Кіріспе
Уэльс аңыздарының мифтік патшасы Еудаф Хен (Еудаф "Ескі") – Уэльс дәстүріндегі тұлға. Ол "Максен Вледигтің арманы" уэльс прозалық әңгімесі және Монмуттың Джеффриінің "Британия патшаларының тарихы" латын жылнамасы сияқты көздерде британиялықтардың патшасы және Элен Луиддог пен Конан Меридоктың әкесі ретінде еске алынады. Ол сондай-ақ уэльс шежірелерінде де кездеседі. Монмуттың Джеффриі оны Октавиус деп атайды, бұл ежескі уэльс/бретон тіліндегі Оутхам сөзінің бұрмаланған және жалған латыншасы (кейіннен Еудаф деп жазылған). Mostyn MS. 117 бойынша ортағасырлық уэльс шежіресінде Еудаф Артур патшаның тікелей атасы екені айтылады.
Eudaf Hen (Eudaf "the Old") is a figure of Welsh tradition. He is remembered as a King of the Britons and the father of Elen Luyddog and Conan Meriadoc in sources such as the Welsh prose tale The Dream of Macsen Wledig and Geoffrey of Monmouth's Latin chronicle Historia Regum Britanniae. He also figures into Welsh genealogies. Geoffrey of Monmouth calls him Octavius, a corruption and faux Latinization of Old Welsh/Breton Outham (later spelled Eudaf). According to the medieval Welsh genealogy from Mostyn MS. 117, Eudaf was a direct ancestor of King Arthur.
Этимология
Қазіргі уэльс тіліндегі Eudaf (Орта уэльс тілінде Eudav, ерте уэльс тілінде Out(h)am) бритон тілінен келген *Aui tamos сөзінен шыққан, мағынасы "Өте ерікті, бекем" болып табылады.
Монмут қаласының Жеффри
Монмутский Джеффри өзінің Historia Regum Britanniae еңбегінде оның атын латынша Октавиус деп көрсетеді және оны әкесі Константиннің қайтысынан кейін Британия патшасы болған Константин I-нің жартылай бауыры ретінде таныстырады. Соңында Константин Рим императоры болып жарияланады, ол Британияны проконсулдың басқаруына қалдыруға мәжбүр болады. Октавиус (Еудаф Хен), Рим үкімшілігіне қарсы көтеріліс ұйымдастырып, проконсулды өлтіріп, өзін патша деп жариялайды. Константин өзінің інісі Трахернге, қалаған король Коэльдің інісіне, Британияға үш легионды жіберіп жауап береді. Трахерн "Керпериске" қонды, оны басып алады, ал Октавиус рим легиондарымен күресу үшін бүкіл аралды әскерге шақыруға мәжбүр болады. Октавиус Винчестердің сыртындағы жазықта Трахернмен шайқасып, жеңіске жетеді. Трахерн Албаға (Шотландияға) қашып, жерді тоналайды, ал Октавиус оның соңынан қуады. Олар Вестморлендте кездеседі, Октавиус жеңіліп, Британиядан қуылды. Трахерн патшалық тәжді өзіне иеленеді, ал Октавиус Норвегия королі Гунберттен жәрдем сұрайды. Британияда Октавиус жақтастары Трахернге шабуыл жасап, оны Лондонның жанында өлтіреді, бұл Октавиусқа Британияға оралуға мүмкіндік береді. Ол рим әскерін таратып, Британия тағын қайтадан иеленеді, зор байлыққа және беделге ие болады. Ақырында, Корнуолл герцогы Карадокус Октавиусқа өзінің жалғыз қызы Еленді жаңа Рим императоры Максимианға (Магнус Максимусқа) үйлендіруді ұсынады, осылайша британдық және римдік тәждерін біріктіруді көздейді. Октавиус келіседі, ал Карадоктың ұлы Мауриций бұл ұсыныспен Римге жіберіледі. Бірақ Октавиус немересі Конан Мериадок (кей жерлерде оның ұлы) осы одаққа қарсы болып, келген Максимианға шабуыл жасауға әрекеттенді. Соңында Карадок бейбітшілікті қалпына келтіреді, ал Октавиус Максимианның пайдасына тақтан бас тартады.
Сент-Гуртиерннің бретондық өмірі
Еудаф Хен өзінің есімінің ежелгі жазылуын қолданып, 1118 және 1127 жылдар аралығында жинақталған Бретон латын Кемперле Картуляриясына енгізілген Сент-Гуртиерн өмірінен алынған, құрастырылған генеалогияда Оутхам Сенис (Оутхам "Ескі") деп еске алынады. Бұл мәтін Сент-Гуртиерннің тегін Бели (Бели Мавр) – Оутхамның ұлы, Оутхам – Максимианның (Максимус) ұлы, Максимиан – Константиннің ұлы, Константин – Еленаның ұлы деп көрсетеді, Еленаның "Христос Кресін ұстаған деп есептелгені" айтылады. Оутхамның тағы бір ұлы – Кенан (Конан Меридок), ол Бретаньнің негізін қалаушы болған деп есептеледі. Дәлелдер көрсеткендей, Сент-Гуртиерн өмірінің бастауы Уэльсте жатыр. Мәтіннің авторы Гурхеден ақпарат көзінің "Айданның ұлы Иутаэль" екенін айтады; Иутаэль есімі Уэльс және Бретаньде белгілі бритондық есім болғанымен, Гейлдік Айдан ертедегі Бретаньде кездеспейді, бірақ Уэльсте белгілі. Бұған қоса, Гуртиерннің шежіресі Уэльс киелісі Кадокқа басқа жерлерде жатқызылған тектің ұқсас болуын көрсетеді, бұл Уэльс тегін меңзейді.
Максен Вледигтің арманы
Мейбиногион ертегісі «Брудуйт Максен Вледик» (Максен Вледигтің арманы) Джеффридің нұсқасынан кейінгі қолжазбаларда жазылғанымен, екі әңгіме өте ерекше, сондықтан ғалымдар арман Джеффридің нұсқасына толығымен негізделмегенін келіседі. Арманның баяны сондай-ақ Триадтардағы мәліметтермен жақсы сәйкес келеді, сондықтан ол ертеректегі дәстүрді көрсетеді. Рим императоры Максен Вледиг бір түні ғажайып, алыс елдегі әдемі қызды армандайды. Оянғаннан кейін ол бүкіл жер бетіне оны іздеу үшін адамдарын жібереді. Көп қиындықтардан кейін олар қызды Уэльстегі бай Сегонтиум (Кернарфон) қамалында табады және императорды оған жеткізеді. Ол тапқанның бәрі арманындағыдай, оның ішінде оның жас, gwyddbwyll ойнайтын ағалары – Цинан (Конан Меридок) және Гадеон, сондай-ақ оның әкесі, король Еудаф Хен, Карадаук ұлы (Карадог ап Бран). Қыз, аты Элен немесе Элен Ллвиддавк, оны қабылдап, жақсы көреді. Эленнің бойжеткендігін байқаған Максен оның әкесіне Британия аралының билігін сыйлайды және оның қалыңдығы үшін үш қамал салуға бұйырады. Максеннің болмауында жаңа император билікті басып алады және оған қайтып келмеуді ескертеді. Цинан мен Гадеон бастаған Британиялықтардың көмегімен Максен Галлия мен Италия арқылы өтіп, Римді қайта жаулайды. Британдық одақтастарына алғысын білдіре отырып, Максен оларды Галлияның бір бөлігімен марапаттайды, ол Бретань деп аталады.
Сент-Катвгтың (Llyma weithon ach Cattwc sant) тұқымы
Кинян, Эвдафтың ұлы, Кустениннің ұлы, Максеннің ұлы, Максимианның ұлы, Константиннің ұлы, Кустеинтің ұлы.
Кунеда тұқымдасы (Кунеда өсімдігі)
Коэль Хеннің әйелі Гадеонның, Еудаф Хеннің ұлының қызы болған (Gwreic Coyl hen oed verch Gadeon m Eudaf hen vchot).
Морганның ұрпағы Овейннің ұлы (Ach Morgan ab Owein)
Герейнт Ербиннің ұлы, [Кустенниннің ұлы] Кинваурдың ұлы, Тудваулдың ұлы, Гурваурдың ұлы, Гадеонның ұлы, Цинанның ұлы, Еудаф Хеннің ұлы.
Мостин М.С. 117 -дегі шежірелер
Артур Втирдің ұлы, Кустенхиннің ұлы, Кинуаурдың ұлы, Тутувалдың ұлы, Моруардың ұлы, Еудафтың ұлы, Кадурдың ұлы, Киннанның ұлы, Карадауктын ұлы, Бранның ұлы, Ллир Ллетиэйттің ұлы.
Гвиненд әміршілігінің үш рет " Дистаф " арқылы өткен кездері
Олардың бірі – Гадеан ап Киннан аб Эудаф ап Карадгог ап Бран ап Ллор Лледиаиттың қызы Страдвеул болды; және Коэль Годебогтың әйелі Страдвеул Дифрурдың анасы және Коэльдің ұлы Ценеудің анасы еді.