Үндістан – АҚШ үшін табиғи серіктес."

Жеке сектор

Райс 2001 жылғы 15 қаңтарда президент Джордж Буштың ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі болып тағайындалғанға дейін Chevron компаниясының мемлекеттік саясат жөніндегі комитетіне төрағалық етті. Chevron Райсқа құрмет көрсетіп, мұнай танкерін «Кондолиза Райс» деп атады, бірақ туындаған дау-дамай салдарынан ол «Altair Voyager» деп қайта аталды. Райс MIT Seminar XXI-де оқытушы болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Carnegie Corporation, Charles Schwab Corporation, Chevron Corporation, Hewlett Packard, Rand Corporation, Transamerica Corporation және басқа да ұйымдардың директорлар кеңесіне мүше болды. 1992 жылы Райс «Жаңа Ұрпақ» орталығын құрды, бұл Шығыс Пало-Альто және Калифорния штатының шығыс Менло-Парк қалаларындағы орта мектепті бітірушілердің санын арттыру мақсатындағы мектептен кейінгі бағдарлама еді. Мемлекеттік хатшы қызметінен кейін, 2009 жылдың ақпан айында Райсқа Pac 10 комиссары лауазымын толтыру ұсынылды, бірақ ол оның орнына Стэнфорд университетіне саясаттану профессоры және Гувер институтындағы қоғамдық саясат жөніндегі Томас және Барбара Стивенсон аға ғылыми қызметкері ретінде оралды. 2014 жылы Райс «Ban Bossy» науқанына қосылып, қыздардың басшылық рөлдерін қолдаушы ретінде сөйледі. 2022 жылғы 11 шілдеде «Denver Broncos» командасы Райс «Walton Penner» меншік тобына (С. Робсон Уолтон, Грег Пеннер, Кэрри Уолтон Пеннер, Мелоди Хобсон және сэр Льюис Гамильтоннан тұрады) қосылғанын жариялады, бұл топ жақында НФЛ командасын 4,65 миллиард долларға сатып алуға келісім жасаған еді. 2022 жылғы 9 тамызда НФЛ иелері «Walton Penner» тобының «Denver Broncos» командасын сатып алуын мақұлдады.

Алғашқы саяси мансап

1986 жылы Сыртқы қатынастар кеңесінің халықаралық істер жөніндегі ғалымы Райс, Біріккен штабтар директорының арнайы көмекшісі қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылдың наурызына дейін (Берлин қабырғасының құлауы және Кеңес Одағының соңғы күндері кезеңінде) ол президент Джордж Буш әкімшілігінде Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде кеңесші, содан кейін аға кеңесші, ал президенттің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі арнайы көмекшісі болып қызмет етті. Осы лауазымда Райс, президент Буштың Украинаның Жоғарғы Радасына (парламентіне) тәуелсіздікке қарсы кеңес берген «Киевтік тауық» деп белгілі болған сөзін жазды. Ол сондай-ақ Буш пен Мемлекеттік хатшы Джеймс Бейкердің Германияны қайта біріктіру саясатын әзірлеуге көмектесті. Райс Бушқа жақсы әсер етті, ол кейіннен оны Кеңес Одағының басшысы Михаил Горбачевке таныстырды, оны «Совет Одағы туралы мен білетіннің бәрін айтатын адам» деп сипаттады. 1991 жылы Райс Стэнфордтағы оқытушылық қызметіне оралды, бірақ мемлекеттік және жеке сектордағы көптеген клиенттер үшін бұрынғы Кеңес блогы бойынша кеңесші ретінде жұмыс істеуін жалғастырды. Сол жылы Калифорния губернаторы Пит Уилсон оны штаттың жаңа мемлекеттік заң шығарушы және конгресс округтерін құру үшін құрылған екі партиялық комиссияға тағайындады. 1997 жылы ол әскери қызметте гендерлік интеграцияланған оқыту жөніндегі Федералдық кеңесшілік комитетінде жұмыс істеді. Джордж Буштың 2000 жылғы президенттік сайлау кампаниясы кезінде Райс Стенфорд университетінен бір жылдық демалыс алып, оның сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі болды. Ол басқарған кеңесшілер тобы өзін Вулкан деп атады, бұл атау оның туған қаласы Бирмингемге қараған төбеде орналасқан монументалды Вулкан мүсінінің құрметіне берілді. Кейін Райс 2000 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияда ерекше сөз сөйледі. Ол сөзінде: «Американың қарулы күштері жаһандық полиция емес. Олар әлемнің 911 нөмірі емес» деді.

Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі (2001-2005)

2000 жылдың 16 желтоқсанында Райс Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі болып тағайындалды, осыған байланысты ол Стэнфордтағы қызметінен бас тартты. Ол бұл лауазымды атқарган алғашқы әйел болды. Райс "Жауынгер ханшайым" деген лақап атымен белгілі болды, бұл оның мықты рухы мен әдемі мінез-құлқының айғағы болды. 2003 жылдың 18 қаңтарында The Washington Post газеті Райс Буштың нәсілдік артықшылықтарға қатысты ұстанымын жасауға қатысқанын хабарлады. Райс "нәсілдік бейтараптық қағидалары басым болғанымен", университеттерге түсу саясатында нәсілді "басқа факторлардың бірі" ретінде қарастыруға болатынын айтты.

Терроризм

2001 жылдың жазында Райс ЦРУ директоры Джордж Тенетпен Америкалық нысандарға жасалатын террористік шабуылдардың алдын алу және мүмкіндіктерін талқылады. 2001 жылдың 10 шілдесінде Райс Тенеттің өтініші бойынша Ақ үйde өткен, ол “тәуекелдік кездесу” деп сипаттаған кездесуде Тенеттің Рис пен ҰҚК қызметкерлеріне әл-Қаиданың жақын арада шабуыл жасауы мүмкін қауіп туралы мәлімет беруі үшін кездесті. Райс Тенеттен бұл мәселе бойынша министр Дональд Рамсфелд пен бас прокурор Джон Эшкрофтқа баяндама жасауды сұрады. Райс 2001 жылдың 6 тамызында президенттің күнделікті хабарламасы “Бин Ладен АҚШ-қа шабуыл жасауға бекінді” дегенді тарихи мәлімет ретінде сипаттады. Райс “Бұл ескі мәліметтерге негізделген ақпарат” деді. Salon журналынан Шон Виленц PDB-де жүргізіліп жатқан тергеулерге негізделген ағымдағы ақпарат бар екенін, соның ішінде Бин Ладеннің “соғысты Америкаға әкелгісі келгенін” айтты. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Райс жаңа ұлттық қауіпсіздік саясатын ұсынуды жоспарлаған, онда зымырандық қорғаныс негізгі тасқа бас ретінде қарастырылса, мемлекеттік емес терроризмнің қаупі азайтылды. 2006 жылы 2001 жылғы шілдедегі кездесу туралы сұрағанда Райс нақты кездесуді есіне алмағанын мәлімдеді, сондай-ақ ол сол жазда террористік қауіп-қатерлер туралы Тенетпен бірнеше рет кездескенін айтты. Сонымен қатар, ол 11 қыркүйек шабуылдарынан екі ай бұрын террористік қауіп-қатерлерді елемегеніне сенбестігін білдірді. 2010 жылдың тамызында Райс АҚШ-тың қорғанысы мен қауіпсіздігіне қосқан үлесі үшін АҚШ Әуе күштері академиясының 2009 жылғы Томас Д. Уайт Ұлттық қорғаныс сыйлығымен марапатталды.

Сотқа шақырулар

2004 жылдың наурыз айында Райс АҚШ-қа қарсы террористік шабуылдар жөніндегі ұлттық комиссияның (9/11 комиссиясы) алдында куәлік беруден бас тартты. Ақ үй конституциялық билік бөлінісіне сәйкес атқарушылық артықшылыққа ие екенін мәлімдеді және бұрынғы дәстүрге сілтеме жасады. Қысымға көнбеген Буш, оның куәлік беруіне келісті, бірақ бұл президент әкімшілігінің қызметкерлері Конгресс талап еткен жағдайда куәлік беруге міндетті болып табылатын прецедент жасамауы керек еді. 2007 жылдың сәуірінде Райс, атқарушылық артықшылық негізінде, Ирактың Нигерден сары уран іздегені туралы соғысқа дейінгі мәлімдемеге қатысты Палатаның сотқа шақыруын қабылдамады.

Ирак

Райс 2003 жылы Иракқа шабуыл жасауды қолдады. 2002 жылдың 8 желтоқсанында Ирак жаппай қырып-жою қарулары туралы мәлімдемесін Біріккен Ұлттар Ұйымына ұсынғаннан кейін, Райс "Нью-Йорк Таймс" газетіне "Неліктен Ирак өтірік айтып жатқанын білеміз" деген тақырыпта редакциялық мақала жазды. 2003 жылдың 10 қаңтарында CNN телеарнасының Вольф Блицермен сұхбаттасқанда Райс Ирак президенті Саддам Хусейннің ядролық қабілеті туралы былай деді: "Мұндағы мәселе, ол ядролық қаруды қаншалықты жылдам алуға болатынына қатысты әрқашан белгісіздік болады. Бірақ біз түтін шығаратын саңырауқұлақтың пайда болуын қаламаймыз". 2003 жылдың қазан айында Райс "Ирак пен Ауғанстандағы зорлық-зомбылықты басу және екі елдің де қайта құруын жеделдету" мақсатымен Иракты тұрақтандыру тобын басқаруға тағайындалды. 2004 жылдың мамыр айында The Washington Post газеті бұл кеңестің іс жүзінде тарап кеткенін хабарлады. 2004 жылғы президенттік сайлауға дейін Райс қайта сайланатын президентті қолдаған алғашқы Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі болды. Ол былай мәлімдеді: "Саддам Хусейннің Америкаға жасалған шабуылдарға тікелей қатысы болған жоқ, бірақ Саддам Хусейннің Ирағы Таяу Шығыстың тұрақсыз және дағдарыстағы бөлігі болды, [және] 11 қыркүйектегі оқиғаға себеп болған жағдайлардың бір бөлігіне айналды". Шабуылдан кейін, Ирактың жаппай қырып-жою қаруларына ие еместігі анықталғаннан кейін, сыншылар Райстың мәлімдемелерін "алдау", "өтірік" және "демагогиялық қорқыту тактикасы" деп сипаттады. Дана Милбанк пен Майк Аллен The Washington Post газетінде былай деп жазды: "Ол Ирактың ядролық қару бағдарламасы туралы мәлімдемелерге қатысты ескертулер жасауға тырысқан барлық ақпараттық агенттіктердің ескертулерін қабылдамады немесе елемеді, не болмаса өзі жалған екенін білген мәлімдемелер жасады".

Азаптауды қолдануға рұқсат берудегі рөлі

Сенаттың барлау комитеті 2002 жылдың 17 шілдесінде Райс ЦРУ директоры Джордж Тенетпен кездесіп, Буш әкімшілігінің «Әл-Қаида» ұйымының жетекшісі деп саналатын Әбу Зөбайдаға қатысты суға батырып азаптау әдісін мақұлдағанын жеке жеткізгенін хабарлады. «Дәрігер Райс Тенетке келісім бергеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Әділет министрлігі 1 тамыздағы құпия хаттамада суға батырып азаптауды мақұлдады». Суға батырып азаптауды заңгерлер, соғыс ардагерлері, барлау қызметкерлері, әскери судьялар, адам құқықтары жөніндегі ұйымдар, АҚШ-тың бұрынғы бас прокуроры Эрик Холдер және көптеген жоғары саяси қайраткерлер, соның ішінде АҚШ-тың бұрынғы президенті Барак Обама сияқты көптеген тараптар азаптау түрі деп санайды. 2003 жылы Райс, вице-президент Дик Чейни және бас прокурор Джон Эшкрофт ЦРУ-мен тағы да кездесіп, суға батырып азаптау және бір апта бойы ұйқыдан айыру, мәжбүрлі жалаңаштық, стресс позицияларын қолдану сияқты басқа да әдістер туралы мәлімет алды. Сенаттың баяндамасында Буш әкімшілігінің өкілдері «ЦРУ бағдарламасы заңды екенін және әкімшіліктің саясатын көрсететінін қайта растады» делінген. 2009 жылғы сәуірде Стэнфорд университетінің студентімен болған әңгімесінде Райс ЦРУ-ға азаптауды қолдануға рұқсат бермегенін мәлімдеді. Райс: «Мен ешнәрсеге рұқсат бермедім. Мен агенттікке әкімшіліктің саясатына қатысты рұқсатын жеткіздім, олар Әділет министрлігінің келісімінен кейін оны жүзеге асыруға өкілетті болды. Мен де солай істедім» деді. Ол былай деп қосты: «Бізге азаптауға қарсы конвенция бойынша міндеттемелерімізді бұзбайтын ешнәрсе жасалмайды деп айтылды. Сондықтан, егер президент мақұлдаған болса, онда ол азаптауға қарсы конвенция бойынша міндеттемелерімізді бұзбады».

Мемлекеттік хатшы (20052009)

2004 жылғы 16 қарашада Буш Райсты Мемлекеттік хатшы лауазымына ұсынды. 2005 жылғы 26 қаңтарда Сенат оның кандидатурасын 85–13 дауыспен бекітті. Мемлекеттік хатшы лауазымына ұсынылғандарға қарсы дауыс бергендердің саны 1825 жылдан бері ең көп болды. Олардың пікірінше, Райс Саддам режимін ислами терроризммен теңестіруде жауапсыздық танытқан, ал кейбірлері оның бұрынғы қызметін қабылдай алмады. Сенатор Роберт Бёрд, Сенат институционализмінің көрнекті өкілі және атқарушы биліктің артық өкілеттіктер алуынан алаңдаған саясаткер, Райс тағайындалуына қарсы дауыс берді, ол «Президент Конституция оған бергенінен гөрі соғысқа қатысу өкілеттігіне ие екенін мәлімдеді» деді. Мемлекеттік хатшы ретінде Райс демократиялық үкіметтердің және басқа да американдық құндылықтардың кеңеюін қолдады: «Американдық құндылықтар – әмбебап». «Біздің құндылықтарымызды көрсететін халықаралық тәртіп – ұлттық мүддеміздің ең сенімді кепілі» деді Райс. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардың түбі «құсау мен бейшаралықта» жатқанын, сондықтан АҚШ демократиялық реформаны ілгерілетуі және Таяу Шығыс аймағындағы негізгі құқықтарды қолдауы қажеттігін Райс айтты. Райс департаменттің және АҚШ дипломатиясының тұтас жүйесін реформалады және қайта құрылымдады. «Трансформациялық дипломатия» – Райс «дүние жүзіндегі көптеген серіктестерімізбен бірлесіп жұмыс істеу және халқының қажеттіліктерін қанағаттандыратын, халықаралық жүйеде жауапкершілікпен әрекет ететін демократиялық, тиімді басқарылатын мемлекеттерді құру және қолдау» деп сипаттаған мақсат. Мемлекеттік хатшы ретінде Райс көп саяхаттап, Буш әкімшілігі атынан көптеген дипломатиялық бастамаларды іске қосты. Оның дипломатиясы президенттің күшті қолдауына негізделді және бұрынғы республикалық мемлекеттік хатшылар Генри Киссинджер мен Джеймс Бейкер қалыптастырған стильдің жалғасы саналды.

Буш әкімшілігінен кейінгі кезең

Буш әкімшілігі аяқталған соң Райс академиялық ортаға қайтып, Сыртқы қатынастар кеңесіне мүше болды.

Қоғамдық кездесулер мен пікірлер

2010 жылдың қазан айында Райс президент Обамамен ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөнінде кездесті. Қараша айында Райс Джордж Буш президенттік орталығының негізін салу рәсіміне қатысты. Екі жыл өткен соң Райс орталықтың салтанатты ашылуында Тони Блэр және Хосе Мария Азнар сияқты әлемдік көшбасшыларды таныстырды. 2011 жылдың мамыр айында Усама бен Ладеннің қазасынан кейін Райс Зейн Верджиге бен Ладеннің өлімінің «біздің ел үшін маңызды бір кезеңді аяқтап, АҚШ-тың шыдамдылық пен табандылықпен мұндай нәрсені істей алатынын көрсеткендіктен қуаныш әкелгенін» айтты. Ол АҚШ «жақсы басқаруды қамтамасыз етуге» көмектесетінше Ауғанстаннан әскерлерді шығаруға қарсы болды. Сол жылы ол NBC телеарнасының «30 Rock» комедиялық сериалының бесінші маусымындағы «Everything Sunny All the Time Always» атты эпизодында өзін-өзі бейнеледі, онда ол Джек Донагимен (Алек Болдуин) классикалық музыка бәсекесіне қатысады. Сериал әлемінде Донаги шоудың бірінші маусымында Райспен қарым-қатынаста болған. 2012 жылы Райс Республикалық ұлттық конвенцияда сөз сөйледі. Сыртқы саясат мәселелері жөніндегі Дэниел Дрезнер Райстың сөзін конвенцияның ең жақсы сөйлеуі деп бағалады. 2013 жылы Райс Иранды «оларға сенуге болмайтынын қамтамасыз ету үшін барлық мүмкіндікті пайдаланғаны» үшін айыптады, Иранның ондаған жылдар бойы ядролық бағдарламасын жасырғанын және Халықаралық атом энергиясы агенттігіне «қиындық тудырғанын» атап өтті. 2015 жылы Райс бастапқыда «Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспары» бойынша қоғамдық ұстанымды қабылдаудан бас тартты, себебі «мұнда болу сыртта болудан гөрі қаншалықты қиын екенін білемін», бірақ «Менің ойымша, бұл келісімнің жақсы тұстары бар, бірақ төленген құн өте жоғары болды. Олар қазірдің өзінде «шегіне» жеткен болуы мүмкін және біз оны ешқашан білмейміз» деді. Трамп әкімшілігі келісімнен шығуды қарастырғанда, Райс «одақтарды басқару мақсатымен қалатынын» айтты және келісімді тексеру әдістері «өте күшті емес» екенін мәлімдеді. 2015 жылдың тамызында Хай Пойнт университеті Райс 2016 жылғы бітіру салтанатында сөз сөйлейтінін хабарлады. Оның бітіру сөзін The Huffington Post, Fortune, Business Insider, NBC News, Time және USA Today басылымдары жариялады. 2017 жылдың 26 қаңтарында Райс Сан-Франциско университетімен өткен әңгімеде АҚШ президенті Дональд Трамптың үкіметтік тәжірибесінің болмауына байланысты «белгісіз аймаққа» енгенін айтты және жаңа президентке өкілеттігінің шектеулерін түсінуге уақыт беру керектігін мәлімдеді. 31 наурызда Райс Ақ үйде вице-президент Майк Пенс пен президент Трамппен кездесті. Мамыр айында Райс Ресейдің Демократиялық ұлттық комитетінің электрондық поштасын бұзуы Трамптың президенттігін «ешқандай жарамсыз етуі керек емес» деді. Райс Трамп әкімшілігінің «қытайлар үшін өте жағымсыз сурет салуын» қолдады, ол министрлер кабинетінің аймақты Солтүстік Кореяға ықпалы бар жалғыз ел ретінде қарастырғанын айтты. 2018 жылы Райс Солтүстік Корея басшысы Ким Чен Ынның Оңтүстік Кореяға «ақылды» қадамдар жасағанын атап өтті және ол әкесіне қарағанда оқшауланған және абайсыз екенін білдірді. Сингапур саммиті алдында Райс Солтүстік Кореямен келіссөздерді қолдады, бірақ АҚШ «қадамдық түрде жүріп, Солтүстік Кореяның барлық іс-әрекеттерін жақсы тексеруге және ядролық қаруды жоюдың мақсатына назар аударуға» шақырды. Себебі біз олардың Американы қауіпке тілгенше тоқтатуды қалаймыз». 2019 жылдың қыркүйегінде Райс Трамптың риторикасына, әсіресе иммиграция мәселесіне қарсы екенін ашық айтты және Трамптың «осы мәселелер туралы сөйлегенде әлдеқайда сақ болу керектігін» ескертті, өйткені нәсіл Америкада өте нәзік және жаралы нәрсе. Қараша айында Демократтар палатасының өкілдері Украинамен хат алысуы үшін Трампқа импичмент тергеуін бастағанда, Райс «АҚШ президентінің шетелдік басшыға тергеу үшін американдық азаматты атап өткенін ұнатпайтынын» және «сыртқы саясат саласының мамандары мен президент атынан әрекет етіп жатыр деген Руди Джулиани арасындағы қақтығыс жағдайы» оны мазалағандығын айтты. 2021 жылдың тамызында Райс АҚШ-тың Ауғанстаннан тым тез кетіп қалғанын дәлелдейтін мақала жазды және талибандарды басып алуда ауғандықтарты кінәлі дегенді «жаман және өте әділетсіз әңгіме» деп атады. Қазан айында Райс The View телеарнасында қонақ ретінде пайда болды, онда ол американдықтардың 6 қаңтарда Капитолийге жасалған шабуылды тергеуден гөрі үй мәселелеріне көбірек қызығушылық танытатынын мәлімдеді. Желтоқсан айында Райс Алабама штатының губернаторы Кей Айвимен бірге Бирмингемеде Алабама инновациялық комиссиясының ұсынымдарын жариялады, ол Хувер институтымен бірлесіп штаттағы технология мен кәсіпкерлікті дамыту жолдарымен жұмыс істеді. 2022 жылдың сәуір айында Райс Мэделин Олбрайттың қосылуына қатысып, Киелі кітаптан үзінді оқыды. Шілде айында Райс Эспен қауіпсіздік форумында бұрынғы ұлттық қауіпсіздік кеңесшілері Томас Э. Донилон және Стивен Хэдлимен бірге қатысты. Қазан айында Райс Мемлекеттік хатшы Энтони Блинкенмен Хувер институтының Хаук аудиториясында кездесіп, Ирандағы наразылықтар және Ресейдің Украинаға басып кіруі сияқты мәселелер туралы пікір алмасты. 2023 жылы бұрынғы президент Трамп пен Флорида штатының губернаторы Рон ДеСантис Украинаға АҚШ-тың қолдауын сынағаннан кейін Райс кез келген үміткердің қақтығыстың мәнін түсіну қажеттігін атап өтті, ол «күштінің құқығы жоқ екенін, көршіңді жоюға болмайтынын айтатын ережелерге негізделген жүйені қорғау» деп анықтады.

Автор

2009 жылдың ақпан айында Райс Crown Publishers баспасымен кем дегенде 2,5 миллион доллар сомасында үш кітапқа келісімшартқа қол қойғандығы жарияланды. Crown басылымы Райс "Ақ үй қызметіндегі және Американың бас дипломаты ретіндегі кезеңінің тарихын, сондай-ақ 2001-2009 жылдар аралығында Американың қауіпсіздігін қорғау және сыртқы саясатты қалыптастырудағы рөлін ашық әңгіме және терең талдау арқылы баяндауға тырысатынын" мәлімдеді. 2010 жылы Райс өзінің балалық шағы туралы "Ерекше, қарапайым адамдар: Отбасы туралы естеліктер" атты кітабын жарыққа шығарды. The New York Times газетінің Джон МакВортер былай деп қорытындылады: "Райс кітабынан алынған сабақ бар болса, ол – азаматтық құқықтар революциясы өте қабілетті қара нәсілді адамға (тіпті әйелге) нәсілге қатысы жоқ мәселені қабылдап, оның арқасында мемлекеттік хатшы қызметіне жол ашылды, ол өзін тек адам ретінде сезінді". 2011 жылы Райс "No Higher Honor: A Memoir of My Years in Washington" ("Жоғары құрмет жоқ: Вашингтондағы жылдарым туралы естеліктер") атты кітап жазды. Джордж Стефанопулоспен сұхбаттасқанда Райс атауды "өзіңнің еліңе қызмет етуден артық құрмет жоқ" деп таңдағанын түсіндірді және Буш әкімшілігінің "өзгеше Орта Шығысты" қарастыруға жасаған әрекеттерін олар үшін ең қиын міндет деп атады. Сьюзан Шира кітапта "бізге екі Кондолиза Райс таныстырылады: біреуі – ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі болған, ықылымсыз бір жақтылық ұстанымын қолдаған, екіншісі – мемлекеттік хатшы ретінде Американың беделін қалпына келтіруге тырысқан қайта туылған дипломат" деп жазды. 2013 жылы Райс 2015 жылы Henry Holt & Company баспасында жарық көретін кітап жазып жатқаны хабарланды. 2017 жылы Райс "Демократия: Бостандыққа дейінгі ұзақ жол туралы әңгімелер" атты кітабын шығарды, онда ол тоталитаризм мен авторитарлыққа қарағанда демократияның артықшылықтарын дәлелдейді. Сұхбаттың бірінде Райс кітапты жарыққа шығуға үш жыл бұрын жазуды бастағанын және демократия туралы жазуға деген құштарлығының себебі Бірмингемдегі жастық шағында "қара азаматтар сегрегация кезінде толыққанды демократияны сезінбеген" кездерге дейін барып жететінін айтты.

Колледж футболы плей-оффын таңдау комитеті

2013 жылдың қазан айында Райс колледж футболы плей-оффын таңдау комитетінің алғашқы он үш мүшесінің бірі болып таңдалды. Оның тағайындалуы спортта шағын дау тудырды. 2014 жылдың қазан айында ол сенбі күндері теледидардан тікелей эфирде 14 немесе 15 матчты көріп, жексенбі күндері жазылған матчтарды тамашалайтынын мәлімдеді. Оның комитеттегі мерзімі 2016 жылғы колледж футболы маусымының аяқталуымен бітті.

Кливленд Браунс бас бапкері туралы аңыздар

2018 жылдың 18 қарашасында ESPN-нің Адам Шефтері лига көзінің Райсты Кливленд Браунс командасының бас жаттықтырушысы лауазымына үміткер ретінде қарастырылып жатқанын айтқанын хабарлады. Бұл хабар Браунс командасының есебінен әзілдерге және Райстың жаттықтырушылық тәжірибесінің болмауына, сондай-ақ Райс әйел екендігіне байланысты наразылық тудырды. Бастапқы хабардан кейін Браунс командасы мен бас менеджер Джон Дорси "Біздің жаттықтырушы іздеу процесі мұқият және салмақты болады, бірақ біз әлі де үміткерлер тізімін жасап жатырмыз және хатшы Райс бұл мәселе бойынша талқыланбады" деп мәлімдеме жасады. Өмір бойы Браунс командасының жанкүйері болған Райс та бұл хабарларды жоққа шығарды, бірақ "егер Браунс командасына идеялар қажет болса, келесі маусымда бір-екі ойынды жүргізуге батыл болар едім" деп әзілдеді.

Саяси болашақ туралы болжамдар

2003 жылы Райс Калифорния губернаторы лауазымына кандидат болу мүмкіндігін қарастырып жатқаны туралы хабарлар тарады, ал 2004 жылы Сенатқа кандидаттығын жоққа шығарды. Сондай-ақ, 2008 жылғы алғаралық сайлауда Райс республикалық партиядан кандидат болуы мүмкін деген болжамдар айтылды, бірақ ол "Meet the Press" бағдарламасында мұны жоққа шығарды. 2008 жылдың 22 ақпанында Райс республикалық вице-президенттікке кандидат болу мүмкіндігін жоққа шығарды: "Мен әрқашан өзімді АҚШ-та сайланатын лауазымға кандидат ретінде көріп жүрген жоқпын". 2008 жылдың 27 наурызында "Вашингтон Таймс" газетінің редакторына берген сұхбатында Райс вице-президенттікке кандидат болуға "қызығушылық танытпағанын" айтты. 2008 жылдың 24-27 наурызы аралығында өткен Gallup сауалнамасында республикалық сайлаушылардың 8 пайызы Райсты Джон Маккейннің республикалық вице-президенттікке кандидат ретінде алғашқы таңдауы деп атады, бұл көрсеткіш Майк Хакэби мен Митт Ромниден сәл төмен болды. Республикалық саясаткер Дэн Сенор 2008 жылдың 6 сәуірінде ABC телеарнасының "This Week" бағдарламасында "Конди Райс соңғы апталарда вице-президенттікке кандидат болу үшін белсенді түрде үгіт-насихат жүргізіп жатыр" деді. Ол бұл бағасын 2008 жылдың 26 наурызында Гровер Норквисттің "Америкалықтар салық реформасы үшін" консервативтік лидерлер жиналысына қатысқанына негіздеді. Сенордың бұл сөздеріне жауап ретінде Райс өкілі Райс вице-президенттікке кандидат болуға тырыспағанын мәлімдеп, "Егер ол вице-президенттікке белсенді түрде үміткер болса, онда ол бұл туралы соңғы білуші болар" деді. 2008 жылдың тамызында Маккейн мен Райс арасындағы ықтимал одақ туралы болжамдар Аляска губернаторы Сара Пейлиннің Маккейннің кандидаттығына сайланған кезде аяқталды. 2008 жылдың желтоқсан айының басында Райс президенттікке сайланған Барак Обаманың Нью-Йорк штатының сенаторы Хиллари Клинтонды Мемлекеттік хатшы лауазымына таңдағанын жоғары бағалады, "Ол керемет" деді. Клинтонды таңдағаннан кейін ол Клинтонмен сөйлесіп, оның "зор интеллект иесі екенін және жақсы жұмыс істейтінін" айтты. 2012 жылғы президенттік жарыс кезінде Митт Ромни Райсты вице-президенттікке кандидат ретінде қарастырып жатқаны туралы ақпарат тарады. Райс бұрынғыдай, мұндай ниеттерінің жоқ екенін мәлімдеді және көптеген сұхбаттарында өзінің "саясаткер емес, саясат жасаушы екенін" қайталады. 2012 жылдың тамызында Ромни өзінің кандидаттығына Пол Райанды сайлағанын жариялаған кезде бұл болжамдарға нүкте қойылды. Райс Ромни-Райан билетіне қолдау көрсетіп, сайлауалды кампанияда белсенділік танытты. Боб Вудвардтың 2018 жылғы "Қорқыныш: Трамп Ақ үй ішінде" атты кітабында сол кездегі Республикалық Ұлттық Комитетінің төрағасы Рейнс Прибус сол кездегі республикалық кандидат Дональд Трампқа Access Hollywood таспалары жарияланғаннан кейін партияның мүддесі үшін жарыстан шығуы керектігін айтқандығы жазылған. Бұл талқылаулар барысында вице-президенттікке кандидат Майк Пенс Трампты республикалық президенттікке кандидат ретінде алмастыруға келіскені, ал Райс Пенстің кандидаттығына қолдау білдіргені белгілі болды. Бұрынғы президент Буш өзінің "Көптің ішінен біреуі: Америка иммигранттарының портреттері" атты кітабын жарнамалаған кезде 2020 жылғы сайлауда Райсқа дауыс бергенін айтты және Райс бұл туралы білгенімен, ол "бұл лауазымды қабылдамайтынын" мәлімдеді.

Саяси ұстанымдар

Кондолиза Райс көбінесе центрист немесе орталық республикашыл ретінде сипатталады. "On The Issues" атты бейтарап ұйым кандидаттарды олардың саяси ұстанымдары бойынша бағалайды және Райс орталықшыл деп санайды. Ол либералдық және консервативтік көзқарастарды білдіреді; абортқа қолдау көрсетеді, қару ұстау құқығын қолдайды, бір жынысты некеге қарсы, бірақ азаматтық бірлестіктерді қолдайды және Keystone XL сияқты мұнай құбырларын салуды жақтайды.

Террористік іс-әрекет

Райс мемлекеттік хатшы ретінде терроризмге қарсы күрес саясатын тек жазалау шарасы емес, алдын алу шарасы ретінде қарастырды. 2005 жылғы 18 желтоқсандағы сұхбатында Райс былай деді: "Біз терроризмге қарсы соғыста қылмыс жасауға мүмкіндік беріп, кейін тұтқындап, сұраққа тартып жазалайтын қылмыстық әрекет туралы емеспіз. Егер олар өз қылмысын орындауға қол жеткізсе, онда жүздеген, тіпті мыңдаған адам қаза болады. Сондықтан алдын алу қажет, ал алдын алудағы ең маңызды фактор – барлау қызметі". Райс терроризмге қарсы күрес терроризмді қолдайтын және оны мақұлдайтын үкіметтер мен ұйымдарға ғана емес, сонымен қатар терроризмді қоздыратын идеологияларға да қарсы тұруды қамтиды деген пікірді қолдады. 2005 жылғы 29 шілдеде сөйлеген сөзінде Райс: "Американы террористік шабуылдан қорғау – заңды сақтау мәселесі ғана емес. Біз сондай-ақ, шетелдегі жек көру идеологиясына қарсы күресуіміз керек, осы арқылы жалпыға ортақ еркіндік үмітін және демократияның табиғи тартымдылығын қолдауымыз керек" деді. 2005 жылдың қаңтар айында Буштың екінші инаугурациясы кезінде Райс алғаш рет "тирандық бекіністері" терминін пайдаланды, бұл термин әлемдік бейбітшілік пен адам құқықтарына қауіп төндіретін елдерді білдірді. Бұл термин Буштың "Зұлымдық осі" деген сөзінен туындаған деп есептеледі, ол Ирак, Иран және Солтүстік Кореяны сипаттау үшін қолданылған. Ол АҚШ бостандықты дамытуға міндетті алты "бекініс" атады: Куба, Зимбабве, Бірма және Беларусь, сондай-ақ Иран мен Солтүстік Корея.

Аборт

Райс: "Егер сіз 2000 жылға қайта оралсаңыз, мен президентке сайлау науқанында көмектестім. Мен бұл мәселе бойынша, іс жүзінде, либертариандық көзқарасқа ие екенімді айттым. Яғни, бұл мәселеде үкіметтің рөлінен алаңдадым. Мен ата-аналардың таңдау құқығын, ата-аналарды хабардар етуді қатты қолдаймын. Мен кешкі мерзімдегі абортты тыйым салуды қатты қолдаймын. Бұл барлығын біріктіретін нәрсе деп ойлаймын және біздің осында болуымыз керек деп санаймын. Мен кейде өзімді "жеңіл про-choice" деп атадым". Ол федералды үкіметтің "ешқайсы бір жаққа өз көзқарасын таңуын" қаламайды. Ол Роу мен Уэйд ісі бойынша абортты заңдастырған Жоғарғы Сот шешімінің күшін жоюды қаламайды. Райс президент Буш "дәл осы дұрыс орында болды" деп санайтынын айтты, "яғни біз өмірге құрметпен қарауымыз керек және адамдарға оны құрметтеуге тырысуымыз керек, сондай-ақ бұл жағдайды мүмкіндігінше сирек кездестіруге ұмтылуымыз керек". Дегенмен, ол "үкіметтің рөлінен алаңдағанын", бірақ "абортты қаржыландыруға қарсы болатындармен көбінесе келісетінімді, себебі екінші жақтағы берік моральдық көзқарасы бар адамдар осы процедураны қаржыландыруға мәжбүр болмауы керек деп санаймын" деп қосты. Ол белеңді іс-қимылды "әлі де қажет" деп сипаттады, бірақ ол квоталарды қолдамайды.

Әйелдер құқығын қорғау

2014 жылдың наурыз айында Райс "Босси сөзін қолдануға тыйым салу" науқанына қосылып, оның видеороликтерінде түсті. Бұл телеарналар мен әлеуметтік желілердегі науқан, "босси" сөзінің жас қыздарға тигізетін зиянды әсеріне байланысты оны күнделікті қолданудан шығару мақсатында жүргізілді. Бейонсе, Дженнифер Гарнер сияқты танымал тұлғалармен бірнеше видеоролик түсірілді, сондай-ақ мектептерге арналған оқу материалдары, көшбасшылыққа қатысты кеңестер мен онлайн келісім формасы бар веб-сайт құрылды, онда келушілер бұл сөзді қолданбауға уәде бере алады. 2014 жылы Райс Обама әкімшілігін атқарушы билік арқылы иммиграциялық реформаларды бекітуге тырысқаны үшін сынады. 2017 жылдың ақпан айында Райс Трамп әкімшілігінің саяхат шектеулеріне қарсылығын ашық білдірді.

Бір жынысты некелер мен ЛГБТ мәселелері

Райс бір жынысты некелерді қолдамаса да, азаматтық одақтарды қолдайды. 2010 жылы Райс: «Неке – ер мен әйел арасындағы нәрсе деп санаймын. Бірақ, мүмкін, адамдар бірге өмір сүруге деген ниеттерін азаматтық одақ арқылы білдірудің бір жолы болуы керек деп шешеміз» деді. Сауалнамадағы пікірді таңдау сұралғанда, Райс «Бір жынысты жұптарға азаматтық одақ құруға рұқсат етілуі керек, бірақ дәстүрлі түрінде некеге тұруға болмайды» деген жауапты таңдады.

Конфедерация ескерткіштері

2017 жылдың мамыр айында Райс Конфедерация ескерткіштері мен мемориалдарын алып тастауға немесе Конфедерация генералдарының есімдерімен аталған ғимараттарды қайта атауға қарсы екенін мәлімдеді. Ол: "Егер тарихыңды ұмытсаң, оны қайталап жасайсың. Тарихты жоюға, өзіңді жақсы сезіну үшін оны әдемілеуге кіріссең, ол жаманға апарады."

Нәсілдік кемсітушілік

Райс Бірмингемдегі дискриминациялық заңдар мен көзқарастардың әділетсіздіктерін өз басынан өткізді. Оған қаладағы "қоңыр" (colored) нысандарының ар-ұятсыздығына тозудың орнына, жұрт алдында мәрттікпен жүру және үйдегі мүмкіндіктерді пайдалану туралы нұсқау берілді. Райс ата-анасы мен олардың құрбыларының "өз заманының шектеулері мен әділетсіздіктері біздің көкжиегімізді шектеуіне жол бермеді" дегенін еске алады. Дегенмен, Райс өзінің нәсіліне байланысты түрлі кемсітушіліктерге ұшырағанын еске алады, оның ішінде бір дүкенде әдеттегі киім бөлмесінің орнына қоймаға тығылып, циркке немесе жергілікті ойын-сауық паркіне баруға тыйым салынып, қонақ үйлерде бөлме берілмеген, тіпті мейрамханаларда нашар тамақ берілген. Сонымен қатар, Райс көбінесе ата-анасы оны кемсітушілікке ұшырауы мүмкін жерлерден сақтағанмен, азаматтық құқықтар күресі мен Бірмингемдегі Джим Кроу заңдарының мәселелеріне толыққанды хабардар болды. Қ көршісі Джулиема Смит былай деді: "[Конди] маған телефон соғып, 'Бүлл Коннор бүгін не істеді?' - деп сұрайтын. Ол кішкентай қыз еді, солай істейтін. Мен газетті мұқият оқып шығуым керек еді, себебі ол не туралы сөйлейтінін білмейтінмін". Райс: "Ата-анам өте стратегиялық болды, мен жақсы дайындалдым, мен ақ қоғамның құрметтейтін барлық нәрсесін жақсы орындадым, нәсілшілдіктен қорғалу үшін менің қаруым болды. Мен ақ қоғаммен олардың талаптары бойынша тілдесе аламын" деді. Райс отбасы азаматтық құқықтар қозғалысының мақсаттарын қолдағанмен, балаларын қауіпке тігу идеясымен келіспеді. Райс нәсілдік сегрегация кезінде өскенін айтып, ол қиындықтарға қарсы тұруға және аз ұлт өкілдерінен "екі есе жақсы" болуға үйренгенін мәлімдеді.

Мұра

Райс "Time 100" журналының әлемдегі ең ықпалды 100 адамның тізіміне төрт рет енген. Райс – әлемдегі тоғыз адамның бірі, оның ықпалы 1999 жылы 20 ғасырдың шолуы ретінде жасалған және 2004 жылдан бастап жыл сайын жарияланатын тізімге осынша рет кіруге лайық деп танылды. Дегенмен, бұл тізімде жақсылыққа немесе жамандыққа өзгерістер енгізе алатын адамдар бар. "Time" журналы 2007 жылдың 1 ақпанында оның "Мемлекеттік хатшы ретіндегі жетістіктері шамалы, тіпті олар да жойылуға айналып келеді" деп, оның ықпалын тиімсіз жұмсады деп айыптады. 2007 жылдың 19 наурызындағы санында Райс "АҚШ-тың сыртқы саясатында айқын түзетулер жасап жатыр" делінген. 2004 және 2005 жылдары Forbes журналы оны әлемдегі ең ықпалды әйел деп таныды, ал 2006 жылы екінші орынды иеленді (Германия канцлері Ангела Меркельден кейін).

Сенатор Барбара Боксердің сын-пікірлері

Калифорниялық демократ сенаторы Барбара Боксер де Ирак соғысымен байланысты Райсты сынады. 2005 жылғы қаңтарда Райс АҚШ мемлекеттік хатшысы лауазымына бекітілу кезінде Боксер: «Мен жекелей сенемін – бұл менің жеке пікірім – сізге берілген міндетке, соғысты сатуға деген адалдығыңыз шындыққа деген құрметіңізден басым түсті» деді. 2007 жылғы 11 қаңтарда Ирак соғысы туралы пікірсайыс кезінде Боксер: «Енді мәселе кім төлейді, кім төлейді? Мен жеке бағасын төлемеймін. Менің балаларым өте үлкен, ал немерем әлі кішкентай. Сіз де, сіздің жақын туыстарыңыз да тікелей баға төлемейтін сияқты. Олай болса кім төлейді? Америка әскері мен олардың отбасылары. Мен осы фактіге қайта оралуды қалаймын» деді. «Нью-Йорк Пост» және Ақ үйдің баспасөз хатшысы Тони Сноу Боксердің мәлімдемесін Райстың жалғыз және баласыз әйел ретіндегі мәртебесіне жасалған шабуыл деп атады және Боксердің сөздерін «феминизм үшін үлкен кері қадам» деп сипаттады. Райс кейін Сноудың сөздерін қайталап: «Мен бала тумаудың қалыпты жайт екенін ойладым, және сіз бойдақ болсаңыз және балаңыз болмаса, ел үшін дұрыс шешімдер қабылдай аласыз деп ойладым» деді. Боксер дауға жауап беріп: «Олар мен айтпаған нәрсеге байланысты осыны көтеріп жатыр. Менің айтқаным, ол да мен сияқты, әскери қызметте отбасы мүшелері жоқ» деді.

Консервативті сын

2008 жылдың шілде айының соңында The Washington Post газетінің мәліметінше, бұрынғы мемлекеттік хатшы және БҰҰ елшісі Джон Р. Болтон Райс пен Буш әкімшілігіндегі оның жақтастары туралы былай деді: «Күші құлдыраған кезде қарсыластардың үстемдікке ие болу мүмкіндігі пайда болады. Буш президенттігінің соңына жақын осындай көптеген қайтарулар оның сенімділігін жояды. Осы әкімшілік соңғы күндері қандай деңгейге төмендемейді екені белгісіз». Бұрынғы қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд қызметтен кеткен соң Райске бірнеше рет сын айтты. «Белгілі және белгісіз: естеліктер» атты кітабында ол оны тәжірибесіз, жас ғалым ретінде бейнеледі, өзінің орнын білмейтіндей сипаттады. 2011 жылы Райс Рамсфелдтің «не айтып тұрғанын білмейтінін» айтты. Ол өзінің кітабында бұл мәселеге былай тоқталды: «Менің қызметкерлерім агенттіктер арасындағы саясаттың ерекшеліктерін келісу үшін Пентагонның әскери шенеуніктерімен байланысқа түскенде ол ашуланып, наразылық білдіретін. Бұл ҰҚК-ның штаттық міндеті еді, бірақ Дон бұндай әрекеттерді өкілеттігіне қол сұғу деп қабылдады». Дик Чейни «Менің уақытымда» атты кітабында Райс президентті Солтүстік Кореямен ядролық дипломатия жөнінде жаңылыстырғанын, оның ойсыз екенін айтты. Ол оның кеңесін «толыққанды түрде жаңылыстыратын» деп сипаттады. Сондай-ақ, ол Райс Ирак туралы президенттің сөздерінің мәнері жөнінде Ақ үйдің кеңесшілерімен келіспегені үшін оны кінәлады және ол мемлекеттік хатшы ретінде Буш әкімшілігінің 2003 жылғы мемлекеттік хабарламасында президенттің Саддамның сары уран іздегені туралы мәлімдемесі үшін кешірім сұрамағанын мойындады. «Ол кабинетіме кіріп, менің үстелімнің жанындағы креслоға отырып, менің дұрыс айтқанымды көз жасымен мойындады», - деп жазды Чейни. Райс: «Бұл менің сөзім емес, солай емес пе?», - деп жауап берді және кітапты «өзімнің адалдығыма жасалған шабуыл» деп бағалады. Райс басқа консерваторлар тарапынан да сынға ұшырады. Weekly Standard журналынан Стивен Хейс оны Буш доктринасынан, соның ішінде 2007 жылғы Ирак соғысына қосымша әскерлерді жіберуден бас тартқаны үшін айыптады. Басқа консерваторлар оны Ресей саясатына және басқа да мәселелерге қатысты ұстанымы үшін сынады.

Қара американдық қауымдастықтың көзқарасы

Райстың рейтингтері Мемлекеттік хатшы лауазымына бекітілу үшін болған қатыгез күрестен кейін және 2005 жылдың тамызында болған «Катрина» даулынан соң төмендеді. Джордж Буш әкімшілігінде Райстың мансабының өсуі көптеген афроамерикалықтар тарапынан жағымды жауап алды. 2002 жылғы сауалнамада ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Райсқа афроамерикалық респонденттердің 41% жағымды пікір білдірді, ал тағы 40% Райсты жеткілікті жақсы білмеді, сондықтан оның беделі салыстырмалы түрде көңілсіз болды. Оның рөлі арта келе, кейбір афроамерикалық сарапшылар Райстың түрлі мәселелердегі ұстанымдары мен мәлімдемелеріне күмәнмен қарасты. 2005 жылы «The Washington Post» газетінің жазушысы Юджин Робинсон: «[Райс] қалай көптеген афроамерикалықтардың көзқарасынан мүлдем өзгеше болған дүниетанымына ие болды?» деп сұрады. 2005 жылдың тамызында TransAfrica кеңесінің мүшесі болған американдық музыкант, актер және қоғамдық белсенді Гарри Белафонт Буш әкімшілігіндегі афроамерикалықтарды «қара тирандар» деп атады. Белафонттың бұл сөздеріне әртүрлі реакциялар болды. Райсты қорғаған афроамерикалық сарапшылардың қатарында Майк Эспи, Эндрю Янг, К. Делорес Таккер (Афроамерикалық әйелдердің ұлттық конгресінің төрағасы), Кларенс Пейдж, Колберт Кинг, Дороти Хайт (Афроамерикалық әйелдердің ұлттық кеңесінің төрағасы және экс-президенті) болды.

Отбасылық және жеке өмірі

Райс ешқашан үйленбеген және баласы жоқ. 1989 жылы Райстың әкесі Джон Уэсли Райс Клара Бейлиге үйленді, ол 2000 жылы 77 жасында қайтыс болғанға дейін оның әйелі болып қалды. 2003 жылдан 2017 жылға дейін Райс Рэнди Бинмен бірге Калифорния штатының Пало-Альто қаласындағы үйге бірлесіп ие болды. Ресми деректерге сәйкес, екеуі үйді үшінші инвестормен, Стэнфорд университетінің профессоры Койт Д. Блэкермен бірге сатып алды, ол кейіннен өзінің несие желісін екі әйелге сатты. Бұл мүліктік келісім алғаш рет Гленн Кесслердің "Конфидент: Кондолиза Райс және Буш дәуірінің қалыптасуы" (2007) кітабында жарияланды, бұл Райс пен Биннің қарым-қатынасы туралы әңгімелерге себеп болды. Кесслер "бұл әйелдер арасындағы қарым-қатынаста достықтан артық немесе кем болуы мүмкін екенін білмейтінін" айтты. 2012 жылдың 20 тамызында Райс Аугуста Ұлттық гольф клубына мүше болып қабылданған алғашқы екі әйелдің бірі болды; екіншісі Оңтүстік Каролинаның қаржыгері Дарла Мур еді. 2014 жылы Райс ESPNW Impact 25 тізіміне енді.

Музыка

Райс кәсіби пианист болмағанымен, әлі күнге дейін жиі жаттығады және камералық музыка тобында ойнайды. Ол 2002 жылы сәуір айында Конституция залында ұлттық өнер медалі сыйлығына арналған шарада виолончелист Йо-Йо Мамен бірге Джоханнес Брамстың D минорындағы скрипкалық сонатасын орындады. 15 жасында Денвер симфониясымен Моцартты ойнады, ал Мемлекеттік хатшы қызметін атқарып жүргенде Вашингтондағы камералық музыка тобымен үнемі бірге ойнады. Ол виолончельші Йо-Йо Ма мен әнші Арета Франклинмен бірге көпшілік алдында өнер көрсетті. 2005 жылы Райс 21 жасар сопрано әншісі Charity Sunshine Tillemann Dick-ке Вашингтондағы Кеннеди орталығында өкпе гипертониясы қауымдастығының қайырымдылық концертінде сүйемелдеді. Ол 30 Rock сериалының "Everything Sunny All the Time Always" атты эпизодындағы камео-көрінісінде қысқаша өнер көрсетті. Ол өзінің сүйікті композиторы Иоганнес Брамс екенін айтты, өйткені ол Брамстың музыкасы "күшті, бірақ сезімтал емес" деп санайды. 2009 жылы 10 сәуірде Jay Leno-мен The Tonight Show бағдарламасында өзінің сүйікті тобы Led Zeppelin екенін мәлімдеді. Мемлекеттік хатшы ретінде Райс Джон Ф. Кеннеди атындағы сахналық өнер орталығының қамқоршылар кеңесінің құрамына ex officio мүше ретінде кірді. 2009 жылдың қаңтар айында олардың қызмет мерзімі аяқталар алдында, келе жатқан президент Буш оны алты жылдық мерзімге бас сенімгер ретінде тағайындады, кеңестегі бос орынды толтырды.

Танымал кітаптар мен түсіндірме

Бамллер, Елизавета. Кондолиза Райс: америкалық өмір: өмірбаян (Random House, 2007). Каннингэм, Кевин (2005). Кондолиза Райс: АҚШ Мемлекеттік хатшысы (Азаттыққа саяхат) Child's World
Дитчфилд, Кристин (2003). Кондолиза Райс: Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі (Ұлы өмір оқиғалары) орта мектеп оқушыларына арналған Franklin Watts
Фландрс, Лора. (2004). Буш әйелдері: циниктер туралы әңгімелер (Verso)
Кесслер, Гленн (2007). "Кондолиза Райс және Буш әулетінің құрылуы". Моррис, Дик, Эйлин МакГаннмен бірге. (2005) Конди vs. Хиллари: Келесі президенттік жарыс Regan Books
Маркус Мэйбри. Екі есе жақсы: Кондолиза Райс және билікке жолы (Modern Times/Rodale, 2007). Райс, Кондолиза және президент Джордж Буш. Hand Off: Джордж Буштан Барак Обамаға өткен сыртқы саясат (Brookings Institution Press, 2023). үзінді
Райан, Бернард-күлгі (2003). Кондолиза Райс: Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі және музыкант (Ferguson Career Biographies) Facts on File
Уэйд, Линда Р. (2002). Кондолиза Райс: Нағыз өмірдегі оқырманға арналған өмірбаян (Real Life Reader Biography) Mitchell Lane Publishers, орта мектеп оқушыларына арналған
Уэйд, Мэри Додсон (2003). Кондолиза Райс: Ең жақсысы Millbrook Press Lerner Books, орта мектеп оқушыларына арналған, онлайн
Райс, Кондолиза (2010). Кондолиза Райс: Менің ерекше, қарапайым отбасым және мен туралы естеліктер Ember

Интернеттегі мақалалар

Ақылды, салмақты, қажырлы Райс өзінің жолын өзі салады. CNN (2001). Корнуэлл, Руперт (20 қаңтар 2005). "Зұлымдық осінен тирандықтың алғы шебіне дейін". The Independent. Нордлингер, Джей (30 тамыз 1999). "Күтілетін жұлдыз: Джордж В.-тің сыртқы саясатының сарапшысымен танысыңыз". National Review. Рихтер, Пол (15 наурыз 2005). "Райс сыртқы саясатты қайта қалыптастыруда". Los Angeles Times. Рихтер, Пол (11 қазан 2005). "Райс басшылығымен Пауэлл саясаты жаңарып жатыр". Los Angeles Times. Салливан, Эндрю (24 наурыз 2002). Буш-Райс 2004? The Sunday Times (Лондон).