Кіріспе

Жосон дәуіріндегі Сеулдегі Чандэокгун сарайы (hangul=창덕궁), сондай-ақ Чандэокгун сарайы немесе Чандэок сарайы деп те аталады, Оңтүстік Кореяның Сеул қаласындағы Джонгно ауданындағы үлкен саябақта орналасқан. Бұл Жосон әулетінің (1392–1897) патшалары салған "Бес ұлы сарайдың" бірі. Гьёнбок сарайының шығысында орналасқандықтан, Чандэокгун және Чангёнггун бірге "Шығыс сарай" (hangul=동궐) деп те аталады. Чандэокгун көптеген Жосон патшаларының ең сүйікті сарайы болды және Кореяның Үш Патшалық дәуірінен қалған, Гьёнбокгунға енгізілмеген көптеген элементтерді сақтап қалды. Мұндай элементтердің бірі – Чандэокгун ғимараттарының табиғи ландшафтқа үйлесіп, оған басымдық таңбасын қоймауы. Сеулдегі басқа бес ұлы сарай сияқты, ол Кореяны жапондықтар басып алған кезде (1910–1945) ауыр зардап шекті. Қазіргі уақытта Шығыс сарай кешенінің (Чандэокгун және Чангёнггун) жапондық оккупацияға дейінгі құрылыстарының шамамен 30% ғана сақталған.

Тарих

Чандэоккун 1395 жылы негізгі сарай ретінде салынған Кёнбоккуннан кейін екінші сарай болды. Княздар мен сарай шенділері арасындағы тақ таласының кезінде Кёнбоккунның беделі төмендеді. Ханзада Чон Ан (И Банг Вон) таққа отырғызған патша Чонджон, кейіннен патша Тэджон атанды, 1400 жылы астананы Горео әулетінің астанасы болған Гегеунға, оның географиялық орны артықшылықты болғандықтан, бірақ іс жүзінде билік үшін күрестің алдын алу мақсатымен көшірді. Патша Тэджон (И Банг Вон) көп ұзамай тақты иеленді және Хансонға (қазіргі Сеул) оралды. Тэджон саяси қарсыласы Чон До Чон салған Кёнбоккун сарайын салуға құштар емес еді, сонымен қатар ол тақ үшін өзінің жартылай бауырларын өлтірген орын болғандықтан, жаңа сарай (Чандэоккун деп аталды) салды. Чандэоккунның құрылысы 1405 жылы басталды және 1412 жылы аяқталды. Патша Сонджо сарай аумағын 500 000 шаршы метрге жуық кеңейтті, оның ішінде Хувон (төменде қараңыз) да бар еді. 1592 жылы жапон шапқындығы кезінде сарай толығымен өртеніп кетті, 1609 жылы патша Сонджо мен патша Кванхэгун оны қайта жаңартты. 1623 жылы патша Инджо Кванхэгунға қарсы саяси бүлік жасады, нәтижесінде сарай тағы бір рет өртенді. Сарайға маньчжу цинь әскері де шабуыл жасады, бірақ қайта құру және жөндеу тарихы бойына бастапқы дизайнына адал болды. Чандэоккун 1868 жылға дейін патша сарайы мен үкімет ордасы болды, содан кейін көрші Кёнбоккун қайта салынды. Кореяның соңғы императоры Сунджон 1926 жылы қайтыс болғанға дейін осы жерде тұрды. Сарайдың кейбір бөліктері (әсіресе Наксончжэ залы) 1989 жылға дейін, ханшайым Докхе мен тәж ханшайым Банджа қайтыс болғанға дейін патшалық резиденция ретінде қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сарайда тұрғандардың арасында императрица Сунчжон (Сунджонның екінші әйелі), тәж мұрагері И Ун, оның ұлы И Гу және И Гудың әйелі Джулия Муллок болды. Алайда, соғыстан кейінгі кезеңде сарайда тұру республикалық басшылардың қалауына байланысты болды, ал 1945 жылы Корея тәуелсіздігінен кейін бұрынғы императорлық отбасы мүшелерінің қайта оралуы үшін Ли Сын Манның отставкаға кетуі қажет болды. Бүгінде сарай аумағында 13 ғимарат және бақта 28 павильон бар, олардың жалпы ауданы 110 акр (45 гектар) және бұл аймақ №1 тарихи ескерткіш ретінде белгіленген. Ерекше ғимараттардың қатарында Донхвамун (1412 жылы салынған, 1607 жылы қайта салынған, салмағы 9 тонна немесе 8 метрикалық тонна болатын мыс қоңыраумен), Инджонджон (негізгі зал), Сонджонджон (негізгі залдағы кеңсе), Хуйджондан (патшаның жеке резиденциясы, кейіннен конференц-зал ретінде пайдаланылды), Дэджонджон (тұрғын жайлар) және Наксончжэ бар.

Хувон

Сарайдың артында 78 акр (32 га) аумақты құрайтын Хувон (후원, 後苑, Арқадағы бақ) орналасқан. Ол бастапқыда патша отбасы мен сарай әйелдерінің пайдалануы үшін салынған. Бақта лотос көлі, павильондар, көгалдар, ағаштар мен гүлдер бар. Бақта жүз түрлі ағаштан 26 000-нан астам мысал келтірілген, ал сарайдың артындағы кейбір ағаштар 300 жылдан астам ғасырлармен өмір сүрген. Патшаның жеке пайдалануына арналған бақ «Геумвон» (금원, 禁苑, Тыйым салынған бақ) деп аталды, себебі тіпті жоғары лауазымды шенеуніктерге де патшаның рұқсатысыз кіруге рұқсат етілмеді. Ол сондай-ақ «Наэвон» (내원, 內苑, «Ішкі бақ») деп те аталды. Бүгінде корейлер оны 19 ғасырдың соңында осы атпен аталған кеңседен шыққан «Бивон» (비원, 秘院, Құпия бақ) деп атайды. Бақтың көптеген басқа да аттары болғанымен, Жосон әулеті кезеңінде ең көп қолданылғаны – «Хувон» болды. 2012 жылдың қыркүйегінде бақтағы Буйонгжонг павильоны бір жылдық қайта жаңарту жобасынан кейін қайта ашылды. Павильон 1820 жылғы Донгвольдо суретінің негізінде қайта жаңартылды, Оңтүстік Кореяның ұлттық қазынасы №249. Хувонда патшаның ұйымдастыруымен түрлі салтанаттар өткізілді. Жосон әулетінің алғашқы кезеңінде патшаның қатысуымен әскери тексерулер осы жерде жиі өткізілді. Седжо патша әскерлерін өз алдына шақырып, сапқа тұрғызып немесе бақта өзі басқарды. Сонымен қатар, Хувонда тойлар ұйымдастырылып, садақ ату жарыстары өткізіліп, отшашулар тамашаланды. «Онгнючеон» (옥류천, 玉流川, «Жаде ағыны») аймағы ерекше қызығушылық тудырады. Онда 1636 жылы жасалған, шарап тостағандарын жүздіру үшін арналған U пішіндес су арнасы, кішкентай сарқырама және оның үстіндегі тасқа жазылған өлең бар. Бұл аймақта бес кішкентай павильон да орналасқан.

Дүниежүзілік мұра

1997 жылы Чандэокгун ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылды. ЮНЕСКО комитеті бұл орынды "Шығыс Азия сарай архитектурасы мен бақша дизайнының көрнекті мысалы" деп мәлімдеді, себебі ғимараттар "табиғи ортамен үйлесімді біріктірілген" және "жер бедеріне бейімделіп, жергілікті ағаштар сақталған". Сарайдың бір бөлігі 21-ші ғасырдың басындағы он жылдықта өте танымал корей теледрамасы "Дэ Чжан Гым" түсірілуіне пайдаланылды.

Оқиға

2018 жылдың сәуірінен қазан айына дейін Чандэокгунг сарайы 2018 жылғы Чандэок сарайының ай жарығымен жүргізілетін турды ұйымдастырды. Чандэок сарайының ай жарығымен жүргізілетін турлар – бұл сарайдағы өмірді бастан кешіруге мүмкіндік беретін ерекше шаралар. Әдетте, ол шамамен екі сағатқа созылады және кешкі сағат 8-де Чандэокгунг сарайының басты қақпасы – Донхуамун қақпасынан басталады.