Карл Густав Экман: Швеция саяхатшысы және премьер-министрі

Кіріспе

Карл Густав Экман (6 қазан 1872 – 15 маусым 1945) – швед саясаткері. Ол 1911 жылдан 1932 жылға дейін парламент мүшесі болды (төменгі және жоғарғы палаталарда қызмет етті), 1924 жылдан 1932 жылға дейін "Еркіндік халық партиясының" төрағасы болды, ал 1926 жылдан 1928 жылға дейін және 1930 жылдан 1932 жылға дейін премьер-министр қызметін атқарды.

Өмірбаян

Карл Густав Экман Вästманланд округінің Мункторп қаласында (қазіргі Кёпинг муниципалитеті) фермер және солдат Карл Экман мен Жозефина Сэфстремнің отбасында дүниеге келген. Ол он екі жасында шаруа ретінде жұмыс істей бастады, қолы жеткеннің бәрін оқыды және ішімдікке қарсы қозғалыста міндеттерге ие болды, онда ол функционер болып жұмыс істеді. Ол Ескилстунаның өнеркәсіптік қаласындағы "Ішімдікке қарсы қозғалыстың достастары" мүгедектер мен жерлеу қорының директоры болып тағайындалды. 1908 жылы "Эскилтуна Курирен" либералды газетінің бас редакторы болып тағайындалды. Оның Риксдагқа сайлануға жасаған әрекеті Эскилтунадағы социал-демократтардың басымдығына байланысты сәтсіз аяқталды, бірақ 1911 жылы Либералдық партия оған Гевлеборг округі үшін жоғарғы палатада орын берді. Ол тез арада алкогольді толық тыйым салуды қолдайтын елдің жетекші жақтасы болды. 1913 жылы Стокгольмге көшіп, Риксдагта қаланың өкілі болып сайланды. Экман 1920-жылдардың ең ықпалды және даулы саясаткеріне айналды. Социал-демократтар арасында ол жұмысшы класынан шыққан, бірақ социалистік емес партияның мүшесі болғандықтан "сыныптан сатқан" саналды. Ол бірнеше социал-демократтық үкіметтердің құлауына себепкер болды: 1923 жылы Хьяльмар Брантингтің, 1926 жылы Рикард Сандлердің, сондай-ақ 1930 жылы Арвид Линдманның. 1924 жылы Экман жаңадан құрылған Еріккі ойлы халық партиясының (Frisinnade folkpartiet) жетекшісі болды, себебі тыйым салуға қарсы болған либералдар өздерінің Либералдық партиясын құру үшін кетіп қалды. Партия басшысы ретінде ол оң және сол жақпен ынтымақтасып, партияның ықпалын күшейтуге тырысты. Оның билікке жол табу стратегиясы "ойынды басқару" үшін саяси орталықты бақылауға негізделген, бұл Риксдагта ешбір блоктың нақты көпшілігі болмауымен байланысты болды. 1926 жылы Сандлер биліктен құлағаннан кейін Экман алғаш рет премьер-министр болды. Ол оң және сол жақтарды бір-біріне қарсы қоя алды, екеуіне де ұнады және күткеннен де жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Ол жергілікті салықтар бойынша ескі дауды пропорционалды салық салу туралы заңмен шешті, ол бүгінге дейін қолданыста. Сондай-ақ ол мектеп жүйесінде кең ауқымды реформалар жасады. 1928 жылғы сайлауда консервативті Жалпы сайлау лигасы жеңіске жетті және ол билікті Арвид Линдманға беруге мәжбүр болды. Экман 1930 жылы премьер-министр болып қайта келді, ол Пер Альбин Ханссонмен бірге астыққа тарифтерді көтеру туралы үкіметтің ұсынысын жеңді. Оның премьер-министрлік екінші кезеңі қиын болды; 1929 жылғы Уолл-стрит құлауынан кейін басталған халықаралық депрессия Швецияға жетті, бұл өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығына әсер етті. Экманның дәстүрлі үнемділік көзқарасы оған үлкен мемлекеттік шығындарды талап ететін экономикалық ынталандыру бағдарламаларын қабылдауды қиындатты. Бұған қоса, Крейгер құлауынан кейін Ивар Крейгерден партия атынан жеке алған саяси үлестері туралы пікірталас басталды. Бастапқыда Экман мұндай ақша алған жоқ деді, бірақ ақырында қоғамдық пікірталас оны 1932 жылғы Риксдаг сайлауына бір ай қалғанда қызметінен кетуге мәжбүр етті, нәтижесінде Еріккі ойлы халық партиясы ауыр жеңіліске ұшырады. Экман ешқашан саясатқа оралмады. Оның орнынан кеткеніне екі жыл өткен соң, оның партиясы да жойылды; ол Либералдық партиямен бірігіп, Либералдық халық партиясын (Folkpartiet liberalerna) құрды. Тіпті оның жаулары да ол өзі үшін ақша алды деп ойлаған жоқ; алайда, оның бұл мәселеге қатысты қайшылықты мәлімдемелері басқаларға оған күдік тудыруға мүмкіндік берді, осылайша күшті саяси қарсыласты жоюға болады. Экманның мұрасы оның саяси маневрлерімен, сондай-ақ оның отставкаға кетуіне әкеп соққан жанжалмен ерекшеленеді; бұл тұрақты саяси көпшілік құрылмаған уайымды кезеңдегі оның нәтижеге бағытталған саясатына толық әділдік жасамайды. Ол 1945 жылдың 15 маусымында Стокгольмде қайтыс болды. Ол Лора Экманға (туған есімі Видлунд) үйленген, олардың төрт баласы болды.

Carl Gustaf Ekman was born in Munktorp (now Köping Municipality) in Västmanland County, to farmer and soldier Carl Ekman and Josefina Säfström. He began working at the age of twelve as a farmhand, read everything he could get his hands on, and was entrusted with duties inside the temperance movement, where he became a functionary. He was promoted to director of the Friends of the Temperance Movement's disability and burial fund in the industrial town of Eskilstuna. In 1908 he was appointed as chief editor of the liberal newspaper Eskiltuna Kuriren. His attempt to be elected to the Riksdag failed because of the domination of the Social Democrats in Eskiltuna, but in 1911 the Liberal Party gave him a seat in the upper house for the county of Gävleborg. He quickly established himself as the country's leading proponent of total prohibition of alcohol. In 1913 he moved to Stockholm, and quickly won a seat representing the city in the Riksdag. Ekman became the most influential and controversial politician of the 1920s. Among Social Democrats he was regarded as a "class traitor", having come from a working class background, but having become a member of a non socialist party. He was in fact behind the downfall of several Social Democrat governments: Hjalmar Branting's in 1923, Rickard Sandler's in 1926, but also that of Arvid Lindman in 1930. In 1924 Ekman became the leader of the newly formed Freeminded People's Party (Frisinnade folkpartiet), after those Liberals opposed to prohibition had departed to form the Liberal Party of Sweden. As party leader he worked to strengthen the party's influence by cooperating with both the right and left. His strategy for power was based on controlling the political center in order to 'control the game', this being predicated upon no one bloc having a clear majority in the Riksdag. After Sandler's fall from power in 1926, Ekman became Prime Minister for the first time. He was able to play the right off against the left by appealing to both and by doing so he became more successful than expected. He resolved an old debate on local taxes with a law on proportional taxation, which is still in effect to this day. He also concluded a sweeping reform of the school system. In the 1928 elections the conservative General Electoral League won, and he was forced to give up power to Arvid Lindman. Ekman returned as Prime Minister in 1930, when he and Per Albin Hansson defeated the government's proposal to raise tariffs on grain. His second period as Prime Minister was difficult; the international depression that had begun after the Wall Street Crash of 1929 reached Sweden, affecting both industry and agriculture. Ekman's traditional attitude of thriftiness made it difficult for him to accept economic stimulation programs that would involve heavy public spending. In addition to this, a debate began after the Kreuger Crash about political contributions from Ivar Kreuger which Ekman had personally accepted on behalf of his party. At first Ekman denied having received any such money, but in the end the public debate forced him to resign from office a month before the Riksdag election of 1932, which resulted in a great defeat for the Freeminded People's Party. Ekman never returned to politics. Less than two years after his resignation, his party was also gone; it merged with the Liberal Party to form the Liberal People's Party (Folkpartiet liberalerna). Not even his enemies thought that he had actually taken money for himself; nevertheless his conflicting statements on the matter enabled others to cast suspicion on him, so that a formidable political opponent could be removed. Ekman's legacy has been colored to a great extent by his political maneuvering as well as by the scandal leading to his resignation; this does not do justice to his result oriented policies during an anxious period when no lasting political majority could be formed. He died in Stockholm on 15 June 1945. He was married to Laura Ekman (née Widlund), with whom he had four children.