Кіріспе

Румын мифологиясында Мештерул Маноле (шамамен: Бас шебер Маноле) – Валахиядағы Куртеа де Аргеш монастырының бас сәулетшісі болған. Собордың құрылысы туралы миф халық поэмасы "Аргеш өзеніндегі монастырь" ("Монастиря Аргешулуи") арқылы жеткізіледі. Поэмада Маноле адамдық құрбандықсыз монастырь салу мүмкін емес деп санайды және барлық күш-жігеріне қарамастан, жүкті әйелін ғимараттың қабырғаларына қамап, құрбан етуге мәжбүр болады. Халық балладасы стилінде жазылған поэма фольклор әдебиетіндегі "эстетикалық мифтің" мысалы ретінде қарастырылады, оның мәні – жаратылыстанушының өзін-өзі құрбан етуінен тұрақты және бірегей ештеңе құрылмайды деген сенімде жатыр. Георгий Калинеску Мештерул Манолені, Миорицаны, Збураторулді және Докия мен Траянды румын халық әдебиетінің төрт негізгі мифінің бірі деп санады.

Сюжет

Мастер Маноле туралы аңыз: Қара ханзада Раду (Раду Негру) елдегі ең әдемі монастырды салуды қалағандықтан, сол кездегі ең шебер тасшы Маноле мен оның 9 серігін жалдады. Құрылыс барысында монастырь қабырғалары үнемі құлап жатқандықтан, ханзада Маноле мен оның жұмысшыларын өлтірумен қорқытты. Олар ағаштан қанат жасап, шатырдан ұшып кетуге тырысты. Бірақ, бірінен соң бірі, барлығы да жерге құлап түсті. Маноле есімімен аталатын таза сулы құдық, Маноленің өзі құлаған жерді көрсетеді деп сендіреді.

Негру Вода

Әңгімедегі Негру Вода – Ţara Românească (Валлахия) мемлекетін дәстүрлі түрде құрған Раду Негру мен шіркеуді салған тарихи тұлға Неагое Басарабтың қосылысынан туған кейіптей көрінеді.

Жарияланым және мұра

"Миорица", "Тома Алимош" және "Долка" сияқты, оны Василе Александри 1852 жылы "Поэзия халықтық, баллада (Cântice bătrânești) adunate și îndreptate de Vasile Alecsandri" атты румын халық шығармаларының алғашқы жинағында жариялады. Халық мәтінінің бірнеше нұсқасы болғанымен, автор анонимді болғандықтан және баллада ұрпақтан ұрпаққа ауызша жеткендіктен, Александри жариялаған нұсқа әдеби формада қалыптасқан. Көптеген румын жазушылары осы аңызды туындының мотиві және шабыт көзі ретінде пайдаланған. Олардың ішінде Лучиан Блага ("Местерул Маноле" театры пьесасында) мифті заманауи түсінікке жеткізді. Благаның нұсқасында Маноланың өзін-өзі құрбан етуі ханзада Радудың қандай да бір әрекетінен туындамайды, оның орнына бұл жекелей ізденіс болып табылады.

Талдау

Ананың рөлі, әсіресе, ғалымдар тарапынан кеңінен талқыланды, көбінесе Манолеге деген адалдығы мен сезімталдығынан ешқашан мойын бұрмайтын, оны тоқтатуға бағытталған табиғаттан тыс күштерге де қарсы тұратын, үлгілі әйел ретінде қарастырылды. Бірақ, бұл сонымен қатар, әйелдерді өздерін құрбан етуге және күйеулерінің жұмысы үшін үйдің төрт қабырғасына қамалуға мәжбүрлейтін неке институтына жасалған феминистік сын ретінде де қарастырылды. Маноле мен басқа шеберлердің ағаш қанаттар жасап, шатырдан қашуға тырысуы тек румын нұсқасында ғана кездеседі және бұл Икар мифінің бір түрі болып табылады.

Ұқсастықтар

Венгрия мәдениетіндегі ұқсас әңгіме – Келемен ("Келемен, кірпішші"), оның мазмұны Маноле туралы әңгімемен бірдей. Тағы бір оқиға – Албанияның Шкодра қаласындағы Розафа қамалы туралы. Розафа үш бауырдың ең кішісінің әйелі еді, олар қамал салып бітіру үшін оны тірідей қабырғаға кірпішпен мұрап қойды. Сербияда "Скадар қамалының салынуы" да "тірідей қабырғаға мұралған әйел" мотивін қолданады. Осындай әңгімелер Ішкі Моңғолияда (Хунн қаласы Тонгванченгпен байланысты) және Оңтүстік Балқанда, Черногорияда, Болгарияда және Грецияда (Арта көпірі) кездеседі. Болгарияда Манол есімді шебер құрылысшы туралы аңыз бар, ол Эдирнедегі Селимие мешітінің минаретінен өзі жасаған бүркіт қанаттарымен ұшып кеткен. Жапониядағы Мацуэ қамалы туралы аңыз да осыған ұқсас. Бағалаулар бойынша, осы мифтің 700-ден астам жергілікті түрі бар.