Жұмыртқа клеткасын қамтитын қуыс – аналық бездегі фолликула. Менструалдық циклға әсер ететін гормондарды бөліп шығарады. Репродуктивті денсаулық туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір жұмыртқа жасушасын қамтитын құрылым. Жұмыртқалық фолликул – жұмыртқалықтарда кездесетін, көлемдік пішінге жақын жасушалық жиынтық. Ол менструалдық цикл кезеңдеріне әсер ететін гормондарды бөліп шығарады. Жасөспірім шаққа жеткен кезде әйелдерде шамамен 200 000 – 300 000 фолликул болады, олардың әрқайсысы овуляция кезінде ұрықтандыру үшін жұмыртқа жасушасын (жұмыртқа) босатуға мүмкіндік береді. Бұл жұмыртқалар әр менструалдық циклде бір рет дамиды, ал әйелдің репродуктивтік өмірінде шамамен 450–500 жұмыртқа овуляцияға шығады.
Structure containing a single egg cell
An ovarian follicle is a roughly spheroid cellular aggregation set found in the ovaries. It secretes hormones that influence stages of the menstrual cycle. At the time of puberty, women have approximately 200,000 to 300,000 follicles, each with the potential to release an egg cell (ovum) at ovulation for fertilization. These eggs are developed once every menstrual cycle with around 450–500 being ovulated during a woman's reproductive lifetime.
Құрылымы
Жұмыртқалық фолликулдар – әйел репродуктивті биологиясының негізгі бірліктері. Олардың әрқайсысы бір ооциттен (жетілмеген жұмыртқа жасушасы) тұрады. Бұл құрылымдар белгілі бір кезеңдерде өсуге және дамуға басталады, нәтижесінде адамда әдетте бір құзырлы ооцит овуляцияланады. Олар гранулоза жасушаларынан және фолликулдың текасынан да құралған.
Ovarian follicles are the basic units of female reproductive biology. Each of them contains a single oocyte (immature ovum or egg cell). These structures are periodically initiated to grow and develop, culminating in ovulation of usually a single competent oocyte in humans. They also consist of granulosa cells and theca of follicle.
Ооцит
Ай сайын бір жұмыртқалықтан пісіп-жетілген жұмыртқа (ооцит) шығады. Мұндай ооциттің ядросы бастамалық көпіршік деп аталады (суретті қараңыз).
Once a month, one of the ovaries releases a mature egg (ovum), known as an oocyte. The nucleus of such an oocyte is called a germinal vesicle (see picture).
Құмулус оопхор
Cumulus oophorus – жұмыртқалық фолликуланың ішінде де, овуляциядан кейін де жұмыртқа жасушасын қоршап тұратын жасушалардың (cumulus cells) жиынтығы.
Cumulus oophorus is a cluster of cells (called cumulus cells) that surround the oocyte both in the ovarian follicle and after ovulation.
Мембраналық түйіршік
Онда көптеген гранулозды жасушалар бар.
It contains numerous granulosa cells.
Гранулоза жасушасы
Гранулозалық немесе фолликулярлық жасушалар – фолликула ішіндегі жұмыртқа жасушасын қоршап тұратын жасушалар; олардың саны қан айналымындағы гонадотропиндердің деңгейі жоғарылағанда тікелей артады немесе тестостерон деңгейі төмендегенде азаяды. Олар сондай-ақ жұмыртқалық гормондардың синтезін реттеуге қатысатын пептидтерді өндіреді. Фолликулға ынталандыратын гормон (ФСГ) гранулоза жасушаларын өз беттерінде лютеинизациялау гормоны (ЛГ) рецепторларын өндіруге итермелейді; қан айналымындағы ЛГ осы рецепторларға байланысқанда, жасушалардың көбеюі тоқтатылады.
Granulosa cells or follicular cells are cells that surround the oocyte within the follicle; their numbers increase directly in response to heightened levels of circulating gonadotropins or decrease in response to testosterone. They also produce peptides involved in ovarian hormone synthesis regulation. Follicle stimulating hormone (FSH) induces granulosa cells to express luteinizing hormone (LH) receptors on their surfaces; when circulating LH binds to these receptors, proliferation stops.
Фолликулдың текасы
Гранулоза жасушалары өз кезегінде жасушадан тыс матрицаның жұқа қабатымен – фолликулярлық базалық мембранамен немесе базалық ламинамен (суретте фибро-қан тамырлық қапталған) қоршалған. Базалық ламинаның сыртында тека ішкі және тека сыртқы қабаттары орналасқан.
The granulosa cells, in turn, are enclosed in a thin layer of extracellular matrix – the follicular basement membrane or basal lamina (fibro vascular coat in picture). Outside the basal lamina, the layers theca interna and theca externa are found.
Даму
Алғашқы фолликулдарды қалың көзбен көруге болмайды. Бірақ, олар ақырында бастапқы, екінші және үшінші деңгейлі көкжауық фолликулаларға дамиды. Үшінші деңгейлі көкжауық фолликулалар (сондай-ақ "жетілген көкжауық фолликулалар" немесе "пісіп жетілген көкжауық фолликулалар" деп те аталады) кейде Грааф фолликулалары деп аталады (Регнье де Граафтың есімімен). Адамдарда жұмыртқа жасушалары туылмас бұрын жұмыртқалықта қалыптасады және 50 жылға дейін белсенділік күтуде жата алады. Жарылғаннан кейін фолликула сары денеге айналады.
Primordial follicles are indiscernible to the naked eye. However, these eventually develop into primary, secondary and tertiary vesicular follicles. Tertiary vesicular follicles (also called "mature vesicular follicles" or "ripe vesicular follicles") are sometimes called Graafian follicles (after Regnier de Graaf). In humans, oocytes are established in the ovary before birth and may lie dormant awaiting initiation for up to 50 years. After rupturing, the follicle is turned into a corpus luteum.
Жұмыртқалық фолликулдардағы овуляция
Кең көріністе, бастапқы фолликулогенезден преовуляторлық фолликулға дейінгі толық фолликулогенез оотидогенездегі мейоз I сатысында жүзеге асады. Ерлер мен әйелдердегі ұрықтық даму гаметогенезге дейін ортақ жолмен өтеді. Дегенмен, гаметогониялар жыныс бездеріне енгеннен кейін, олар осы соматикалық жасушалармен байланысуға тырысады. Даму жалғасып, гаметогониялар огонияға айналады, олар жасуша қабатымен (прегранулоза жасушалары) толық қоршалған. Огониялар митоздық бөліну арқылы көбейеді; бұл көбею огониялар мейозға өткенде тоқтатылады. Митоз арқылы көбеюдің уақыты түрге байланысты емес. Адам ұрығында митозға түсетін жасушалар жүктіліктің екінші және үшінші триместрінде байқалады. Мейоз процесі басталғаннан кейін огониялар (қазір алғашқы ооциттер деп аталады) енді көбейе алмайды. Сондықтан гаметалардың жалпы саны осы кезде анықталады. Алғашқы ооциттер бөлінуді тоқтатқаннан кейін жасушалар ұзаққа созылған "тынығу фазасына" енеді. Бұл "тынығу фазасы" немесе диктиат фазасы адамда елу жылға дейін созуы мүмкін. Әр айда мейоз I-ді аяқтайтын бірнеше алғашқы ооциттердің ішінде тек біреуі немесе бірнеше функционалды ооциттер, яғни доминантты фолликулдар ғана жетіліп, овуляцияға ұшырайды. Жетілуге кіріскен басқа фолликулдар регрессияға ұшырап, атрезиялық фолликулдарға айналып, біртінде деградацияланады. Алғашқы ооцит жетілген жұмыртқалық фолликулдарда екінші ооцитке айналады. Сперматозоидтан айырмашылығы, жұмыртқа ұрықтанғанға дейін мейоздың екінші сатысында тоқтатылады. Сперматозоидпен ұрықтанғаннан кейін екіншілік ооцит мейоздың екінші бөлігін жалғастырып, зиготаға айналады.
In a larger perspective, the whole folliculogenesis from primordial to preovulatory follicle is located in the stage of meiosis I of ootidogenesis in oogenesis. Embryonic development in males and females follows a common pathway before gametogenesis. Once gametogonia enter the gonadal ridge, however, they attempt to associate with these somatic cells. Development proceeds and the gametogonia turn into oogonia, which become fully surrounded by a layer of cells (pre granulosa cells). The oogonia multiply by dividing mitotically; this proliferation ends when the oogonia enter meiosis. The amount of time that oogonia multiply by mitosis is not species specific. In the human fetus, cells undergoing mitosis are seen until the second and third trimester of pregnancy. After beginning the meiotic process, the oogonia (now called primary oocytes) can no longer replicate. Therefore, the total number of gametes is established at this time. Once the primary oocytes stop dividing the cells enter a prolonged 'resting phase'. This 'resting phase' or dictyate stage can last anywhere up to fifty years in the human. For several primary oocytes that complete meiosis I each month, only one or a few functional oocyte, the dominant follicles, completes maturation and undergoes ovulation. The other follicles that begin to mature will regress and become atretic follicles, eventually deteriorating. The primary oocyte turns into a secondary oocyte in mature ovarian follicles. Unlike the sperm, the egg is arrested in the secondary stage of meiosis until fertilization. Upon fertilization by sperm, the secondary oocyte continues the second part of meiosis and becomes a zygote.
Клиникалық маңызы
Жұмыртқалық қуысының диаметрі шамамен үш сантиметрден асатын кез келген фолликула жұмыртқалық киста деп аталады. Жұмыртқалық функциясын фолликулалық көлемді гинекологиялық ультрадыбыспен зерттеу арқылы бағалауға болады. Қазіргі таңда үш өлшемді қайта құрылған ультрадыбыстық кескіндерден жұмыртқалық фолликулаларының көлемін жылдам және автоматты түрде өлшеу мүмкін. Фолликуланың жарылуы құрсақ астындағы ауырсынуға (mittelschmerz) алып келуі мүмкін және бала тудыру жасындағы адамдарда айырмашылықты диагноз қою кезінде қарастырылуы керек. Криоконсервациялау және криоконсервациядан кейін тінді өсіру. Жұмыртқалық тінін криоконсервациялау, репродуктивтік функциясын табиғи лимиттен тыс сақтағысы келетін немесе рак терапиясы, мысалы гематологиялық қатерлі ісіктер немесе сүт безі қатерлі ісігі репродуктивтік әлеуетіне қауіп төндіретін адамдар үшін қызығушылық тудырады. Фолликулаларды in vitro жағдайында өсіру үшін, фолликулалардың өсуін оңтайландыруға арналған әр түрлі техникалар бар, оның ішінде анықталған орта, өсу факторлары және үш өлшемді жасушадан тыс матрицалық қолдауты пайдалану. Молекулалық әдістер және иммуноанализ даму сатысын бағалауға және тиісті дифференциацияны бағыттауға мүмкіндік береді.
Any ovarian follicle that is larger than about three centimeters is termed an ovarian cyst. Ovarian function may be measured by gynecologic ultrasonography of follicular volume. Presently, ovarian follicle volumes can be measured rapidly and automatically from three dimensionally reconstructed ultrasound images. Rupture of the follicle can result in abdominal pain (mittelschmerz) and is to be considered in the differential diagnosis in people of childbearing age. Cryopreservation and culture tissue after cryopreservation. Cryopreservation of ovarian tissue is of interest to people who want to preserve their reproductive function beyond the natural limit, or whose reproductive potential is threatened by cancer therapy, for example in hematologic malignancies or breast cancer. For in vitro culture of follicles, there are various techniques to optimize the growth of follicles, including the use of defined media, growth factors and three dimensional extracellular matrix support. Molecular methods and immunoassay can evaluate stage of maturation and guide adequate differentiation.