Окинава сазы: Сансин және оның рухани мәні

Кіріспе

Окинава музыкалық аспабы, корей тау рухы.

"Үш ішек" деген мағына береді; :ja:三線; 三線 – Окинава және Амами аралдарындағы музыкалық аспап, сондай-ақ материктік жапон шамисенінің ([[:ja:三味線]]) алдағысы. Ол көбінесе банджоға ұқсатылады, жылан терісімен қапталған корпусы, мойны және үш ішегі болады.

Шығу тегі

Оның сыртқы түрі мен аты қытайлық саньсяньмен (sanxian) ұқсас болуы қытай текті екенін көрсетеді, сол кездегі Рюкю корольдігі (қазіргі Окинава, Жапонияға қосылғанға дейін) Императорлық Қытаймен тығыз байланыста болған. 16 ғасырда саншин Осакадағы Сакай сауда портына жеткен. Жапонияның құрлық бөлігінде ол үлкен шамисэнге (shamisen) айналды, ал көптеген адамдар саншинды "жылан терілі ішектер"; 蛇皮線; жабисэн (jabisen) немесе "жылан үш ішек"; 蛇三線; жамисэн (jamisen) деп атайды, себебі оның сырты жылан терісімен қапталған. Саншин Окинава халық музыкасының жаны саналады. Окинавадағы көптеген үйлерде саншин бар, оны 2 жастағы балалар мен 100 және одан асып кеткен жастағы адамдар да ойнайды. Бұл шағын отбасылық кездесулердің, тойлардың, туған күндердің, басқа да мерекелердің, қоғамдық жиындар мен фестивальдардың орталығы болып табылады. Саншин Рюкю мәдениетінде үлкен құрметке ие, оны көбінесе құдайлардың дауысын жеткізетін аспап деп қарастырады және оны құдайдың өзі деп есептейді. Бұл саншиннің дәстүрлі құрылысында көрінеді. Саншин әдетте бір өмір бойына сақтауға арналған, өйткені олар көбінесе отбасы мүшелерінің ұрпақтарына беріліп отырады. Окинавалық дәстүрлі әңгіме, "Ерлі-зайыпты саншин" ерлі-зайыптыларға тиесілі болған, Окинава эбоны ағашының бір түбінен жасалған саншин жұбы туралы айтады. Олар Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін осы жұпқа ие болған. Соғыс басталғанда күйеуі жапондықтар тарапынан әскери қызметке алынып, әйелі мен үйін тастап кетуге мәжбүр болды. Соғыс кезінде негізгі аралдың қирауына байланысты саншин жұбы қауіп төңкеріліп, соғыс жергілікті халықтың жартысын жойды. Өзінің және әйелінің саншинін сақтап қалу үшін күйеуі оларды орап, ағаш қорапқа салып, Окинава орманының тереңіне көміп қойды. Кейін олар қазылып алынып, соғыстың қасіретінен аман қалған күйінде өздерінің заңды орындарына қайтарылды. Қазіргі уақытта оларды осы жұбайдың ұлы сақтап отыр.

Құрылыс

Дәстүр бойынша, саншиннің сыртын бірмалық питонның терісімен жапқан, бірақ бүгінде CITES ережелеріне байланысты торлы питонның терісі де қолданылады. Шамизенде дәстүрлі түрде қолданылатын мысық немесе иттің терісінен айырмашылығы, аспаптың денесі үшін питон терісі пайдаланылады. Окинава улы хабу жыландарымен әйгілі болғанымен, оның терісі саншин жасау үшін тым кішкентай, ал саншинге арналған жылан терісі әрқашан Оңтүстік-Шығыс Азиядан әкелінеді деп есептеледі. Бүгінде саншин терісін жасау үшін пайдаланылатын питон түрлері жойылып бара жатқан түр емес, бірақ жасанды жылан терісін нағыз жылан терісінен ажыратудың қиындығы, нағыз жылан терісінен (хонгава) жасалған саншинді халықаралық деңгейде тасымалдауды тәуекелді етеді. Халықаралық жануарларды қорғау туралы келісімдерге сәйкес, Ұлыбритания және АҚШ сияқты кейбір елдерге жылан терісімен жабылған саншинді экспорттауға рұқсат жоқ. Бұл келісімдерде шектеулер жойылып бара жатқан жылан түрлеріне қатысты екені нақты көрсетілгендіктен, осы мәселені әртүрлі жолдармен түсіндіруге болады. Табиғи терісі бар аспаптар дыбыс сапасы жағынан теңдесі жоқ саналады, олар жылы, терең, бірақ айқын дыбыс шығарады, бірақ саншинды оның табиғи мекенінен – Рюкю аралдарының ылғалды тропикалық аймағынан шығарғанда, жарылу және жыртылу қаупі бар. Соңғы уақытқа дейін терінің сынуы үлкен проблема болып саналмаған, себебі саншиннің құрылымы оны толықтай бөлшектеуге, қайта терілеуге және қайта құрастыруға мүмкіндік береді, бұл әдетте аз уақыт, шығын және ыңғайсыздықпен жасалады, өйткені саншин шеберлері префектурада көптеп таралған. Саншин бүкіл әлемге экспорттала бастағаннан кейін, терінің сынуы жиі кездесетін мәселеге айналды, себебі Окинавадан тыс жерде саншин шеберлері болмады, ал батыс аспапшылары аспаптың құрылысын немесе табиғи терілерді пайдалануды білмеді. Салқын және/немесе құрғақ елдерге экспортталатын саншиннің терісі жарылуға, жыртылуға және сындыруға бейім, сондықтан нейлон және полиэстер сияқты әртүрлі материалдардан жасалған жасанды саншин терілері жасалды. Бұл терілердің сапасы, сыртқы түрі және бағасы әртүрлі, олар қатты, жұқа, биік және «қоңыр» дыбысты полиэстер терілерінен бастап, табиғи жылан терісінің қабатты құрамын қайталайтын «жылан терісі» сияқты нейлон терілеріне дейін жетеді. Жасанды терісі бар саншиндер әдетте төмен бағасы және әртүрлі температура мен атмосфераға төзімділігімен танымал. 300 АҚШ долларынан бастап қол жетімді ең жоғары сапалы синтетикалық тері саншиндері, шетелде өнер көрсететін Окинаваның кәсіби музыканттары үшін таңдаулы таңдау болып табылады. Бүгінде саншиннің танымалдылығы бүкіл әлемде тез өсіп, ойыншылардың ең дәстүрлі саншинге ие болуына деген ниетіне байланысты, kyoka bari стилі деп аталатын гибридтік тері жасалды: саншинге табиғи питон терісі орнатылады және оның астында күшті, синтетикалық нығайту матасымен созылады. Бұл құрғақ, суық және ыстық климаттағылар үшін өте қолайлы. Нығайтылмаған алдыңғы үлгісі сияқты, кептірудің және жарылудың алдын алу үшін нығайтылған киока бари қабығын үнемі майлау жақсы тәжірибе болып табылады. Сондай-ақ, терінің сынуын болдырмау үшін арнайы жасалған өнімдер бар, мысалы, табиғи майлы былғарыдан жасалған дөңгелек төсеніштер, олар сақтау кезінде саншин денесінің екі жағына орналастырылады. Бұл кептіруді болдырмайды, бұл сындыруға әкеледі. Саншиннің ағаш бөліктері – мойын (сао), бас/дене (ду) және бас (тен) әртүрлі қатты ағаштардан жасалуы мүмкін. Дәстүр бойынша, мойын Окинава эбона ағашының қатты қара өзегінен жасалады, бұл Окинавада өсетін және бүкіл Жапониядағы жалғыз эбона ағашы. Бұл қара эбон өзегі оның беріктігі мен дәстүрлі дыбыс сапасы үшін өте бағалы. Әдетте, саншин құрылысында 100 жылдан кіші емес эбона ағаштары қолданылады – ағаштың бір немесе бірнеше аспап мойындарын жасауға жеткілікті үлкен қара өзегін өсіруіне қажетті уақыт. Окинава эбонынан жасалған аспаптар қазіргі кезде жасалып, сатылатын ең қымбат саншиндердің қатарына жатады. Тіпті нағыз жылан терісінен арзан әрі берік нейлон және полиэстер терісіне ауыстырған эбон аспаптары басқа қатты ағаштардан жасалған аспаптарға қарағанда бірнеше есе қымбат болуы мүмкін. Басқа, жиі кездесетін қатты ағаштар (негізінен ыңғайлылық, қол жетімділік және тиімділік үшін қолданылады) – емен, Апитонг және роза ағаштары (әр түрлі түрлер). 3 сап бар, олар Ген деп аталады. Олар нейлоннан немесе жібектен жасалуы мүмкін. Олар ең алдымен мойынның ұшы шығып тұрған жердегі Ду (бас) түбінде бекітіледі. Жібек жіпшесінен жасалған Itokake немесе Genkake деп аталатын бөлік ағашқа бекітіледі, содан кейін саптар Itokake-тің 3 ілмегіне қарапайым түйінмен бекітіледі. Саптың екінші ұшы денеге және мойынға көтеріліп, әрқайсысы өз тірегіне, Karakui-ге оралады. Itokake, бұрын тек алтын түсте ғана қол жетімді болған, қазір әртүрлі Doumaki-ге сәйкес келетін әртүрлі түстерде жасалады. Karakui, аспапты реттеу тіректері, әдетте мойыннан жасалған ағаштан жасалады, бірақ эбон ең көп қолданылады және оның беріктігі үшін қажет. Көбінесе скрипка, виолончель және басқа да дәстүрлі батыс ағаштан жасалған аспаптардың реттеу тіректері сияқты, Karakui-ге бастапқыда шайын майын (қайың шайырының қорытпасы, майлар, күл және т.б.) қолдану қажет. Шайын майы екі ағаш бөлігі арасындағы ұстауды арттыратын жұқа және жабысқақ қабат ретінде қолданылады. Karakui ең кішкентай күшпен де сындырылуға бейім, сондықтан олар жеке немесе 3 данадан тұратын жиынтықта қол жетімді. Karakui сонымен қатар Саншиннің тағы бір көркемдік жағы болып табылады – олар әртүрлі стильдер мен дизайндарда өрнектелген және әртүрлі түстермен, текстуралармен боялған, ал кейбіреулеріне жаде, меруерт немесе басқа да тастар, қабықшалар және табиғи әшекейлермен «әшекейленген». Саншин денесінің тағы бір бөлігі зақымдануға бейім – бас, немесе «Тен». Ол сырқырап, мойынсызданып немесе дұрыс қолданылмаған жағдайда толығымен сындырылуы мүмкін. Ten қабығы деп аталатын мата, кішкентай, серпімді нығайтылған қапшық, әдетте беткі зақымдардан қорғау үшін төселген және тігілген. Бұл Ten қабықтары әрқашан қолданылуы мүмкін немесе ойнау кезінде алынып тасталуы мүмкін. Ойнау кезінде қолдану дыбыс сапасына әсер етпейді. Ten қабықтары Doumaki сияқты әртүрлілікке ие, көбінесе олармен үйлестіріледі. Аяқтағыш және әр Саншиннің «жаны» деп саналатын Doumaki – Саншиннің басын қоршаған декоративтік мата. Dou – «дабыл», ал Maki – «орау» деген мағынаны білдіреді. Көбінесе Doumaki қазіргі заманғы талшықтар мен әдістерден жасалады және Рюкю Корольдығының (Hidari Gomon) гербін бай қара және алтын түсте көрсетеді. Бүгінде, әртүрлі заманауи және дәстүрлі қолмен тоқылған Doumaki-лерді Жапонияда және интернет арқылы әлемдік азаматтардан табуға болады. Олардың бағасы 10 АҚШ долларынан (дәстүрлі дизайн және арзан материалдар үшін) 175 АҚШ долларына дейін (көшпелі жібек немесе Окинава бананының сабағынан жасалған әйгілі Basho fu-дан жасалған тамаша қолмен тоқылған Doumaki үшін) ауытқиды. Бұл жоғары сапалы Doumaki-лерге былғары, питон терісі, Bingata матасы (Окинаваның «трафарет және пастамен бояу») және Minsaa тоқымасы (дәстүрлі Рюкю «4 және 5» шаршы үлгілері) және басқа да табиғи/заманауи материалдар кіруі мүмкін. Жасанды терілерге қосымда, тағы бір заманауи бағаны төмендету әдісі – «Жаңа ағаш» Саншині, аспаптың денесін терімен жабудан бас тартып, орнына жұқа ағаш композитынан жасалған панельді пайдалану. Бұл ағаш беті содан кейін әртүрлі әдістермен аяқталады және безендіріледі. Бұл «Жаңа ағаш» дизайны көрінетін танымал «Саншин жиынтығын» құрады. Бұл «DIY» жиынтығына әдетте алдын ала дайындалған бөліктер кіреді – Sao/мойын, Dou/дабыл басы және Karakui/реттеу тіректері, барлығы «жинауды қажет етеді».

Traditionally, the sanshin was covered with the skin of the Burmese python, but today, due to CITES regulations, the skin of the reticulated python is also used. Python skin is used for the skin of the body of the instrument, in contrast to the cat or dogskin used traditionally on the shamisen. Though Okinawa is famous for the venomous habu viper, the habu is in fact too small for its skin to be used to make sanshin, and it is believed that the snakeskin for the sanshin has always been imported from Southeast Asia. Though the pythons used to make sanshin skins today are not an endangered species, the difficulty of distinguishing faux snakeskin from real snakeskin makes transporting real snakeskin (hongawa) sanshin internationally somewhat risky. Due to international wildlife protection treaties, it is not legal to export snakeskin covered sanshin to some countries, such as the United Kingdom and the United States. There is some room for interpretation of this, in that the treaties specify that the restriction is for endangered snake species. Naturally skinned instruments while considered unparalleled in sound quality, producing a warm, deep yet pronounced tone are infamous for cracking and tearing, especially when the sanshin is taken out of its natural habitat, the humid tropicality of the Ryukyu Islands. Up until recent times, skin breakage was never considered much of a problem, as the sanshin's construction allows for it to be fully disassembled, re skinned, and reassembled, usually with little time, cost, and inconvenience, as a number of sanshin craftsmen were heavily dotted throughout the Prefecture. When sanshin began to be exported across the world, skin breakages became a more prevalent issue, as no sanshin craftsmen existed outside of Okinawa, with Western luthiers unfamiliar with the construction of the instrument, or its use of natural skins. Sanshin exported to cold and/or dry countries have an increased vulnerability to skin cracks, tears and breaks, leading to the development of artificial sanshin skins made from a variety of materials, such as nylon and polyester. The quality, appearance, and price of these skins varies greatly, ranging from hard, thin skinned, high pitched and 'tinny' sounding polyester skins, to the more 'snake skin sounding' nylon skins, which replicate the layered composition of natural snake skin. Artificially skinned sanshin are popular due to their generally low cost and their invulnerability to different temperatures and atmospheres. The highest quality synthetic skin sanshin, which are available for as low as US$300, are the go to choice for professional Okinawan Folk Musicians who travel and play overseas. These days, with the sanshin's popularity rapidly expanding all over the world, and the desire of players to have the most traditional sanshin possible, a hybrid skin known as the kyoka bari style has been developed: a natural python skin is fitted to the sanshin and stretched with a strong, synthetic reinforcement fabric underneath. This proves a great compromise for those in dryer/colder/hotter climates. Like with its un reinforced predecessor, it is still good practice to maintain regular oiling of the reinforced kyoka bari skin to prevent over drying and cracking. There are also tailor made products available to avoid skin breakage, such as naturally oily leather circular pads that are placed on either side of the sanshin body during case storage. This prevents over drying which leads to breaking. The wooden parts of the sanshin the neck (sao), head/body (dou), and head (ten can be made with any of a large variety of hardwoods. Traditionally, the neck is crafted with the solid black core of the Okinawan Ebony tree, a species native to Okinawa, and the only ebony in the whole of Japan. This black ebony core is highly sought after for its strength and its traditional sound quality. Typically, Ebony trees no younger than 100 years old are used in sanshin construction the time necessary for the tree to grow a big enough black core to produce one or more instrument necks. Instruments made with Okinawan Ebony are among the most expensive sanshin made and sold today. Even Ebony instruments that forego authentic snakeskin for the cheaper and more durable nylon and polyester skins can be several times more expensive than an instrument made with other hardwoods. The other, more common hardwoods (used mainly for convenience, availability, and cost effectiveness) include Oak, Apitong, and Rosewoods (any number of species). There are 3 strings, called Gen. They can be made of Nylon or Silk. They are first attached to the base of the Dou (head), at the point where the end of the neck pole sticks out. A silk thread piece, known as an Itokake or Genkake is fitted onto the wood piece, then the strings are individually attached to the 3 loops of the Itokake, using a simple draw thru knot. The other end of the string are brought up the body and neck, and are the individually wound onto their respective pegs, called Karakui. Itokake, once only available in Gold color, are now being made in a variety of colors, to match a variety of Doumaki. Karakui, the tuning pegs, are generally made with whatever wood the neck is made from, but Ebony is most common, and desired for its strength. Acting much like the tuning pegs of the violin, cello, and other traditional western wood string instruments Karakui will require the use of Rosin (made of Pine resin, oils, ash, etc. ), after an initial period. The Rosin is applied as a thin and tacky layer, adding grip between the two wood pieces. Karakui are infamous for breaking with the slightest impetus, and are therefore readily available individually or in sets of 3. Karakui also act as another face of expression for the Sanshin they can be carved in a variety of different styles and designs, and finished in a range of colors, textures, and some can even be 'tipped' with Jade, Coral, or other stones, shells, and natural decorations. Another part of Sanshin's body is susceptible to damage and that is the head, or 'Ten'. It can be scratched, dented, or even completely broken off, if mishandled. A textile, simply called a Ten cover, is a small, elastic reinforced slip cover that is generally padded and quilted, to provide a bit of protection against surface damage. These Ten covers can be used at all times, or can be removed during play. Use during play will not effect sound quality. Ten covers come in as big of a variety as Doumaki, many made to match. The finishing touch, and arguably 'the Soul' of every Sanshin, is the Doumaki the decorative textile that surrounds the head of the Sanshin. Dou, meaning 'drum' and Maki, meaning 'Wrap'. Most often, Doumaki are made from modern fibers and methods, and display the Royal Crest of the Ryukyu Kingdom (Hidari Gomon), in rich black and gold. These days, a wide variety of both modern made and traditional hand woven Doumaki can be found both in Japan and by world citizens via the internet. They can range from US$10 (for traditional design and cheaper materials), all the way to US$175, for the magnificent hand woven Doumaki, made with hand spun silk or the famous Basho fu, 'silk' made from the trunks of Okinawan Banana trees. These high end Doumaki may also incorporate leather, python skin, Bingata fabric (Okinawan 'stencil & paste' dyeing), Minsaa weavings (traditional Ryukyu '4 & 5' Square patterns and other natural/modern materials. In addition to synthetic skins, another modern cost cutting adaptation is the 'New Wood' Sanshin an instrument that abandons any type of 'skinning' of the body, and instead utilizes a thin panel of wood composite. This wood face is then finished and decorated in any number of fashions. This 'New Wood' design has pioneered the seemingly popular 'Sanshin Kit'. This 'DIY' kit generally includes pre fabricated parts the Sao/Neck, the Dou/drum head base, and the Karakui/tuning pegs all of which come 'unfinished', awaiting the new owner's creative hands. Wood parts can be further sanded, stained/painted, oiled, lacquered, etc whatever the heart desires. Kits come with a traditional Doumaki, but the die hard artisan may choose to create their own unique, personally designed textile. It seems that in recent times, with the US Dollar and the Japanese Yen not exactly being of equal value, the cost of shipping to countries outside of Asia, is higher than the cost of the Kits themselves. A unique 'evolutionary tangent' of the Sanshin came about just after the Battle of Okinawa the deadliest action in the Pacific War. Civilians were corralled into US camps following the Battle, during the US take over. The Okinawans, allowed to bring nothing with them, insisted upon carrying on musical and dancing arts so important to their culture. With the assistance of their US captors, and their rations, a new type of Sanshin was made using a tin can, and most likely a broom pole. This changed everything for the downtrodden prisoners, bring a bit of peace and joy to their otherwise bleek situation. This war born Sanshin is now called Kankara Sanshin, or 'Can Sanshin, Can shin, etc.'. It is also the subject of the 'DIY Kit' approach to Sanshin

Тюнинг

Дәстүр бойынша, ойнаушылар су бұқасының мүйізінен жасалған бачи (плактромды) көрсету саусағына киеді. Бүгінде кейбіреулер гитара тізгісін немесе көрсету саусағының тырнағын пайдаланады. Амами аймағында ұзын, тар бамбук тізгілері де қолданылады, олар Окинава саншиніне қарағанда жоғарырақ дыбыс береді. Бамбуктан жасалған тізгік көпірі жіптерді былғарыдан көтереді, олар ақ түсті, бірақ Амамида сарғыш және жіңішке болады. Жіптердің дәстүрлі атаулары (қалыңнан жұқаға қарай) – ууджиру (男絃, "еркек жіп"), накаджиру (中絃, "орта жіп") және мииджиру (女絃, "әйел жіп"). Саншиннің бес құлағы бар, олар чиндами (ちんだみ) деп аталады:
Hon chōshi (本調子) – "стандарттық құлау" (яғни C3, F3, C4 Халықаралық биіктік нотациясы бойынша)
Ichi agi chōshi (一揚調子) – "бірінші жіп көтерілген құлау" (яғни E3, F3, C4)
Ni agi chōshi (二揚調子) – "екінші жіп көтерілген құлау" (яғни C3, G3, C4)
Ichi, ni agi chōshi (一、二揚調子) – "бірінші және екінші жіптер көтерілген құлау" (яғни D3, G3, C4)
San sage chōshi (三下げ調子) – "үшінші жіп төмендетілген құлау" (яғни C3, F3, B3)

Музыкалық нота

Саншиннің ноталары кункунши () деп аталатын ерекше транскрипция жүйесімен жазылады. Оның аты оның даму кезінде кеңінен танымал болған қытай мелодиясының алғашқы үш нотасымен байланысты. Оның авторы Монгаку Терукина немесе оның шәкірті Чоки Якаби (屋嘉比朝寄) деп есептеледі, бұл шамамен 1700 жылдардың басында немесе ортасында болған. Саусақтардың нақты орналасуын көрсету үшін канжи жинағы қолданылады. Еуропалық нотациядан өзгеше, кункунши тек саншин арқылы ғана түсіндіріледі.