Кіріспе
Румын саясаткері және ақыны Октавиан Гога (1 сәуір 1881 – 7 мамыр 1938) – румынның оң жақтағы саясаткері, ақын, драматург, журналист және аудармашы.
Octavian Goga (; 1 April 1881 – 7 May 1938) was a Romanian far right politician, poet, playwright, journalist, and translator.
Ерте өмір
Октавиан Гога 1881 жылғы 1 сәуірде Оңтүстік Карпаттың солтүстік беткейіндегі Рашинари ауылында, 778 Улица Попилор үйінде, православие дінінің қызметкері Иосиф Гога мен Аурелияның ұлы болып дүниеге келді. Аурелия – мұғалім және жастық шағында «Telegraful Român» газеті мен «Familia» журналында қызметтес болған. 1886 жылдан 1890 жылға дейін Гога туған ауылындағы бастауыш мектепте оқыды. Оның қарындасы Виктория ерте қайтыс болғандықтан, ол «Дăscălița» поэмасының кейіпкері болды, ал патриот зиялы Моизе Фрацила «Дascălul» поэмасындағы кейіпкер болуы мүмкін. Оның көптеген демалыстары, ол әртүрлі өмірбаяндық мәтіндерде айтқандай, әкесінің туған ауылында, Алба округінің Crăciunelu de Sus ауылында, Târnava Mică өзенінің жанында, қазіргі Cetatea de Baltă коммунасының құрамында өтті. Ауылдағы отбасылардың шамамен 20%-ы Гога есімін тасыды. Ақын былай деді: «Crăciunelului delnițele-дегі шаруалардың өмірі – «Плугарий мен Клякаши» тудырған шабытым». 1890 жылы ақын Сибиудегі мемлекеттік гимназияға (қазіргі Георге Лазар Ұлттық колледжі) оқуға түсті және 1899 жылға дейін оқыды, содан кейін Брашовтағы румын гимназиясына (қазіргі Андрей Шагуна Ұлттық колледжі) ауысты. 1900 жылы гимназияны бітіргеннен кейін Будапешт университетінің әдебиет және философия факультетіне оқуға түсіп, Берлинде оқуын жалғастырып, 1904 жылы аяқтады. 1906 жылғы 14 қазанда ол Трансильваниядағы ең бай румындардың бірі, Сибиудегі «Albina» банкінің директоры, саясаткер және банкир Партения Косманың кіші қызы Хортензия Козмаға үйленді. Салтанатты рәсім Сибиудегі Митрополиттік соборында өтті, Александрина мен Александру Влахутса олардың куәгерлері болды. 14 жылдан кейін неке бұзылып, Гога 1921 жылғы қаңтарда әнші Ветурия Тритеануға (туған аты Мурэшан) үйленді. Гога 1918 жылы Париждегі Ұлттық Румын Комитетінің (Comitetul Național Român) мүшесі болды.
Журналистикаға дебют
12–24 желтоқсанда (№ 275, 1098 б.) «Трибуна» (Сибиу) газеті оның алғашқы өлеңі «Онда және қазір» атты туындысын «Тави» деген атпен жариялады. Ион Поп Ретеганул («Revista Ilustrată» (Бистрица)) оған редакцияға хат жазып: «Жас досым, сізде талант бар, оны ынтамен дамытыңыз, себебі сіз ұлы бола аласыз. Жақсы күн таңнан-ақ көрінеді. Студенттік міндеттеріңізді естен шығармаңыз». Осы қолдаудан кейін «Ну и феричире пе пямънт» атты жарты беттік өлеңі жарық көрді. Сибиудегі венгр тіліндегі гимназияның оқушысы Гога он жетіге толмаған еді. Одан кейін ол Иосиф Вулканның «Revista Familia» (Орадея, XXXIV жыл, 1898, № 44, 13 қараша) және «Трибуна» мен «Лучеафърул» газеттерінде (№ 11, 1 желтоқсан 1902, № 14–15, 1 тамыз 1903) «Октавиан» және кейін «Ник. Отава» аттарымен өлеңдерін жариялады. 1903 жылдың 15 қыркүйегінде ол алғашқы өлеңін («Sfârșit de septembrie») «Лучеафърулде» «Октавиан Гога» деген атпен қол қойды. 1902 жылдың 1 шілдесінде Трансильваниядағы румындардың ұлттық мәдениеті мен саяси бірлігі үшін шығарылатын «Лучеафърул» басылымы Будапештте жарық көрді, онда Гога көптеген өлеңдерін жариялады. Журналдың құрылуы Будапешттегі «Петру Майор» қоғамында белсенді болған румын студенттеріне байланысты болды: Александру Чиура, бірінші нөмірдегі «In lieu de programme» мақаласының авторы, және 1933 жылы журналдың атауы «сол кездегі ой-сезім және әдеби санамен байланысты» деді Гога. «Поэзия» (1905) жинағына енген Гоганың көптеген туындылары «Лучеафърул» журналында жарық көрді, оның беттерінде ақын нағыз әдеби талант екенін дәлелдеді. 1904 жылы танымал «Олтул» өлеңі «Лучеафърулде» (III жыл, № 4, 15 ақпан, 91–92 б.) жарық көрді, содан кейін № 7, 10 сәуір, 151-бетте «Ник. Отава» атты «Дэскэлиця» өлеңі, ал 1905 жылы «Plugarii», «Lăutarul», «Dascălul», «Rugăciune» және «Clăcașii» өлеңдері жарияланды.
Редакциялық тұңғыш рет жарияланған сын пікірлер
Гога Иларий Ченди, Секстиль Пушкариу, Николае Иорга, Ион Горун, Василе Голдиш және Евгений Ловинескудің ұсыныстарымен әдебиетке қадам шегізді. 1905 жылы «Poezii» жинағы Будапештте жарық көрді, 1907 жылы Бухаресттегі «Минерва» баспасында қайта басылды, ал 1910 жылы Сибиуде жарық көрді. Бұл редакциялық дебют, шын мәнінде әдеби құбылысқа айналды, содан кейін ақынның аты көпшілікке кеңінен танылды. Әдеби сыншы Иоан Доду Балан Гоганың жинағының «румын жаны үшін жаңа дәуірдің басталуын білдіретінін» айтты, себебі «біздің тіліміздің күші, тазалығы мен әуені, түстердің байлығы, идеялардың жаңалығы, ойлардың тыныштығы, сөздердің әсемдігі және осы өлеңдерде шоғырланған салауатты ұлттық негізді ешкім асырып түспеді». Бұл жинақтағы өлеңдер «ұлы туындылар» деп есептеледі, ал ең білгір сыншылар «румын лирикасы тарихындағы осы құбылыстың әлеуметтік, ұлттық және эстетикалық маңызын түсінеді». «Revista Familia» журналындағы мақаладан кейін Иосиф Вулкан «Așa a fost să fie» поэмасы жарық көрген кезде Гоганың «тек халық жанынан шабыт алған ерекше талант» екенін, ал поэманың «әдеби құбылыс» екенін бағалады. «Өлеңдер» жинағы сыншылар мен жазушылар тарапынан ыстық қарсылық алды. Титу Майореску 1866 жылғы эстетикалық теориясын қайта қарастырды («Саясат – ақылдың өнімі; поэзия – және қиялдың өнімі болуы керек, әйтпесе оның мазмұны болмайды: біреуі екіншісін жоққа шығарады»). «Юнимия» мектебінің тәрбиеленушісі саясат тұжырымына патриотизмді саяси әрекеттің бір бөлігі ретінде енгізіп, ақырында [патриотизмнің] Гога поэзиясының бір көзіне айналып, оны ең табиғи түрде шабыттандыратынын мойындады. Мұның дәлелі – халықтың өмірінен қарапайым бейнелерді алып, сипаттаумен байланысты, олар кенеттен қалыпты құндылығы мен мақсатына қоса, ерекше мәнге ие болады, оны ерекше жарқындық деп айтуға болады, мұны тек ұлттық мұраны қорғау үшін күрес қызуымен түсіндіруге болады». Секстиль Пушкариу, Иоан Лука Карагияле, Джордж Кошбук, Александру Влахуца, Евгений Ловинеску, Барбу Стефанеску Делавранча және Джордж Пану да құрметті пікірлерін білдірді. Карпаттың екі жағындағы ұлт ақыны саналатын Гога 25 жасқа толған кезде көрнекті әдеби беделге ие болды.
Өлім
Ол Ciucea қамалында жалғыз зейнеткерлікке шықты, бірақ оның әйелі Бухарестте қалуды артық көрді. 1938 жылдың 5 мамырында Гога сарай үйінің саябағында инсульт алып, денесінің бір жағы қозғалмай қалды және комаға түсті. Екі күннен кейін, 1938 жылдың 7 мамырында сағат 14:15-те 57 жасында қайтыс болды. Король Кароль II оның қазасына орай ұлттық жерлеу рәсімін ұйымдастыруды бұйырды, ол 10 мамыр мерекесіне байланысты 11 мамырда басталуға тиіс болды. Жесенбі, 8 мамыр және дүйсенбі, 9 мамыр күндері екі күн бойы Сиукеядағы табыттың алдында зиярат етушілер көп болды. 10 мамырда жерлеу пойызы Бухарестке аттанды. Табут 11 мамырда Афинеумның ротондасына қойылды, онда 14 мамырда ұлттық жерлеу рәсімі өткізілді. Оның өсиетіне сәйкес, ешқандай сөз айтылмады және оның денесіне нацистік свастика салыныпты. Гога Бухаресттегі Беллу зиратына жерленді. Кейін ақынның тілегі бойынша оның мәйіті Цюцеядағы сарайына қайта жерленді.
Журналистік қызмет
Ақынның журналистік қызметінің бастауы 1 шілде 1902 жылы Будапештте Александру Чиура және Октавиан Тăслауанумен бірге оның ұсынысымен құрылған Luceafărul журналымен байланысты. Гога 1912 жылға дейін бас редактор немесе директор болып қалды. Luceafărul журналының пайда болуы көбінесе жас студенттердің алаңдаушылықтары мен қайғы-қасіреттерімен үйлесіп, олардың ортақ армандарымен шабыттанды: «Біздің журнал, жастардың органы ретінде, бізді көпшілікке жақынырақ таныстыруға, көпшілік пен жастар арасындағы байланысты нығайтуға арналған». Будапешт жастары бүкіл қоғамның мүдделерін қорғау міндеті бар екенін білді. «Осындай мол идеялармен», - деп мойындайды Гога, - «1902 жылы Будапештте Luceafărul журналы құрылды. Мен төрт жыл Будапештте, бір жыл Берлинде болдым, жанның бірлігі идеясын нығайта отырып, алға жылдықтардық жолмен жүрдік». Luceafărul 1902 жылдың 1 шілдесінде А. П. Бэнуцтың бастамасымен және материалдық қолдауымен, сондай-ақ патриоттық румын студенттерінің тобының қолдауымен Будапештте жарық көрді. «Трансильванияда да әдеби журнал жетіспеді», - деді Гога, - «оның беттерінде біздің ұлтымыздың басқа аймақтарынан ерекшеленетін жергілікті ерекшеліктері бейнеленді». Октавиан Гоганың Luceafărul журналының дамуына қосқан үлесі зор болды: «Октавиан Гога, - деп жазды Ион Чинезу, - басқа журналдар үшін жазды, тіпті кейбіреулерін құрды; оның есімі Luceafărulмен байланысты». Румын әдебиеті мен мәдениеті жөніндегі Трансильвания қауымдастығында (ASTRA) атқаратын жұмысымен қатар, оның жарнамалық қызметі уақыт өте келе күшейіп, оның әдеби талантының жаңа қырларын ашты. Оның басшылығымен 1907 жылдың 1 қаңтарында Țara noastră журналы жарық көрді, ол уақытша Transilvania журналын алмастырды. Осы апталық басылымның редакторы болған Гога алдымен редактор, кейін редактор-меншікші болып тағайындалды. Бірінші санында ол «Біздің ғалымдарымызға» деген тақырыпта редакторлық мақала жариялады, онда «жақсы газет шығаруды мақсат ететінін» айтты. «Бұл газет ғалымдар мен дүйсенбі күндері оны оқу үшін тізе бүгіп отыратын шаруалар арасындағы алшақтықты жоюға себін тигізеді. Осы газетте өздерінің жүрегінде орындалуын күтетін міндеттерді сезінетін барлық ғалымдар өз пікірлерін білдіре алады, ал оның табысы біздің мәдени ошағымызға пайда әкеледі». Țara noastră журналы 1909 жылдың 5 желтоқсанына дейін Сибиуде апта сайын жарық көрді. Содан кейін ол Клужда (1922-1931), Октавиан Гоганың басшылығымен, содан кейін Бухарестте (1932-1938) қайта жарық көрді. 1938 жылдың 29 мамырындағы саны оның 7 мамырда қайтыс болған негізін қалаушысының есіне арналды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Гога Țara noastră журналында, Epoca газетінде, Adevărul, Flacăra журналында және România журналында жариялаған мақалалары арқылы өзін талантты журналист ретінде таныстырды. Оның журналистік прозасы стильдік және тақырыптық жағынан Эминескудің шығармаларымен салыстыруға болады. Оның мақалалары кәсіби прозашының еңбегіне жақын деңгейде болды. Прозалық жазбалары (Precursori жинағына енген) Академия отырыстарында сөйлеген сөздерінен, мерейтойлық құттықтауларынан немесе жазушының таныстарына немесе достарына арналған құрметтерден тұрды. Портреттік суреттер тарихындағы антологиялық туындылар деп есептелетін бұл шығармаларға Тюдор Виану «Румын қысқа әңгімелерінің өнері» атты еңбегінде маңызды тарауды арнады. Гога өзінің жарнамалық қызметін «румындыққа» қатысты мәселелерге (румындардың шығу тегі, румын халқының қалыптасуының үздірілмейтін сабақтастығы, барлық румындардың бірлігі идеясы, ұлттық мемлекеттегі одақ идеалы, австро-венгрлік басқыншылыққа қарсы күрес) бағыттады. Luceafărul журналы арқылы ол Румыниямен мәдени байланыстарын нығайтып, кейін саяси одаққа жол ашты. Гоганың идеологиялық көзқарастарына сүйенген Țara noastră журналы да ауыл тұрғындарымен байланысын нығайтып, оларға кеңес берді және рухани және материалдық қажеттіліктеріне көмектесті.
text=Our magazine, as an organ of youth, is meant to introduce us to the public more closely, to establish a closer link between the public and youth.|author=O. Goga
These young people from Budapest knew that they had a duty to defend the ideals of an entire community. text="It was with such a wealth of ideas," Goga confesses, "that the Budapest magazine Luceafărul was founded in 1902. For four years while I was there and a year in Berlin we went forward, affirming the idea of unity of soul". Luceafărul appeared in Budapest on July 1, 1902, on the initiative and with the material support of A. P. Bănuț, supported by a group of patriotic Romanian students. "There was also a lack for Transylvania," said Goga, "of a literary magazine in whose pages the local character with all its differences from other parts of our nation was imprinted". Octavian Goga's contribution to the rise of Luceafăr was immense: "Octavian Goga," wrote Ion Chinezu, "wrote for other magazines, even founded some; his name is linked to Luceafărul". With his activity in the Transylvanian Association for Romanian Literature and Culture of the Romanian People (ASTRA), his publicity concerns intensified with the passing of time, revealing yet another side of his literary talent. Under his direction, the journal Țara noastră appeared on 1 January 1907, temporarily replacing the journal Transilvania. Goga, who effectively directed this weekly, appeared first as editor and then as owner editor. In the first issue he published the editorial entitled "To our scholars", in which he stated that he aimed to write: "a good gazette. A gazette that bridges the gap between the souls of the scholars and the peasants who kneel to read it on Sundays. All scholars who feel in their hearts the resonance of a duty that demands fulfilment will have their say on this paper, the profits of which will benefit our cultural establishment." The magazine Țara noastră appeared weekly in Sibiu until 5 December 1909. It then reappeared in Cluj (1922 1931), with Octavian Goga as director, and then in Bucharest (1932 1938). The issue of 29 May 1938 was dedicated to the memory of its founder, who died on 7 May. Until the outbreak of the World War I, Goga established himself as a brilliant journalist through his articles published in Țara noastră magazine, Epoca newspaper, Adevărul, Flacăra magazine and România magazine, his journalistic prose being stylistically and thematically comparable to Eminescu. His articles approached the value of the work of a vocational prose writer. The prose writings (included in the volume Precursori) were either speeches given at Academy meetings, anniversary addresses or simply tributes to personalities or friends of the writer. Considered anthological pieces in a possible history of portraiture, Tudor Vianu dedicated a significant chapter to it in The Art of Romanian Short Stories. Goga focused his publicity on the problems of "Romanianism" (the origin of the Romanians, the uninterrupted continuity in the formation of the Romanian people, the idea of the unity of all Romanians, the ideal of union in a nation state, the struggle against Austro Hungarian oppression). Through the magazine Luceafărul he managed to strengthen his cultural ties with Romania, towards the political union of later. The magazine Țara Noastra, which focused on Goga's ideology, also strengthened its ties with the people in the villages, advising them but also helping them with their spiritual and material needs.