Кіріспе
Федерико Эразуриз Эхауррен (Сантьяго, 16 қараша 1850 – Вальпараисо, 12 шілде 1901) – чилилік саясаткер, Чилидің 12-ші президенті қызметін атқарған.
Federico Errázuriz Echaurren (Santiago, November 16, 1850 – Valparaíso, July 12, 1901) was a Chilean politician who served as the 12th president of Chile.
Ерте өмір
Ол президент Федерико Эразуриз Заньярту мен Эулогия Эхауррен Гарсия Уидоброның ұлы болды. Сантьяго де Чилидегі Сан-Игнасио мектебінде және Сантьяго ұлттық институтында білім алып, бакалавр дәрежесін алды. Ол Чили университетінде 23 наурызда 1873 жылы заңгер атанды. 1875 жылы Чили губернаторы Мартин де Мухиканың тікелей ұрпағы Гертрудис Эченике Мухикаға үйленді, ол Эль-Уике мүлігінің соңғы мұрагері болды; Олардың алты баласы болды: Хуан Хосе, Елена, Федерико, Эулогия, Хорхе және Мария Хесус. Эрразуриз Эхауррен Либералдық партияға қосылып, 1876 жылы Конституция округінен депутат болып сайланғанда саяси өмірін бастады. 1879 жылы қайта сайланды және орталықшыл саясаткер ретінде танылды. Ол Тынық мұхиты соғысының науқандарына қатыспады, оның орнына өз поместьесінде қалуды жөн көрді, бірақ президент Доминго Санта Марияның кезінде шіркеу мен мемлекет арасындағы діни даулар кезінде консервативтік күштерге қосылды. 1890 жылы тамызда президент Хосе Мануэль Балмаседа оны Белисарио Пратстың келісім кабинетінде Соғыс және Теңіз министрі етіп тағайындады; бірақ Пратс лауазымынан кеткен кезде Эрразуриз де кетіп, екеуі де оппозицияға қосылды. 1891 жылы ол президент Балмаседаны қызметтен шеттету туралы актіге қол қойғандардың бірі болды. Дегенмен, ол 1891 жылғы Чили азаматтық соғысына қатыспады. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін ол Каукенес және Конституция округтерінен (1891–1894) депутат болып сайланды. Денсаулығының нашарлауына байланысты Германияға барып, мамандардың көмегін іздеуге мәжбүр болды. Бір жарым жыл бойы ол Еуропаны аралап, тіпті Папа Лео XIII-ке де барып қайтты. Чилиге оралып, 1894 жылы Мауле облысының сенаторы болып сайланды және президент Хорхе Монттың басшылығымен Әділет және Білім министрі болып тағайындалды.
Төрағалық
Көп даулы сайлаудан кейін Эразуриз Эхауррен президент болып сайланды және 18 қыркүйек 1896 жылы қызметке кірісті. Ол 46 жасында билікке келді, бірақ ол кезде-ақ, өкілеттігі аяқтамас бұрын оны өлтіретін аурудың белгілері көріне бастады. Оның жақтастары да, оппозиция да оны зор саяси тәжірибелілікке ие адам деп есептеді, бірақ жақтастары оны нағыз патриот санаса, оппозиция оны ең нашар жағдайға дейін жете алатын сыбайлас саясаткер ретінде бейнеледі. Осы сипаттамалар оның билігін бастан-ақ қиындыққа толы етті, себебі Сенатта көпшілікке ие болғанымен, Депутаттар палатасында оның үстемдігі болмады. Ол елді экономикалық жағдай нашарлаған кезде қабылдады, себебі нитрат өнеркәсібінің күрделі дағдарысы, оған байланысты жұмыссыздық пен әлеуметтік дағдарыс орын алды; Перу, Боливия және Аргентинамен халықаралық қарым-қатынастар да қиын жағдайда болды. Тұрақсыздыққа қарсы тұру үшін ол өзінің қолдаушы коалициясының саяси келісімін кеңейтуге тырысты, үш либерал және үш консерватордан тұратын кабинет құрды, либерал Анибал Заньярту Ішкі істер министрі болды. Бұл сырттай кемшілсіз келісім тек екі ай ғана сақталды. Сол кездегі үкіметтердегідей, Эразуриз Эхауррен өзінің басқару кезеңінде 17 кабинет алмастырды. 1896 және 1897 жылдар аралығында ол Карлос Антунесті Ішкі істер министрі етіп тағайындады және оған еркін және "әділ" сайлауды қамтамасыз етуді тапсырды. Антунес 1897 жылдың наурыз айындағы жалпы сайлаудан кейін өзінің миссиясын орындалған деп есептеп, отставкаға шықты. Бұл сайлау кеңінен қабылданып, үкіметке деген саяси қолдауды өзгерте қоймады, сондықтан Эразуриз Эхауррен саяси тұрақтылықты сақтау үшін тепе-теңдікті сақтауға тырысуын жалғастыруға мәжбүр болды. Осы ізденіс барысында Эразуриз Эхауррен Консервативтік партияға жақындады, 1898 жылы Консервативтердің төрағасы Карлос Уокер Мартинесті Ішкі істер министрі етіп тағайындады. Дегенмен, ол өзін сайлаған коалицияға әрдайым адал болды және мысалы, Радикалдық партияның ешбір өкіліне өзінің кабинетіне кіруге рұқсат бермеді. Эразуриз кабинеттік дағдарыстарға, сайлауларға және жалпы алғанда өзінің басқаруындағы кез келген мәселеге берген жауаптары әрқашан дәйекті болды. Ол ешқашан саяси партиялардың пікірін білмей, конгрестегі саяси базасымен кеңеспей шешім қабылдаған жоқ және әрқашан партиялардың еркіне бағынды.
Мемлекеттік саясат
Ерразуриздің басшылығында мемлекеттік білім беруде елеулі прогресс орын алды. Оның жетекшілігімен денсаулық сақтау саласындағы мамандарды дамыту үшін бірнеше мекеме ашылды, мысалы, акушерлер мен медбикелер курстары, Вальпараисодағы қыздар кәсіптік училищесі, Сантьяго коммерциялық институты, сондай-ақ Сантьяго мен Икикедегі жаңа гимназиялар. Бұл басшылық Сантьяго, Вальпараисо, Сан-Фелипе және Сан-Бернардо қалаларында жаңа трамвай желілерінің құрылысына да көмектесті. Эррасуриз Эчауррен Сантьяго үшін жаңа кәріз жүйесін және Вальпараисоны бүгінгі күнге дейін сумен қамтамасыз ететін Пенуэлас суқоймасын салды. Ол ақша-кредит саясаты саласында ең үлкен қиындықтармен кездесті. Парламенттік көпшілік қолдаған, бірақ ол қарсы болған металл стандартына қайта оралу жоспары Аргентинамен соғыс болуы мүмкін болғандықтан тоқтатылды. Бұл шараны 1902 жылға дейін ықпалдастыру банк жүйесін құлдырауға алып келді, үкіметті қағаз ақша басып, айналымға шығаруға мәжбүр етті.
Аргентиналық проблема
Әкімшілік алдындағы ең үлкен мәселе халықаралық аренада туды. Чили мен Аргентина 1881 жылғы бейбіт келісімінен бастау алған ұзақ жылдар бойы шешілмей келген шекара даулары, Пуна-де-Атакама аймағының мәртебесі (бұрын Боливияға тиесілі болған және екі елдің де талас-тартыс тудырған даулы аумақ) және үздірілмей жатқан теңіз қарулану жарысы салдарынан соғысқа қадам тастауға жақын еді. Президент Эрразуриз бейбітшілдікке ұмтылған адам болғанымен, бір кезде екі ел де резервтік әскерін шақыруға дейін барды. Ақырындағы шешім – мәселені Англия королінің төрелігіне жіберу болды, алайда бұл мәселе президент Эрразуристің туысы және ізбасары Герман Рисконың әкімшілігі кезінде, 1902 жылға дейін толық шешілмеді. Төрелікке келісуді және соғыстан аулақ болуды тойлау үшін президент Эрразуриз бен Аргентина президенті Хулио Аргентино Рока Магеллан бұғазында халықаралық кездесу өткізді. Бұл кездесу, «Эль-Абразо-дель-Эстрехо» деп аталды және 1899 жылдың 15 ақпанында Пунта-Аренас қаласының жанында өтті.
Мұрагерлік дау
Ол кездегі көптеген президенттер сияқты, ол өзінің ізбасарын сайлауға ерте араласты. Оны қолдаған Либералды-консервативті коалиция 1901 жылдың 8 наурызында президент Ерразуристің туысы және күйеуі Герман Риесконы кандидат ретінде жариялады. Президент ашық хат арқылы жауап берді: [ ] Мен ешқандай саяси науқанға араласпау ниетіндемін және менің кандидатым жоқ, сондай-ақ болғым да келмейді, сондықтан осы әкімшіліктің кез келген мүшесінің алдағы сайлауға қатысуына қатыстыруға қатаң қарсымын.
[ ] as I have the firm purpose of not intervening in any political campaign and I don't have or want to have any candidate, I am firmly resolved to prevent the participation of any member of this administration in the upcoming elections.
Денсаулыққа байланысты проблемалар мен өлім
Эрразуристің нашар денсаулығы оның өмірінің бар кезеңінде де оны мазалады. Сайлауға дейін ол 1893 жылы ем алу үшін Германияға баруға мәжбүр болды, ал 1897 жылы үлкен ұлының туберкулезден қайтыс болуы оны одан әрі әлсіретті. 1900 жылдың 11 маусымында ол өкілеттігін вице-президент Элияс Фернандес Альбаноға жүктеуге мәжбүр болды, себебі ол тағы да медициналық кеңес алу үшін сапарға шығу қажеттігі туды. Сол жылдың 11 қазанында ол міндеттерін қайтадан атқара бастады, бірақ 1901 жылдың 12 шілдесінде Валпараисода ми тромбозынан кенеттен қайтыс болды. Оның орнына Конституция бойынша ішкі істер министрі Анибал Заньярту тағайындалды, ол мандатының қалған бөлігін вице-президент ретінде атқарды.
Мұра
XVIII ғасырдың соңында зоолог және палеонтолог Родольфо Амандо Филиппи жаңадан ашылған өсімдік түрін Эразуриз Эхаурреннің құрметіне атады: Эразуризия гландулифера, "ерекше күлгілт және сары түсті, ұзын егеуқұйрық гүлшоғырлары бар қызықты бұршақ тұқымдас өсімдік" және "эфир сияқты" хош иісі бар.