Кіріспе
1208–1216 жылдар аралығында Швеция королі болған Эрик X (Эрик Кнутссон; шамамен 1180 – 10 сәуір 1216) – 1208–1216 жылдар аралығында Швеция королі болды. «Аман қалған Эрик» (Erik som överlevde) деп те белгілі, ол таққа отырғанда Швеция королі Кнут I мен оның патшайымынан қалған жалғыз ұлы еді. Анасының аты белгісіз, бірақ Сесилия болған болуы мүмкін.
Eric X (Erik Knutsson; ; c. 1180 – 10 April 1216) was King of Sweden between 1208 and 1216. Also known as Eric the Survivor (Erik som överlevde), he was, at his accession to the throne, the only remaining son of King Canute I of Sweden and his queen. The name of his mother is not known, but may have been Cecilia.
Тақ үшін күрес
Оның жастық шағы туралы ештеңе белгісіз, бірақ ол шамамен 1180 жылы Эриксберг корольдік сарайында туған болуы мүмкін. 1195 немесе 1196 жылы Эриктің әкесі, король Канут I, бейбіт түрде қайтыс болғанда, оның төрт ұлы жас болғанмен, бала емес еді. Олардың бірі Канут тірі кезінде мемлекеттің сақшыларымен тақ мұрагері деп жарияланған еді. Бұл Эрик пе, жоқ па, біз білмейміз, сондай-ақ дереккөздер оның үш бауырларының есімдерін де көрсетпейді. Король Кануттың алдын алу шараларына қарамастан, оның ұлдары қарсыластың Сверкерлер әулетінің басшысы Сверкер Карлссонның пайдасына ие болды. Бұл патшалықтың қуатты екінші адамы, ярл Биргер Брозаның ықпалынан туындаған болуы мүмкін. Біздің білетініміздей, мұрагерлік қан төгілмей өтті. Король Кануттың ұлдары швед корольдік сарайында өмір сүруді жалғастырды және король Сверкер тәрбиеледі. Бірнеше жылдан кейін, Биргер Броза қайтыс болғаннан кейін, бауырлар мен олардың жақтастары таққа талаптарын қойды. Король Сверкер келіспеді, сол кезде Эрик пен оның бауырлары 1204-05 жылдары қыста Норвегияға қашып кетті. Эрик пен оның бауырлары норвегиялық Биркебейнер партиясымен туыстық байланыста болды, өйткені ярл Хокон Гален олардың туысымен үйленген еді және олардың қолдауын іздеді. 1205 жылы бауырлар норвегиялық қолдаумен Швецияға қайта оралды. Алайда, олар Тиведендегі Эльгарас шайқасында король Сверкерден жеңіліп, Эриктің үш бауыры қаза тапты. Эрик аман қалды және тағы да Норвегияға қашып, үш жыл тұрды. 1208 жылы ол белгісіз жағдайда, бірақ, әрине, Биркебейнердің көмегімен Швецияға оралды. Сверкер Дания королі Вальдемар Сейрден әскер алды. 1208 жылдың қаңтар айында Эрик Лена шайқасында Сверкерді жеңіп, даниялық қолбасшы Эббе Сунесенді өлтірді, оның әскерлері ауыр шығынға ұшырады. Халық арасындағы әңгімелерде бұл оқиға Швеция мен Дания арасындағы шайқас ретінде бейнеленеді, онда «екі даниялық бір шведтің артынан қуды, ал шведтер олардың арқасын жақсы ұрды». Даниялық халық әнінде: «Лордтардың аттары қанға боялды, ал еріндері бос қайтып келді», - делінген.
Билікті біріктіру
Енді Эрик Швеция патшасы атанды. Біргер Брозаның ұлы Кнут бір кезде граф болып тағайындалған, бірақ Лена шайқасында қаза тапқан сияқты. Эрик оның орнына, Біргер Брозаның тағы бір ұлы болған Фолке Ярлды тағайындады. Осы адам 13 ғасырдағы Швецияда саяси роль атқарған және 1250 жылдан кейін тақ отырған патшалық отбасымен шатастырылатын Фолкунг партиясын құрған. Сверкер мен архиепископ Валериус жеңілістен кейін Данияға қашып, Папа Иннокентий III-нің араласуын өтінді. Иннокентий Скара, Линчепинг және үшінші епископтарға Эрикті Сверкермен келісімге келуге және патшалық құқықтарын қайтаруға көндіруді бұйырды. Бас тартқан жағдайда, шіркеу Эрикті кінәлаушылыққа тартып алады. Бұл күтілген нәтижені бермеді, сондықтан 1210 жылы Сверкер Швецияға шабуыл жасап, тақты қайтарып алуға тырысты. Бірақ 1210 жылдың шілдесінде Гестилрен шайқасында жеңіліске ұшырады. Бұл жолы Сверкер Фолке Ярл мен оның жақтастарының қолынан қаза тапты, алайда Фолке де көптеген фолкунгтармен бірге қаза болды. Шайқас орны туралы пікірталас жүріп жатыр (Вэстергётландтағы Варв, Эстергётландтағы Гёстринг Хундред, Упландтағы Гестре). Патша Эрик әскерінің туын оның туысы, Скарадағы Бжелбо әулетінің заңгері Эскил Магнуссон сақтап, 1219 жылы өзінің исландтық әріптесі Снорре Стурлассонға құрмет ретінде сыйлады.
Билік
Эриктің жетістігі таңғаларлық еді: шіркеудің қолдауысыз, ол қысқа мерзімде жақтастар желісін құрып, сол кездегі Скандинавияның ірі державасы болған Дания әскерлерін жеңе алды. Жеңісінен кейін король Эрик Дания патшасымен де, Католик шіркеуімен де тез татуласты. Сол 1210 жылы ол Дания ханшайымы Ричезаға, Данияның қайтыс болған Вальдемар I-нің қызы және Вальдемар Сейрдің қарындасына үйленді. Бұл Даниямен қарым-қатынасты жақсарту мақсатында жасалды, себебі Дания дәстүрлі түрде Эрик әулетіне қарсы Норвегия қолдаған Сверкер әулетін қолдаған. 1210 жылдың қараша айында ол бұрынғы жауы архиепископ Валериуспен тәж кигізілген алғашқы (белгілі) швед патшасы болды. Эриктің билеу кезеңі туралы көп мәлімет жоқ; сол кездегі оқиғалар туралы жазбаша құжаттар да аз. Дегенмен, 1216 жылы Иннокентий III Эриктің патшалығын ғана емес, болашақта ол жаулап алуы мүмкін кез келген бейді жерлерге де билік етуін бекітті. Осылайша король Эрик Балтық теңізінің ар жағындағы христиан емес аймақтарға әскери кеңею жоспарларын жасады. Басқа жағынан, швед тарихында оның беделі жақсы: Вестергётланд заңына енгізілген қысқа жылнама оны жақсы årkonung (егін патшасы, жақсы жылдардың патшасы) деп сипаттайды. Эрик 1216 жылдың 10 сәуірінде Визинге аралындағы Нас қамалында кенеттен табиғи себептерден қайтыс болды. Ол Варнем аббаттығында жерленді. Ол дүниеден өткен кезде ұлы болмады, бірақ королева Ричеза көп ұзамай ұл тауып берді (кейін Швецияның Эрик XI). Оның орнын оның қарсыласы Сверкер II-нің ұлы Иоанн I басты.
Басқа
Skáldatal Грани Халльбьярнарсон Эрик патшаның сарай ақыны болғанын мәлімдейді.